Sözcükler arasındaki boşlukları kartlarla keşfetmek

Bu etkinlikte hangi boşluğu arıyoruz?

Örneğimiz «Kedi uyur.» cümlesidir. Burada «Kedi» bir sözcük, «uyur» ikinci sözcüktür. İkisi arasındaki görünür boşluk sözcük sınırını gösterir. Nokta cümlenin sonunda, «uyur» sözcüğünün hemen ardından bulunur; sözcüklerin arasında ayrı bir kart veya üçüncü sözcük değildir.

Konuşurken her sözcük arasında belirgin bir sessizlik bırakmak zorunda değiliz. Aynı cümleyi doğal akışta ya da öğretici amaçla yavaşça söyleyebiliriz; yazılı örnekte ise iki sözcüğün arasındaki boşluk görünür kalır. Bu nedenle ilk oyunda kâğıttaki işaretsiz aralığı inceliyoruz, konuşmadaki her duraklamayı boşluk diye saymıyoruz.

Bir sözcüğün içindeki harfler de yazı tipine göre birbirinden biraz uzak görünebilir. Bu küçük görsel aralıklarla sözcükleri ayıran boşluk aynı şey değildir. Çocuğa önce «Kedi» sözcüğünün tamamını, sonra «uyur» sözcüğünün tamamını gösterin. Ardından iki harf grubu arasındaki belirgin boşluğa bakın.

Sözcük, harf, nokta ve boşluk farklı şeylerdir. «Kedi» dört harften oluşur; «uyur» da dört harftir. Her harfi ayrı sözcük sayarsak cümlenin iki sözcüklü yapısını kaçırırız. Diğer yandan çocuk iki sözcüğü gösterebiliyor diye bu sekiz harfin tamamını bağımsız okuyabildiğini varsayamayız.

Etkinliğin amacı bir kâğıt örneğinde sözcükler arasındaki sınırı fark etmektir. Düzgün el yazısı, hızlı okuma ve noktalama kurallarının tamamı ayrı becerilerdir. Çocuğun erişebildiği yanıt biçimini seçip yalnızca bu küçük ilişkiyi inceleyebilirsiniz.

İki kart ve bir örnek şerit hazırlayın

Bir kâğıt şeridine okunaklı biçimde «Kedi uyur.» yazın. Ayrı iki büyük karta da «Kedi» ve «uyur.» yazın; nokta ikinci kartta bulunsun. Yazıların boyutu, harf biçimi ve yönü birbirine yakın olursa çocuk sözcük kartlarını örnek şeritle karşılaştırabilir. Kartların arasına boşluk bırakılabilecek kadar geniş bir yüzey seçin.

Çocuğun harfleri görebilmesi için uygun büyüklük ve karşıtlık kullanın. Bazı çocuklar büyütülmüş yazı, dokunsal materyal veya kendi iletişim cihazlarıyla daha rahat katılır. Bu durumda alışık oldukları erişim yolunu seçin. Yetişkin kartları, çocuğun işareti veya sözlü yönlendirmesiyle hareket ettirebilir; küçük bir kartı kavramak görevin zorunlu parçası değildir.

Yetişkin, kartları hazırlarken kâğıdı uygun biçimde kesebilir. Çocuk makas kullanacaksa araç ve gözetim kendi ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir. İlk oyunda sözcükleri harflere ayırmak gerekmez; iki sözcüğün her biri tek bir kartta kalır. Böylece hem sözcükleri oluşturma hem de aralarına boşluk koyma gibi iki farklı işi aynı anda istememiş olursunuz.

Boşluğu göstermek için dar bir boş kâğıt parçası hazırlanabilir. Bu parça gerçek cümlenin üçüncü sözcüğü değil, aradaki yeri işaretleyen geçici bir araçtır. İşaret, harfleri kapatıyorsa veya dikkat dağıtıyorsa kaldırın. Parmakla ya da erişilebilir bir işaretleyiciyle boş alanı göstermek de yeterlidir.

İsterseniz ikinci bir örnek şerit hazırlayın: «Ece koşar.» Burada da iki sözcük ve bir sözcük aralığı vardır. Ece yalnızca örnek bir addır; çocuğun tanıdığı başka bir ad kullanılırsa gerçek yazımı önceden kontrol edin. Adın cümleye uygun olması, kişinin kendi adını oyunda kullanmaya zorlanması anlamına gelmez.

Önce yazıyı birlikte inceleyin

Örnek şeridi gösterin ve «Burada Kedi uyur yazıyor» diyerek cümleyi okuyun. Ardından parmağınızı önce «Kedi» sözcüğünün altından, sonra ayrı bir hareketle «uyur» sözcüğünün altından geçirin. Noktayı da gösterin. Sözcüklerin arasındaki boş alanı parmağınızla sürekli kapatmamaya çalışın; çocuğun sınırı görmesi gerekir.

«Birinci sözcük nerede bitiyor? İkinci nerede başlıyor?» diye sorabilirsiniz. Çocuk son harfi, ilk harfi veya aradaki boşluğu gösterebilir. Yanıt vermek istemezse yetişkin iki sözcüğün altını ayrı ayrı çizip aralarında işaretsiz alan bırakabilir. Bu model daha sonra yapılacak bir seçim için görünür bir destek olur.

Ece yalnızca «K» harfini gösterip buna ilk sözcük derse yetişkin «Bu, Kedi sözcüğünün ilk harfi. Boşluğa kadar yan yana gelen diğer harflere de bakalım» diyebilir. «Kedi» grubunu bütünüyle gösterip ardından «uyur» grubunu karşılaştırın. Bir harfi doğru fark etmesi geçerli bir gözlemdir; şimdi sorulan birim daha büyük olan sözcüktür.

Çocuk bütün şeridi tek sözcük olarak gösterirse iki kartı örnek şeridin altına denk gelecek biçimde yerleştirin. Her kartın bir sözcükle eşleştiğini gösterin. Ardından kartlar arasındaki alanı işaretleyin. Çocuk harfleri tek tek okuyamasa bile iki grup arasındaki farkı erişilebilir biçimde inceleyebilir.

Son olarak «Bu örnekte kaç sözcük var? Aralarında kaç boşluk var?» diye iki ayrı soru sorun. Yanıtlar iki sözcük ve bir boşluktur. Çocuk noktayı üçüncü öğe olarak fark ederse bu gözlemi kabul edin; sonra noktanın sözcük değil, cümlenin sonundaki işaret olduğunu gösterin.

Cümleyi kartlarla kurun ve karşılaştırın

«Kedi» kartını sola, «uyur.» kartını sağına yerleştirin. Aralarında görünür bir boşluk bırakın. Örnek şeritle karşılaştırırken önce sözcük sırasına, sonra aradaki alana, en sonda noktaya bakın. Kâğıt kartların fiziksel kenarları arasındaki mesafe, yazıdaki boşluğu temsil eder; tam olarak aynı milimetre genişliğinde olması gerekmez.

Şimdi kartları yan yana, aralarında görünür boşluk kalmayacak biçimde yaklaştırın. Görüntü «Kediuyur.» gibi olur. «Neler aynı kaldı, ne değişti?» diye sorun. Harfler ve sıraları bu örnekte aynıdır; iki grup arasındaki boşluk kaldırılmıştır. Kartları yeniden ayırdığınızda örnek şeritteki sınır daha kolay görülebilir.

Çocuk çok geniş bir boşluk bırakırsa önce iki sözcüğü ayırdığını kabul edin. Daha sonra şeritteki örnekle karşılaştırarak mesafeyi azaltmayı isteyip istemediğini sorun. Farklı yazı boyutları ve yazı tipleri farklı görünebilir; ilk hedef kesin bir cetvel ölçüsü değil, sözcüklerin birbirine yapışmadan okunabilir biçimde ayrılmasıdır.

İki kartı ters sıraya koymak ayrı bir değişikliktir. «uyur. Kedi» dizilişinde kartların yeri değişmiş ve nokta cümlenin sonunda kalmamıştır. Sözcük aralığını incelerken sıralamayı sabit tutmak daha açık bir karşılaştırma sağlar. Çocuk kartları değiştirirse bunu da gözlemleyebilir, sonra birlikte ilk örneğe dönebilirsiniz.

Çocuk kendi cümlesini seçmek isterse önce iki sözcüklü, onun anlamını bildiği bir örnek belirleyin ve yetişkin doğru yazımıyla kartları hazırlasın. Önceden hazırlanmış «Ece koşar.» bunun bir seçeneğidir. Yeni bir cümlede de hangi kartın ilk, hangisinin ikinci sözcük olduğunu ve noktanın yerini birlikte kontrol edin.

Olası yanıtları nasıl yorumlayabiliriz?

Çocuk «Kedi» kartındaki her harfi ayrı sözcük sayarsa dört harfi doğru fark etmiş olabilir. Bir yetişkin kartı bütünüyle gösterip «Bu dört harf birlikte Kedi sözcüğünü yazıyor» diyebilir. Sonra «uyur» kartını ikinci sözcük olarak gösterir. Harf sayısını bilmek ile sözcük sınırını göstermek birbirini tamamlayan ama farklı gözlemlerdir.

Çocuk boşluğu bir sözcük olarak sayarsa iki kartı ve aralarındaki işaretsiz alanı ayrı gösterin. «Bu bir sözcük, bu da bir sözcük; aradaki yer onları ayırıyor» deyin. Aralık görünür ve önemli olsa da bu örnekte üçüncü sözcük değildir. Noktanın da yazıda ayrı bir işlevi vardır; her görünen veya boş alanı aynı tür birim olarak saymayın.

Çocuk «Kediuyur.» biçimini doğru bulursa önce örnek şeridi görüp görmediğini kontrol edin. Yetişkin «Burada iki sözcük arasında ne eksik?» diyerek ayrık örneği yanına koyabilir. Çocuğun görevi yalnızca yetişkinin beklediği yanıtı tahmin etmek olmamalıdır; karşılaştırılabilir bir model sunmak, hangi farkın araştırıldığını açıklar.

Çocuk ikinci karttaki noktayı ayrı bir kart gibi görmek isterse kartı kesmek yerine kalemle işaret edebilirsiniz. «Nokta burada cümlenin bitişini gösteriyor; ikinci sözcük uyur» deyin. Nokta sözcüğün bir harfi değildir, fakat bu yazılı örnekte sözcüğün hemen ardından gelir. Bu ayrım hem sözcüğü hem işareti görmeyi sağlar.

Çocuk yanıt vermiyorsa iki seçenekli bir gösterim sunabilirsiniz: yetişkin önce boşluğu, sonra bir harfi işaret eder; çocuk isterse sözcükler arasındaki yeri seçer. Modeli gösterdiğinizi daha sonra not edin. Çocuğun susması, yazıyı anlamadığına veya dikkat etmediğine tek başına kanıt değildir.

Üç ve dört sözcüklü örnekler

İki sözcüklü örnek tanıdık gelince «Kedi evde uyur.» cümlesini hazırlayabilirsiniz. Üç kart kullanın: «Kedi», «evde» ve «uyur.». Birinci ve ikinci kart arasında bir boşluk, ikinci ve üçüncü kart arasında bir boşluk vardır. Bu örnekte üç sözcük ve sözcüklerin arasında iki boşluk bulunur.

Çocuk «evde» kartını ilk kartın hemen yanına yapıştırırsa örnek şeritle karşılaştırın: «Kedi» ile «evde» arasındaki yer nerede? Ardından «evde» ile «uyur» arasındaki ikinci boşluğu gösterin. Bir sınırı düzeltmek diğerinin otomatik olarak görüldüğü anlamına gelmez; iki komşu çifti ayrı ayrı incelemek mümkündür.

Daha uzun bir örnek olarak «Kedi evde sessizce uyur.» yazılabilir. Sözcükler Kedi, evde, sessizce ve uyur’dur; aralarında üç boşluk bulunur. Nokta son sözcüğün ardından gelir. Kartları hazırlamadan önce cümleyi ve bütün sınırları yetişkinin kontrol etmesi, çocuğun olmayan bir sözcüğü aramasını önler.

Dört kart çok gelirse iki kartlı örneğe dönün. Daha uzun cümlede sözcük sayısı artınca hatırlanacak sıra ve yerleştirilecek kart sayısı da artar. Bu, çocuğun iki sözcük arasındaki boşluğu anlamadığı anlamına gelmez. Öğrenme sorusu aynı kalsa bile malzeme ve bellek yükü değişmiştir.

İsterseniz kartların arasına geçici boş kâğıt işaretleri koyun: iki kart arasında bir işaret, üç kart arasında iki işaret. Bunlar cümledeki sözcükler değildir. İşaretleri kaldırınca kartlar yerinde kalır ve aralığı doğrudan görebilirsiniz. Sayılan şeyin kart mı, aralık mı olduğunu her soruda belirtin.

Türkçe yazıdaki bazı işaretleri ayrı tutun

Örnek cümledeki nokta, «uyur» sözcüğünün ardından gelir ve cümle sonunu işaretler. «Kedi uyur!» örneğinde son işaret değişir, ancak iki sözcük arasındaki boşluk yine vardır. İki yazıyı yan yana koyup önce aynı sözcükleri, sonra değişen son işareti gösterebilirsiniz.

Türkçede özel adlara gelen bazı ekler kesme işaretiyle ayrılır: örneğin «Ankara’ya» yazımında kesme işareti ve ek, sözcüğün bu yazılı biçimi içinde yer alır; işareti sözcük arası boşlukla karıştırmayın. Bu ayrıntı çocuğun ilgisini çekerse gerçek örneği birlikte inceleyin. İlk iki kartlı etkinliği tamamlamak için kesme işareti kuralının bütün ayrıntılarını öğrenmek gerekmez.

Büyük ve küçük harfler de sözcük sınırından farklı bir konudur. «Kedi» örneğinde cümlenin başındaki K büyük yazılmıştır. Çocuk büyük harfi fark ederse gözlemi kabul edin, sonra aynı kartta «edi» harflerinin de ilk sözcüğe ait olduğunu gösterin. Büyük harf tek başına ayrı bir sözcük oluşturmaz.

Bir sözcüğün uzun veya kısa görünmesi de tek başına sözcük olup olmadığını belirlemez. «Kedi» dört harfli, «sessizce» daha uzun bir sözcüktür; ikisi de örnek cümlelerinde birer sözcüktür. Uzunluk karşılaştırmasını ancak çocuk ilgilenirse yapın ve harfleri yeni boşluklar varmış gibi ayırmayın.

Klavye ile yazarken boşluk tuşuna basılması, iki sözcük arasında boş bir yer oluşturur. Ekrandaki tuş ile cümledeki aralık farklı şeylerdir: tuş yazma aracıdır, boşluk ise metindeki ayraçtır. Çocuk farklı bir erişim aracı kullanıyorsa onun alışık olduğu yazma yöntemini tercih edin.

Konuşulan cümle ile yazıyı ilişkilendirin

Önce «Kedi uyur» cümlesini doğal biçimde söyleyin. Sonra iki sözcüğü ayrı ayrı vurgulayarak aynı kartları gösterin: «Kedi» ve «uyur». Bu yavaşlatma bir öğretim desteğidir; günlük konuşmada herkesin her sözcükten sonra durması gerektiğini göstermez.

Çocuk «kedi» sözcüğünü söylemeden resmi gösterebilir. Yetişkin «Bu resme kedi diyoruz; burada Kedi yazıyor» diyerek resim, konuşulan sözcük ve kart arasındaki ilişkiyi açıklar. Resmin kendisi yazılı sözcük değildir; anlamı hatırlamaya yardımcı olan ayrı bir gösterimdir.

Eğer çocuk resimdeki hayvana «yavru kedi» diyorsa onun anlatmak istediğini dinleyin. Bu ifade, hazırladığınız «Kedi» kartından farklı bir söz grubudur. İki sözcüklü yeni bir etiket kullanmak isterseniz doğru kartları yeniden hazırlayın; mevcut kartta iki sözcük varmış gibi davranmayın.

Çocuk hiç konuşmak istemeyebilir. Yetişkin cümleyi okur; çocuk kartları bakış, jest veya kullandığı iletişim aracıyla seçer. İletişim cihazında iki sözcük için iki ayrı seçim gerekebilir, ama cihazın düzeni kişiye özeldir. Yetişkin alışık olunan yönteme saygı göstermeli ve yanıtı doğrulamadan onun yerine karar vermemelidir.

Bir cümleyi anlamak da harfleri tek tek çözmekten ayrı bir süreçtir. Çocuk resme bakarak kedinin uyuduğunu anlayabilir; yetişkin yazıyı okuduğunda iki sözcüğün nasıl ayrıldığını da inceleyebilir. Tek bir seçimden çocuğun bütün metinleri okuyabildiği ya da okuyamadığı sonucunu çıkarmayın.

Yazı yazmak isterse ne yapılabilir?

Yetişkin örneği büyükçe yazabilir ve çocuğa iki sözcük arasını gösterebilir. Çocuk kendi kalemini kullanmak isterse model görünür kalabilir. Önce bir sözcüğü yazıp sonra kısa bir aralık bırakarak ikinciye geçmek, kartlarla yapılan karşılaştırmanın başka bir gösterimidir. Harfleri yazmak istemeyen çocuk yetişkine nerede boşluk bırakacağını söyleyebilir.

Boşluk için küçük bir kâğıt işareti geçici ölçü olarak kullanılabilir; sonra kaldırılır. Bu, her çocuğun aynı genişlikte ya da aynı hareketle yazması gerektiği anlamına gelmez. Yazı boyutu, kullanılan araç ve yüzey değişir. Amaç iki sözcüğün seçilebilir biçimde ayrılmasıdır; yetişkin kesin milimetre ölçüsü dayatmak zorunda değildir.

Klavye örneğinde yetişkin «Kedi» yazar, bir kez boşluk girer ve «uyur.» yazar. Çocuktan ekranda ortaya çıkan aralığı göstermesi istenebilir. Eğer yanlışlıkla iki boşluk girilirse sözcükler hâlâ iki ayrı sözcüktür, fakat aralık genişler. Uygun araçla fazlalığın nasıl silineceğini göstermek teknik bir ek adımdır; ilk kâğıt etkinliği için zorunlu değildir.

Bir otomatik düzeltme veya alt çizgi görüldüğünde nedeni varsaymayın. Cihazın dili, sözlüğü veya yazım hatası sonucu etkilemiş olabilir. Sözcük sınırını gerçek örnekle karşılaştırın ve gerektiğinde yetişkin cihaz ayarlarını kontrol etsin. Otomatik işaret tek başına çocuğun yazı bilgisinin ölçümü değildir.

El yazısıyla yeni bir sözcük yazmak motor açıdan yorucu olabilir. Çocuk yetişkine dikte edebilir veya büyük kartları düzenleyebilir. «Sözcük sınırını gösterme» ile «harfleri kalemle oluşturma» farklı taleplerdir; birindeki zorluktan diğerine ilişkin kesin sonuç çıkarmayın.

Oyun, hikâye ve erişilebilir seçimler

Bir kedi resmi hazırlayıp altına «Kedi uyur.» kartlarını koyabilirsiniz. Çocuğa «Bu resmin altında hangi iki kartı kullanmak istersin?» diye sorun. Yetişkin kartları okur; çocuk sırayı ve aralığı gösterir. Resmin gerçekten uyuyan bir kedi göstermesine dikkat edin veya bunun hayalî bir açıklama olduğunu söyleyin.

Çocuk kedi yerine koşan bir karakter çizmek isterse açıklama da değişebilir. Örneğin «Ece koşar.» için Ece ve koşar kartları hazırlanır. Önce çocuğun anlatmak istediği fikri dinleyin, sonra yazılı örneği doğru kurun. Hazır kartları yeni resme zorla uydurmak, anlam ile yazı arasındaki ilişkiyi karıştırabilir.

İki kişi oynuyorsa biri kartların yerini seçebilir, diğeri yetişkinden onları hareket ettirmesini isteyebilir. Roller karşılıklı istekle değişebilir. Yarış veya ilk cevap verenin kazanması gerekmez. Bir çocuk işaret ederken diğeri sözcüğü söyleyebilir; hangi katkının kime ait olduğunu doğru tanımlayın.

Sözcük kartlarını bir kitabın gerçek sayfasıyla karşılaştıracaksanız, önce sayfada yazan cümleyi olduğu gibi okuyun. Satır sonunda sözcük bölünmüş veya yazı bir sonraki satıra taşmışsa, iki yatay kartla gösterilen ilk örnekten daha karmaşık bir durum oluşur. Başlangıçta bütün sözcükleri aynı satırda görülen bir örnek seçmek daha anlaşılırdır.

Çocuk bir boşluğu işaret ettikten sonra oyunu bitirmek isteyebilir. Yetişkin «İki sözcük arasında burayı gösterdin» diye somut bir kapanış yapabilir. Bütün örnekleri aynı oturumda tamamlamak veya yeni bir yazma görevi eklemek gerekli değildir.

Sözcük sınırını yeni örneklerle kontrol edin

Önce iki kartı tekrar dizin: solda «Kedi», sağda «uyur.». Yetişkin cümleyi okuduktan sonra çocuk sözcüklerden birini seçebilir. Seçilen kartı işaretlemek veya yerinden oynatmak, o kartın tamamını tek bir sözcük olarak incelemeyi sağlar. Ardından diğer kartı gösterip iki kartın arasındaki yeri karşılaştırın.

«Kedi uyur.» ile «Kedi evde uyur.» örneklerini alt alta koyun. İlkinde iki sözcük, ikincisinde üç sözcük vardır. İkinci cümleye «evde» sözcüğü eklenmiştir; artık sözcüklerin arasında iki boşluk bulunur. İki cümleyi yetişkin okuyabilir, çocuk eklenen kartı veya yeni sınırları gösterebilir.

«Evde» sözcüğünü bu örnekte tek kartta tutun. İçindeki harfleri saymak başka bir sorudur; «Kedi evde uyur.» cümlesinde üç sözcük sayarken «evde» sözcüğünü iki karta ayırmıyoruz. Çocuk kelimenin bir bölümünü gösterirse gördüğü harfleri kabul edip tam sözcüğün nereden nereye uzandığını birlikte inceleyin.

Bağlama göre ayrı yazılan «de» farklı bir örnektir: «Ali de uyur.» cümlesinde Ali, de ve uyur üç sözcük olarak yazılır ve aralarında iki boşluk vardır. Bu örneği kullanmadan önce yetişkin doğru yazıyı hazırlamalıdır. İlk etkinlik için eklerle bağlaçların bütün kurallarını öğretmek gerekmez; yalnızca hazırlanan iki farklı yazıyı karşılaştırmak yeterlidir.

Bu iki örnekte ses bakımından benzer parçalar görülse de yazıda aynı biçimde ayrılmadıklarını gösterebilirsiniz: «evde» tek sözcük olarak yazılır, «Ali de» ifadesinde ise «de» ayrı yazılır. Çocuk nedenini sormazsa ayrıntılı dil bilgisi açıklaması dayatılmamalıdır. Sözcüklerin gerçek yazılışına bakmak, aralıkları keyfî yerlere koymaktan daha güvenilir bir başlangıçtır.

Bir çocuk örnek cümlede üç boşluk sayarsa kâğıdın başındaki kenar payını da saymış olabilir. Soruyu sınırlandırın: «Sözcüklerin arasında kaç boş yer var?» Cümlenin önündeki veya sonundaki beyaz kâğıt alanı farklı bir konudur. Her iki sözcük çiftinin arasını işaretleyerek iki aralığı gösterebilirsiniz.

Yazının satır başından başlaması ile ilk sözcüğün başlangıcı da karıştırılabilir. «Kedi» kartını masanın kenarından biraz uzağa koymak öncesinde fiziksel boş alan bırakır; bu alan, «Kedi» ve «uyur» arasındaki tek sözcük aralığı değildir. Çocuğa hangi iki kartın arasını saydığınızı gösterin.

Üç karttan birini kaldırdığınızda cümle değişir. «Kedi evde uyur.» dizisinden «evde» çıkarılır ve kalan kartlar uygun aralıkla birleştirilirse «Kedi uyur.» kalır. İki farklı yazıyı okuyup kartlarla kontrol edin. Eksilen sözcükle birlikte sözcükler arasındaki aralık sayısı da bu iki örnekte ikiden bire düşer.

Kartları çıkarırken noktanın hangi kartta kaldığını inceleyin. «Uyur.» son kart olarak kalıyorsa nokta cümle sonunda görünür. Noktayı kartın ortasında bırakacak başka bir sıralama yaparsanız, bunu ilk cümlenin doğru kopyası gibi sunmayın. Önce çocuğun kurduğu diziyi olduğu gibi okuyun veya gösterin, ardından neyi değiştirmek istediğini sorun.

Bir yetişkin kartların arasındaki boşluğu kâğıttan dar bir işaretle gösterebilir. Çocuk bu işareti sözcük kartı sanırsa kartı kaldırıp aralığın yine orada kaldığını gösterin. İşaret, incelemeye yarayan bir araçtır; metnin üçüncü sözcüğü değildir. Aynı nedenle yetişkinin parmağı da cümlenin bir parçası sayılmaz.

Yazılı örnekle çocuğun söylediği cümle uyuşmuyorsa önce hangi cümleyi kullanacağınızı birlikte belirleyin. Çocuk «Kedi evde uyur» demişken yetişkin «Kedi uyur» kartlarını gösteriyorsa bir sözcük eksiktir. Ya eksik kartı hazırlayın ya da yetişkinin örneğinin daha kısa olduğunu açıklayın. İkisini aynı cümleymiş gibi karşılaştırmak çocuğu yanıltabilir.

Başka bir günde çocuğa kendi seçtiği iki sözcüklü bir ifadeyi dikte etme fırsatı verebilirsiniz. Yetişkin ifadeyi doğru yazıp okur; ardından sözcüklerin arasını gösterir. Çocuk yazılanın kendi söylediği şey olup olmadığını kontrol edebilir. İfade iki sözcükten uzunsa onu zorla kısaltmak yerine yeni kart sayısını açıklayın veya başka bir örnek seçin.

Bir sözcük aralığını ilk kez gösteren çocuk için bütün yönergeleri tekrarlamak gerekli değildir. Yetişkin «Bu iki kartın arasında boş bir yer var» diye yaptığı somut gözlemi paylaşabilir. Çocuk başka bir kart seçmek, örneği değiştirmek veya bırakmak isteyebilir. Geri bildirim görülen hareketi anlatmalı, tek bir yanıttan bütün okuma becerisi hakkında hüküm vermemelidir.

Kâğıtları daha sonra kullanacaksanız örnek şerit ile ayrı kartları birlikte saklayın. Eksik bir kart, ilk cümleyi aynı koşullarda yeniden kurmayı engeller. Yeni kart hazırladığınızda yazıyı ve noktayı kontrol edin. Malzemeyi düzenlemek yetişkinin görevidir; eksik kart nedeniyle çocuktan çözümü olmayan bir seçim yapması beklenmemelidir.

Çocuk iki kart arasında boşluk bırakırken yetişkin yalnızca istenen yardımı sunabilir. Örneğin kartı sabit tutmak veya büyük örneği okumak yeterli olabilir. Yetişkin bütün sıralamayı yaptıysa, kayıtta çocuğun hangi kararı verdiğini ve yetişkinin hangi hareketi gerçekleştirdiğini ayrı belirtin.

Bir ekran görüntüsünde yazının kenarlarında görülen boş alanlar, cümlenin içindeki sözcük aralıklarıyla karıştırılabilir. Ekranı büyütmek, satırı sadeleştirmek veya iki sözcüğü kâğıtta göstermek yardımcı olabilir. Kullanılan erişim desteğini koruyun; çocuğun alışık olmadığı bir görüntüyü zorunlu kılmayın.

Son olarak «Neyi saydık?» sorusu karşılaştırmayı özetler: «Kedi uyur.» örneğinde iki yazılı sözcük ve onların arasında bir boşluk vardır. Nokta ve sayfanın kenar boşluğu da görülebilir, ancak bu belirli sayıya dahil değildir. Çocuk bunları işaret ettiyse gözlemini dinleyip sorunun sınırını yeniden açıklayın.

Gözlem notu ve BrainHunters ile devam

Bir not şöyle olabilir: «Yetişkin Kedi uyur cümlesini okudu ve iki kartı örneğin altına koydu. Çocuk kartlar arasındaki boşluğu gösterdi.» Bu kayıt modelin ve yetişkin yardımının kullanıldığını belirtir. Çocuğun bütün cümleleri bağımsız okuduğunu veya noktalama kurallarının tamamını bildiğini göstermez.

Başka bir gün kart sayısı, yazı boyutu veya yetişkinin verdiği ipucu değişirse bunu da göz önünde bulundurun. İki kartlı görünür model ile dört kartı bellekten sıralamak aynı görev değildir. Not tutmak isteğe bağlıdır; amaç puan vermek değil, çocuğun hangi koşulda rahat katıldığını hatırlamaktır.

Ekranda devam etmek isterseniz BrainHunters’ın harfler ve sözcükler bölümüne birlikte bakın. Kullanılabilir etkinliğin yönergesini okuyun: Bir harfi tanıma, ilk sesi dinleme ve iki sözcük arasındaki boşluğu bulma ilişkili ama farklı sorulardır. Kâğıt şerit çocuğa yardımcı oluyorsa destek olarak yanınızda kalabilir.

Sonunda örnek şeride dönüp bir kez daha «Kedi» ve «uyur» kartları arasını gösterebilirsiniz. Çocuk bakabilir, işaret edebilir veya etkinliği bitirmeyi seçebilir. Bir anlaşılır karşılaştırma, bütün seçeneklerin tamamlanmasını gerektirmez.