Günlük bir cümlede sözcükler arasındaki boşluklar

Tanıdık bir cümlede iki boşluk

Bir kâğıda “Ece kitap okur.” yazın. Bu örnekte üç sözcük vardır: “Ece”, “kitap” ve “okur”. Birinci ve ikinci sözcük arasında bir boşluk, ikinci ve üçüncü sözcük arasında bir boşluk bulunur. Sondaki nokta cümlenin sonunu gösterir; ayrı bir sözcük değildir.

Amaç çocuğun yazılı cümlede sözcüklerin nerede ayrıldığını fark etmesidir. Yetişkin cümleyi okuyabilir, çocuk bir sözcüğü veya boşluğu gösterebilir. Çocuğun kendi başına okuması, noktalama kurallarının tamamını bilmesi ya da cümleyi yazması bu etkinlik için zorunlu değildir.

Ece burada örnek bir addır; aile kendi seçtiği bir kişiyi veya hayalî bir karakteri kullanabilir. Yeni cümlenin yazımı ve sözcük sayısı önceden kontrol edilmelidir. Ailede farklı bir dil kullanılıyorsa o dilin yazım özellikleri ayrıca dikkate alınır.

Cümledeki boşlukları aramak ile yazılanları dinlemek birbirine bağlı ama farklı etkinliklerdir. Yetişkin sözcükleri okuduğunda çocuk anlamı duyabilir; kâğıttaki aralığa bakıldığında yazılı gösterim incelenir. Konuşmada her boşluğun karşılığında mutlaka ayrı bir sessizlik duyulması beklenmez.

İki sözcük arasındaki boşluğu anlatırken her iki komşuyu da adlandırın: “Ece ile kitap arasındaki yer.” Yalnızca “buradaki boşluk” demek, özellikle yetişkinin eli yazıyı kapatıyorsa belirsiz olabilir. Çocuk hangi yere baktığını işaret edebilir veya yetişkinden daha açık göstermesini isteyebilir.

Örnekteki Ece adı gerçek bir kişiyi temsil etmek zorunda değildir. Çocuk kendi tanıdığı bir adı seçerse ailenin kullandığı doğru yazımı koruyun. İsim seçimi için fotoğraf, soyadı veya başka kişisel bilgiler toplamak gerekmez.

Kâğıdı ve kartları hazırlayın

Büyük bir kâğıda “Ece kitap okur.” yazın. Sözcükler aynı satırda olsun ve aralarındaki boşluklar görülebilsin. Noktayı son sözcüğün hemen ardından koyun. Çocuğun baktığı yerden yazının ve iki boşluğun seçilip seçilmediğini kontrol edin.

İsterseniz ayrıca üç büyük kart hazırlayın: “Ece”, “kitap” ve “okur.”. Kartları bu sırayla yerleştirin. Son karttaki nokta ayrı bir sözcük değildir. Kartlar küçük parçalara ayrılmadan, çocuğun yaşına ve güvenliğine uygun biçimde hazırlanmalıdır.

Kartların altına kaymayan bir yüzey koymak veya kâğıdı yetişkinin tutması işe yarayabilir. Çocuk kartı kendisi taşıyabilir, gösterebilir ya da yetişkine nereye koyacağını söyleyebilir. Yetişkin seçim belirsizse hareket etmeden önce doğrular.

Üç kartın her birine tek sözcük yazmak, kart sayısı ile bu örnekteki sözcük sayısını karşılaştırmayı kolaylaştırır. Kartların arka yüzlerini aynı tutabilirsiniz. Yazılar görünür biçimde sunulduğunda çocuk hangi kartın üzerinde ne olduğunu hatırlamak zorunda kalmaz.

Tek satırlık yazıda “Ece” ile “kitap” arasını ve “kitap” ile “okur” arasını rahatça gösterilebilecek kadar açık bırakın. Harflerin kendi içindeki çizgiler ile sözcükler arasındaki boşluğu ayırmak güçse daha büyük veya net bir yazı hazırlayın.

Yetişkin, cümleyi yazdıktan sonra kartlarla harf harf karşılaştırarak üç kartın aynı sözcükleri içerdiğini doğrulayabilir. Özellikle son karttaki noktanın görünür olması gerekir. Hazırlık hatası fark edilirse çocuğa soruyu sormadan önce düzeltilir.

Çalışma alanında bir kâğıt, üç kart ve işaret etmek için yeterli yer olması yeterlidir. Kartlar masadan düşebilecek kadar küçük ya da kaygan ise daha uygun bir malzeme seçin. Bir yetişkin, çocuğun onayıyla kâğıdı veya kartları sabitleyebilir.

Başlamadan önce üç kartın da çocuk tarafından rahatça görülebildiğini ve yazının kapanmadığını birlikte kontrol edin.

Birinci adım: cümleyi birlikte görün

Yetişkin “Ece kitap okur.” cümlesini doğal biçimde okur ve sözcükleri sırayla gösterir. “Ece” birinci, “kitap” ikinci, “okur” üçüncü sözcüktür. Sesli okuma sırasında her yazılı boşluk için ayrı bir duraklama yapmak gerekli değildir.

Çocuğa “Hangi sözcüğe bakmak istersin?” diye sorabilirsiniz. “Kitap”ı gösterirse yetişkin onu okuyabilir. Sözcüğün anlamı hakkında kısa bir konuşma yapılabilir; ardından istenirse yazıdaki boşluklara dönülür.

Çocuk yalnızca dinlemeyi seçerse yetişkin ilk boşluğu gösterebilir: “Ece burada bitiyor; kitap burada başlıyor; arada boşluk var.” Bu bir yetişkin gösterimidir. Çocuğun sonraki seçimi bu gösterimden sonra yapılmış olur.

Yetişkin okurken her sözcüğün altından yavaşça ilerleyebilir, fakat parmağın yazıyı kapatmadığını kontrol etmelidir. Çocuk yalnızca dinliyorsa daha sonra tekrar görmek istediği yeri seçebilir. Okunmuş cümle ve gösterilen yazı aynı örneğe ait olmalıdır.

“Ece” bir özel ad olarak büyük harfle başlar. Bu bilgi çocuğun ilgisini çekerse konuşulabilir, ancak ilk boşluğu bulmak için büyük harf kuralının tamamını açıklamak gerekmez. İlk sözcüğün nerede bittiğini ve ikinci sözcüğün nerede başladığını göstermek yeterlidir.

Çocuk “Ece ne okuyor?” diye sorarsa örnekte yalnızca kitap okuduğunun yazdığını söyleyin; kitabın adı verilmemiştir. Bir hikâye uydurmak isterse kendi seçtiği bir kitabı hayal edebilir. Metinde olmayan ayrıntı ile çocuğun hayali ayrı tutulur.

İki boşluğu bulun

İlk boşluk “Ece” ile “kitap” arasındadır. İkinci boşluk “kitap” ile “okur” arasındadır. Parmağı veya işaretçiyi sözcüklerin üstünü kapatmadan bu iki yere yaklaştırın. Çocuk hangi boşluğu göstermek istediğini seçebilir.

“Üç boşluk var” yanıtı gelirse çocuğun hangi alanları saydığını sorun. Cümleden önceki kenar boşluğunu veya noktadan sonraki yeri saymış olabilir. Bu etkinlikte yalnızca cümlede yan yana duran sözcükler arasındaki iki boşluk sayılır.

Bir harfin içindeki çizgi aralığı boşluk sanılabilir. Sözcüğün tamamını gösterip “Bu harfler birlikte kitap sözcüğünü oluşturuyor” deyin. El yazısı çok dağınıksa yetişkin daha okunaklı bir örnek hazırlayabilir; malzemenin belirsizliği çocuğa yüklenmemelidir.

İlk boşluğu göstermek için önce “Ece” sözcüğünü, sonra “kitap” sözcüğünü işaret edin. Aradaki beyaz alanı gösterirken elinizi iki sözcüğün üstünden çekin. Çocuk sözcüklerden birini gösteriyorsa hangi sınırı fark ettiğini sorabilirsiniz.

İkinci boşluk için “kitap”ın sonu ile “okur”un başlangıcını karşılaştırın. Nokta ikinci boşluğun parçası değildir; cümlenin sonunda bulunur. Üç sözcükte iki iç boşluk bulunduğu, yalnızca bu hazırlanmış tek satırlık örnek üzerinden gösterilir.

Çocuk iki boşluktan birini seçip diğerine bakmak istemeyebilir. Bir boşluğu bulmak da belirli bir gözlemdir. Yetişkin kalan yeri kendisi gösterirse bunu çocuğun bağımsız seçimi olarak kaydetmemelidir.

Yazılı metnin sonundaki kenar boşluğu ile sözcükler arasındaki boşluğu karıştırmamak için soruyu açık kurun: “İki sözcüğün arasında nerede yer var?” Kâğıdın üstündeki bütün beyaz alanlar bu sorunun cevabı değildir.

Çocuk ilk boşluğu gösterdikten sonra yetişkin iki komşu sözcüğü tekrar okuyabilir: “Ece, kitap”. Sonra ikinci boşluk için “kitap, okur” der. Böylece iki yer, çevresindeki sözcüklerle birlikte tanımlanır. Aynı sözcük olan “kitap” iki boşluğun arasında bulunabilir.

Bir çerçeve veya küçük kâğıt parçası boşluğu göstermek için kullanılırsa onun sözcüklerin parçası olmadığını açıklayın. İşaretçiyi kaldırdığınızda yazı değişmez. Çocuk kendisi işaret etmek istemiyorsa yetişkine hangi yeri göstermesini istediğini söyleyebilir.

Bir satırda üç sözcük seçildiğinde iki iç boşluk sayılır; ancak bu açıklama her yazı biçimine otomatik olarak uygulanmaz. Başka satırlar, noktalama ve dil kurallarıyla çalışırken gerçek örneği yeniden incelemek gerekir. Bu oyunda yalnızca hazırlanan Türkçe cümle ele alınır.

Kartlarla aynı sırayı kurun

“Ece”, “kitap” ve “okur.” kartlarını cümledeki sırayla koyun. Yetişkin yeniden okur. Üç kartın her birinde bir sözcük bulunur; aralarında iki fiziksel aralık vardır. Kartların kenarları, tek bir kâğıttaki yazıda bulunmayan ek bir görsel ipucu sağlar.

Kartları yazılı satırın üzerine değil yakınına koyarak iki gösterimi aynı anda görünür tutun. “Kitap” kartı ile satırdaki “kitap” sözcüğü karşılaştırılabilir. Bunlar aynı metnin iki ayrı gösterimidir; tek cümlede fazladan iki “kitap” sayılmaz.

Çocuk bir kartı seçip yetişkinden taşımasını isteyebilir. Yetişkin “Bu kartı Ece ile okur arasına mı koyayım?” diye doğrular. Yerleştirdikten sonra üç kartı birlikte okuyun ve seçilen sıranın amaçlanan cümle olup olmadığına bakın.

Kartları üstte, yazılı cümleyi altta göstermek her sözcüğü karşılaştırmaya yardımcı olabilir. Kartların yazıyı kapatmamasına dikkat edin. Kartlar farklı genişlikteyse kenarlarını sözcüklere tam hizalamak gerekmez; önemli olan hangi kartın hangi sözcüğü gösterdiğini açıklamaktır.

Çocuk “kitap” kartını ortadan çıkarırsa geride “Ece” ve “okur.” kalır. Bu, üç sözcüklü ilk dizilişten farklı bir durumdur. Önce kartın çıkarıldığını söyleyin; sonra istenirse ilk cümleyi yeniden kurun. Eksilen kart gizlenmişse yerini bulmak ayrıca bir bellek görevi olabilir.

Bir yetişkin kartları karışık sunuyorsa bu yeni görevde sözcük sırasını yeniden kurmak gerekir. İlk etkinlikte kartları doğru sırada sunmak, boşluklara odaklanmayı kolaylaştırır. Çocuk isterse sonradan karışık kartlarla ayrı bir tur deneyebilir.

Kartlar yaklaştığında ne değişir?

“Ece” ve “kitap” kartlarını birbirine değecek kadar yaklaştırın. Kartların üzerinde yazan sözcükler aynı kalır, ancak iki kâğıt arasındaki fiziksel aralık görünmez. Kart kenarları hâlâ iki ayrı parça olduğunu gösterebilir.

Sonra kartları yeniden ayırın ve tek satırdaki gerçek yazılı boşlukla karşılaştırın. Kartları hareket ettirmek, diğer kâğıtta yazılı cümleyi değiştirmez. Bu nedenle yetişkin hangi modeli gösterdiğini açıkça belirtir.

“Kitap” kartı başka bir yere taşınırsa yalnızca aralık değil sözcük sırası da değişebilir. Yeni dizilişi okuyun ve çocuğa ne anlatmak istediğini sorun. İlk örneği tekrar kurmak isterlerse kartları “Ece kitap okur.” sırasına döndürürler.

Kartların birbirine değmesi, kartlar üzerindeki sözcükleri yeni bir sözcüğe dönüştürmez. Fiziksel iki kâğıt hâlâ ayrılabilir. Tek kâğıttaki yazıda ise sözcüklerin arasına boşluk bırakılması okurun sınırları görmesine yardımcı olur; model ile yazının farkını açık tutun.

Üç kartın yalnızca ilk ikisi birleştirilirse ikinci ve üçüncü kart arasındaki aralık kalabilir. “Hangi aralık değişti?” diye sorun. Cevap, kullanılan kartların gerçek konumuna göre verilir; yetişkin kartları yeniden hareket ettirmeden önce durumu gösterir.

Çocuk iki kartı üst üste koyarsa bazı harfler görünmeyebilir. Kartları ayırmak için izin isteyin. Kapalı kalan sözcüğün silindiğini söylemeyin; yalnızca üzeri örtülmüştür. Bu durum, kartlar arasındaki yatay boşluktan farklıdır.

İlk iki kart arasındaki aralık kapatıldığında üçüncü kartın yerini sabit tutabilirsiniz. Sonra iki sözcük arasındaki diğer aralığa bakın. Bu örnekte bir fiziksel aralık değişmiş, kartların üzerindeki üç sözcük değişmemiştir. Çocuk hangi kartı hareket ettirdiğini gösterebilir.

Yetişkin kartları ayırırken “Yazılı satırı değiştirmiyorum; yalnızca kartı taşıyorum” diyebilir. Çocuk iki gösterimi yan yana görürse yazılı satırdaki boşlukların olduğu gibi kaldığını kontrol edebilir. Her modelin kendi konumunu ve değişimini ayrı adlandırmak belirsizliği azaltır.

Kartlar farklı boyda olsa da her biri hazırlanan modelde bir sözcük taşır. Bir kartın daha uzun görünmesi iki sözcük içerdiği anlamına gelmez. “Kitap” kartını okuyup gösterin, ardından noktalı “okur.” kartını karşılaştırın. Nokta ayrı bir sözcük sayılmaz.

Noktayı ayrıca gösterin

Son kartta “okur.” yazarken nokta sözcüğün sonunda bulunur. Çocuğa “Noktayı da görüyor musun?” diye sorabilirsiniz. Nokta görünür bir işarettir ama dördüncü sözcük olarak sayılmaz.

Çocuk noktayı ayrı bir karta çizmek isterse bu yeni bir model olur: üç sözcük kartı ve bir noktalama işareti kartı. Dört kâğıt parçası olması, cümlede dört sözcük olduğu anlamına gelmez. Her parçanın neyi temsil ettiğini birlikte adlandırın.

Soru cümlesi seçilirse Türkçe yazımı kontrol edin. Örneğin “Ece kitap okur mu?” ifadesinde “mu” ayrı yazılır ve soru işareti sonda bulunur. Bu yeni örnek daha fazla sözcük içerir; ilk etkinlikteki üç sözcük ve iki boşluk cevabı otomatik olarak aktarılmaz.

Noktayı sayarken “Bir noktalama işareti var” diyebilirsiniz; sözcük sayısını sorarken aynı işareti sözcük olarak eklemeyin. Çocuğun hangi nesneyi saydığını netleştirmek, üç sözcük ile bir noktanın birlikte görülmesini kolaylaştırır.

“Ece kitap okur mu?” örneğinde soru eki “mu” ayrı yazıldığı için sözcük sayısı ilk örnekten farklıdır. Bu cümleyi yalnızca çocuk yeni bir soru görmek isterse hazırlayın; önceki “üç sözcük” sonucunu üzerine taşımayın.

Yetişkin bir noktayı çok küçük yazmışsa çocuk onu göremeyebilir. Örneği yeniden yazarak işareti görünür kılmak uygun bir malzeme düzeltmesidir. Çocuğun işareti fark etmemesini, onu görüp görmediğini kontrol etmeden yorumlamayın.

Çocuk noktanın yerini büyüteçle veya büyük yazılmış bir örnekte görmek isteyebilir. Seçilen araç uygun ve erişilebilir olmalıdır. Yetişkin işaretin son sözcükten sonra bulunduğunu söylerken kartı çocuğun görebileceği biçimde tutar.

Cümleyi yeniden yazdığınızda nokta unutulursa önce hazırlık hatasını düzeltin. Çocuğa önceki ve düzeltilmiş yazıyı karşılaştırmak isteyip istemediğini sorabilirsiniz. Bu yeni karşılaştırma noktalama hakkındadır; ilk sorudaki iki sözcük arası boşluğun yerini değiştirmez.

Çocuğun olası yanıtları

Çocuk “Üç kart var” diyebilir. Hazırlanan modelde bu doğrudur. Sonra “Kartların arasındaki boşlukları mı sayalım?” diye sorulabilir. Kart sayısı ve kartlar arasındaki aralık sayısı farklı sorulardır.

Çocuk “Burada nokta var” diye son işareti gösterebilir. Bu doğru bir gözlemdir. Yetişkin noktayı adlandırır ve isterse sözcükler arasındaki boşluk sorusuna geri döner. Farklı bir ayrıntıyı fark etmek katılımın bir yoludur.

Çocuk bir harfi gösterirse neyi anlatmak istediğini sorun. Örneğin “Ece” sözcüğünün son harfi ile sonraki boşluk yan yanadır. Yetişkin harfi ve boşluğu ayrı ayrı gösterebilir; çocuğun işaretini doğrulamadan kesin bir yanıt gibi kaydetmez.

“Ece kitap okur” diyerek tüm cümleyi tekrar edebilir. Bu, söylenen cümleyi paylaşır; yazıdaki boşluğun yerini gösterdiği anlamına gelmez. Yetişkin isterse “Ece ile kitap arasını göstermek ister misin?” diye ayrı bir soru sorar.

“Burada iki harf var” diyerek tek bir sözcüğün içini inceleyebilir. Önce hangi sözcüğü gösterdiğini sorun ve o sözcükte gerçekten kaç harf olduğunu birlikte kontrol edin. Harf sayısı, cümledeki sözcükler arasındaki boşluk sayısından farklıdır.

“Bu benim adım değil” yanıtına Ece’nin örnek bir ad olduğunu söyleyebilirsiniz. Çocuk kendi adını kullanmak isterse doğru yazımıyla yeni bir cümle kurulabilir. Yeni cümlede kaç sözcük bulunduğu ayrıca kontrol edilmelidir.

Kısa bir karşılıklı konuşma

Yetişkin: “Ece ile kitap arasına bakabilir miyiz?” Çocuk iki sözcük arasındaki yeri gösterir. Yetişkin: “Bu iki sözcük arasındaki boşluğu gösterdin. Bir diğerini bulmak ister misin?” Çocuk devam etmeyi veya bitirmeyi seçebilir.

Çocuk “Bu kitap” diyerek ikinci kartı seçerse yetişkin “Evet, bu kartta kitap yazıyor” diyebilir. Sonra kartın önündeki veya arkasındaki boşluğu açıkça adlandırır. Aynı anda hem sözcüğü okuma hem bütün boşlukları bulma şartı koymaz.

Yetişkin kartı yanlış yere koyarsa kendi eylemini düzeltebilir: “Kartı istediğin yerin üstüne koydum; yanına taşımamı ister misin?”. Çocuğun ilk seçimi ile yetişkinin yerleştirme hatası karıştırılmamalıdır.

Çocuk: “Burada boşluk yok.” Yetişkin önce hangi yere bakıldığını sorar. Çocuk kartların birbirine değdiği yeri gösteriyorsa fiziksel aralığın kapanmış olması gözlemi açıklayabilir. Yetişkin iki kartı ayırmayı teklif eder ve ardından yazılı satırdaki boşluğu gösterir.

Çocuk: “Nokta burada.” Yetişkin: “Evet, son sözcüğün sonunda nokta var. Sözcüklerin arasındaki bir boşluğu da göstermek ister misin?” Çocuk ikinci soruya cevap vermek zorunda değildir; noktayla ilgili gözlemi yine de duyulmuştur.

Çocuk bir iletişim aracıyla “tekrar” işareti veriyorsa yetişkin cümleyi veya son soruyu, hangisinin istendiğini doğrulayarak tekrarlayabilir. Yanıt biçimi çocuğun kullandığı sisteme göre belirlenir; yetişkin belirsiz işareti kendi tahminiyle tamamlamaz.

Çocuk: “Kitap ile okur arasında da yer var.” Yetişkin: “Evet, ikinci boşluğu gösteriyorsun. İlk boşluk da Ece ile kitap arasında.” Bu yanıt çocuğun seçtiği iki komşu sözcüğü doğrular; yetişkin ayrıca çocuğun istemediği bir yazma görevi eklemez.

Çocuk: “Bu iki kartı ben koyacağım.” Yetişkin kartları erişilebilir bir yere bırakır ve çocuk isterse destek sunar. Kartların kenarları kapandığında veya sözcükler ters durduğunda önce ne yapmak istediği sorulur. Yardım, çocuğun yerine sessizce karar vermeyi gerektirmez.

Çocuk soruya yanıt vermek yerine cümlenin konusunu anlatabilir: “Ece bir masal okuyor.” Metinde kitabın türü belirtilmemiştir. Yetişkin bunu çocuğun önerdiği bir hikâye olarak dinleyebilir ve daha sonra yazıda gerçekten ne bulunduğunu birlikte kontrol edebilir.

Daha kolay bir başlangıç

İlk turda yalnızca “Ece” ve “kitap” kartlarını gösterin. Aralarında bir aralık bırakın ve yetişkin iki sözcüğü okusun. Çocuk boşluğu gösterebilir veya sadece bakabilir. Bu iki kart, tam cümlenin yalnızca ilk iki sözcüğünü temsil eder.

İkinci aralığı daha sonra eklemek isterseniz “okur.” kartını sıranın sonuna koyun. Artık üç kart arasında iki aralık vardır. Yetişkin hangi kartın eklendiğini söyler ve yeni dizilişi baştan okur.

Kartları taşımak rahatsızsa yetişkin çocuğun gösterdiği yere koyabilir. Tek bir sözcüğe bakmak veya yetişkinin açıklamasını dinlemek de tamamlanmış kısa bir davettir.

Yalnızca iki kartla çalışırken yetişkin “Ece” ve “kitap”ı okur ve aradaki tek fiziksel aralığı gösterir. Çocuk isterse aynı yeri işaret eder. Bu seçim yetişkinin örneğinden sonra gerçekleştiği için destekle yapılmıştır.

Bir sonraki davette çocuk kartlardan birini seçebilir, yetişkin diğerini yerleştirebilir. İki kişinin yaptığı hareketler ayrı ayrı anlatılır. Çocuk kartları tutamasa da hangi sözcüğün seçildiğini gösterebilir.

Kâğıttaki yazı yerine yalnızca iki kart kullanılırsa sınırlar kart kenarlarından da görülebilir. Daha sonra yazılı satıra geçmek istenirse bu yeni gösterimin kenarlık içermediğini açıklayın. Geçiş zorunlu değildir.

Günlük yaşama uyarlayın

Aile uygun bir zamanda, çocuğun seçtiği bir kitap kapağına veya kısa nota bakabilir. Okunaklı iki komşu sözcük gerçekten varsa aralarındaki boşluğu gösterebilir. Her kitap kapağında uygun örnek bulunacağını varsaymayın.

Bir alışveriş notunda tek bir sözcük varsa iki sözcük arasındaki boşluğu orada aramayın. Önce uygun bir satır seçin veya ayrı bir örnek hazırlayın. Günlük materyal kullanmak, yazıyı çocuğun erişebileceği biçimde seçme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Ailenin günlük düzeni farklı olabilir. Bu etkinlik için belirli bir saatte kahvaltı yapmak, kitap okumak veya bir rutin sürdürmek zorunlu değildir. Uygun bir an bulunduğunda tek bir örneğe bakmak yeterlidir.

Bir aile notunda “Ece kitap okur.” cümlesini birlikte yazmayı seçebilir. Yetişkin sözcükleri çocuğun söylediği anlamı doğrulayarak yazar. Not gerçekten bir aile işi için kullanılmak zorunda değildir; küçük bir örnek olarak da hazırlanabilir.

Kitap sayfasında bir satır birden fazla cümle içerebilir veya sözcük satır sonunda bölünebilir. İlk örnek için bunların bulunmadığı bir satır seçmek açıklamayı kolaylaştırır. Karşılaşılan farklı biçimler daha sonra ayrıca konuşulabilir.

Kâğıt ve kartlar masada uygun bir alana sığmıyorsa daha geniş veya daha sakin bir zaman seçin. Sözcükleri küçülterek okunamaz hâle getirmek etkinliği kolaylaştırmaz. Çocuk bir kısa örneğe bakıp ardından başka bir iş yapabilir.

Aile bir kitap sayfasını seçerse önce çocuğun sözcükleri rahatça görebildiğini kontrol etsin. Bir yetişkin okuyabilir veya çocuğun kullandığı erişim yöntemiyle metni sunabilir. Bu sayfadaki gerçek düzen, hazırlanan kartların düzeninden farklıysa farkı söylemek, iki örneği zorla aynı göstermemekten daha açıklayıcıdır.

Bir sonraki adım

Çocuk kısa bir cümle söyleyebilir; yetişkin duyduğunu tekrar eder ve doğru anladığını onaylatır. Sonra cümleyi Türkçe yazımına uygun biçimde yazar. Birlikte sözcükleri ve aralarındaki boşlukları gösterirler.

Örneğin “Ali top oynar.” cümlesinde üç sözcük ve aralarında iki boşluk vardır. Aile başka bir örnek seçerse sözcük ve boşluk sayısını o yazı üzerinden yeniden kontrol edin. Önceki örneğin cevabını her cümleye taşımayın.

Çocuk bir sözcüğü başka bir kartla değiştirmek isteyebilir. Yeni sırayı yetişkin okur ve anlamı çocuğa sorar. Sözcük değiştirmek ile yalnızca boşluğun yerini göstermek farklı eylemlerdir; yeni cümleyi yazmadan önce dil bilgisi kontrol edilmelidir.

“Ali top oynar.” örneğini kullanırsanız Ali, top ve oynar sözcüklerini ayrı gösterin; nokta son sözcüğün ardından gelir. Bu örnekte de üç sözcük arasında iki boşluk vardır. Ece örneğinden bağımsız yeni bir cümle olduğunu söyleyin.

Dört sözcüklü başka bir cümle hazırlanırsa içindeki ayrımları tek tek gösterin; boşluk sayısını önceden tahmin edip yazıyla karşılaştırmadan kesinleştirmeyin. Noktalama işaretlerini ve olası özel yazımları kontrol etmek yetişkinin hazırlığının parçasıdır.

Çocuk yetişkinden bir kartı belirli iki sözcüğün arasına koymasını isteyebilir. Yetişkin isteği tekrar eder ve onay bekler. Sonra oluşan diziyi birlikte okuyarak sözcük eklemenin cümleyi değiştirdiğini açıklar.

Çocuk “Ece resim yapar.” gibi başka bir üç sözcüklü örnek seçerse yetişkin önce bunu doğru duyduğunu doğrulayabilir. Yazıda Ece ile resim ve resim ile yapar arasındaki iki boşluğu gösterirler. Yeni örnekte eski “kitap” ve “okur” kartları aynı metni temsil etmez; gerekiyorsa yeni kart hazırlanır.

Bir çocuk aynı cümleyi iki kez yazdırmak isteyebilir. İki ayrı satırın her biri kendi sözcüklerine ve boşluklarına sahiptir. Önce hangi satırın incelendiği belirlenir; iki satır arasındaki dikey boşluk, sözcükler arasındaki iki boşluktan biri olarak sayılmaz.

Bir sözcüğün üstünü kartla örttükten sonra “Yazıda kaç sözcük kaldı?” diye sormak belirsiz olabilir: sözcük görünmese de kâğıtta yazılıdır. Önce kartı kaldırın veya soruyu “Kaç sözcüğü şu anda görebiliyoruz?” biçiminde ayrı kurun. Görünürlük ile yazının içeriği farklıdır.

Kısa not ve devam

İsteğe bağlı bir not şöyle olabilir: “Yetişkin Ece kitap okur cümlesini okudu; çocuk Ece ile kitap arasındaki boşluğu gösterdi.” Eğer yetişkin önce yeri gösterdiyse bu destek de yazılabilir. Tek bir seçim bütün yazma becerisini göstermez.

Başka bir etkinlik için harfler ve sözcükler bölümüne bakabilir, seçilen etkinliğin dilini ve yönergesini kontrol edebilirsiniz. Dijital bir harf etkinliği sözcük boşluklarını çalıştırmayabilir. Tek bir boşluğu birlikte incelemek de tamamlanmış bir çalışmadır.

Bir not, “Yetişkin cümleyi okudu ve ilk boşluğun yerini gösterdi; çocuk ikinci boşluğu işaret etti” gibi somut olabilir. Bu anlatım yetişkinin örneğini ve çocuğun seçimini birbirinden ayırır.

Aile not tutmak istemiyorsa kartları saklayabilir veya kaldırabilir. Çocuğun adı, fotoğrafı ve sürekli puan takibi gerekli değildir. Başka bir gün farklı cümle veya daha küçük yazı kullanılırsa karşılaştırma koşulları da değişir.