Devrilen kule: Yardım teklifini nesneler ve çizimle konuşmak

Gerçek bir sorunu yeniden yaratmadan başlayın

Yetişkinin seçtiği, çocuğun yaşına uygun büyük bloklar ve iki büyük oyuncak figür bu kurmaca için yeterli olabilir. Malzemelerin güvenliğini ve ortamın uygunluğunu yetişkin değerlendirir. Küçük, yutulabilir parçalar gerekli değildir. Çocuk isterse figürleri seçer, isterse yetişkine hangi hareketi yapacağını söyler.

Bir kişinin emek vererek yaptığı gerçek kuleyi izinsiz devirmeyin. Hikâye için yapılmış ayrı bir model üzerinde herkesin onayıyla çalışılabilir; hiç kule devirmeden sözlü anlatım veya çizim de seçilebilir. Çocuğun oyunu durdurma isteği dikkate alınır. Amaç yeni bir üzüntü yaratmak değil, olası bir durumu birlikte düşünmektir.

Gerçek bir olayla karşılaşırsanız önce güvenliğe ve ihtiyaçlara bakın. Düşen nesneler tehlike oluşturuyorsa yetişkin gerekli güvenli müdahaleyi yapar. Ardından uygun zamanda katılımcılar ne olduğunu ve nasıl destek isteyebileceklerini konuşabilir. Kurgusal kartlar, acil bir durumda gerekli yardımı geciktirmenin gerekçesi değildir.

Hikâyede kuleyi yapan figüre Ela, yanlışlıkla dokunan figüre Can diyelim. Adlar örnektir; gerçek çocukların adlarını veya yaşadığı olayları kullanmak zorunlu değildir. Katılımcılar kendi karakterlerini seçebilir ve kişisel bir deneyimi paylaşmayı reddedebilir.

Nesnelerle canlandırılan sahne

Ela figürü blokları üst üste koyar. Can figürü kulenin yakınından geçerken bir bloğa dokunur ve model devrilir. Yetişkin «Kule düştü; Ela üzülmüş olabilir» diyebilir. Figürler kurmaca olduğu için duygularının hikâyede kararlaştırıldığını belirtin; gerçek bir kişinin ne hissettiği ise kendisine sorulmadan kesin olarak bilinmez.

Can «Kuleye çarptım. Yardım etmemi ister misin?» diye sorabilir. Ela evet, hayır veya «Biraz beklemek istiyorum» diyebilir. Bu üç yanıttan hiçbiri oyunu başarısız yapmaz. Yardım öneren kişi sonucu dayatmaz; kulenin sahibi ya da ortak yapımcılar neyin uygun olduğuna birlikte karar verir.

Ela yalnızca alt blokları bulmak isterse Can onları gösterip izinle uzatabilir. Ela kuleyi kendi yapmak istiyorsa Can kenarda bekleyebilir veya başka bir iş seçebilir. Yetişkin ortak alanın güvenli tutulmasına yardım eder; yerdeki blokların tehlike oluşturduğu bir durumda güvenlik ihtiyacını açıkça söyler ve uygun seçimleri sunar.

Can kulesini yeniden yaparken Ela’nın hiç onay vermediği bir tasarımı kurarsa bu, yardım teklifinden farklı bir eylemdir. Figürleri durdurup «Ela ne istemişti?» sorusu konuşulabilir. Bir şeyi düzeltme niyeti, başkasının işine izinsiz karar verme yetkisi vermez.

Aynı olayı çizimle anlatın

Bir kâğıtta önce ayakta duran kuleyi, sonra dağılmış blokları ve iki figürü çizebilirsiniz. Üçüncü bir kare eklenirse neler olacağını katılımcılar seçer: Ela’nın yardım istemesi, beklemesi veya kendi başına devam etmesi gibi. Her kareye kısa bir açıklama eklemek, çizimin hangi anı gösterdiğini anlaşılır kılar.

Bir çizimde Can’ın elinin bloğa yakın görünmesi, onun Ela’dan izin aldığı anlamına gelmez. İzin konuşulduysa bunu söz balonunda veya yetişkinin yazdığı kısa notta belirtebilirsiniz. «Yardım teklif etti» ile «yardım kabul edildi» ayrı bilgilerdir; ikisi de resimde kendiliğinden görünmeyebilir.

Çocuk çizmeyi seçebilir, yetişkine bir sahneyi tarif edebilir veya hazır iki büyük kart arasında seçim yapabilir. Katılımcının izni olmadan çizimini değiştirmeyin. Kâğıt üzerinde bir çizgiyi silmek gerçek bir kişiden özür dilendiğini ya da gerçek bir kulenin onarıldığını göstermez; bu, yalnızca çizimdeki bir değişikliktir.

Figürlerle kurulan model hareketi adım adım gösterebilir. Çizim ise seçilen bir anı kaydetmeye yardımcı olur. İkisi de hikâyenin temsilidir; kurgusal Ela ve Can’ın yaptıkları, gerçek bir olayın katılımcıları adına karar verildiği anlamına gelmez.

Özür, teklif ve onay birbirinden farklıdır

Can isterse «Kuleye çarptığım için üzgünüm» diyebilir. Bu söz, eylemi ve üzüntüsünü ifade eder. «Blokları bulmama izin verir misin?» ise belirli bir yardım teklifidir. Ela’nın kabulü veya reddi ayrı bir yanıttır. Üç bilgiyi tek bir zorunlu cümleye sıkıştırmak gerekmez.

Ela hemen konuşmak istemiyorsa yetişkin ona zaman tanır. Can’ın yardım etme isteği önemli olabilir, fakat Ela’yı derhal affetmeye, sarılmaya veya oyuna devam etmeye zorlamaz. Yetişkin her iki katılımcının güvenliğini ve ihtiyaçlarını gözetirken karar için uygun alan bırakır.

Yardım kabul edilmişse hangi işin istendiği netleştirilebilir: blokları toplamak, yalnızca bir parçayı göstermek veya birlikte yeni bir kule planlamak. Onay belirli bir eyleme yöneliktir. Blokları bulmaya verilen izin, bütün yapıyı baştan tasarlamak için otomatik izin değildir.

Bir katılımcı konuşma yerine işaret, bakış veya alışılmış iletişim cihazı kullanabilir. Anlam belirsizse yetişkin kısa bir doğrulama sorusu sorar ve bekler. Yanıt gelmeden bir hareketi kabul edilmiş saymak, çocuğun seçim yapma olanağını daraltır.

Farklı sonları birlikte değerlendirin

Birinci sonda Ela yardım ister; Can uygun blokları bulur ve Ela istediği yerde kullanır. Yetişkin «Teklif etti, kabul edildi ve anlaşılan yardım yapıldı» diye üç adımı ayırabilir. Kule tam eski biçimine dönmese bile katılımcılar ne yapıldığını açıkça anlatabilir.

İkinci sonda Ela yalnız kalmak ister. Can geri çekilir, yetişkin ortak alanın güvenli olup olmadığını kontrol eder. Kule henüz yapılmamış olabilir; bu, Ela’nın seçiminin duyulmadığı anlamına gelmez. Daha sonra yeni bir konuşma önerilebilir, fakat o an devam etme zorunluluğu yoktur.

Üçüncü sonda Ela nasıl yardım istediğinden emin değildir. Can bir seçenek sunar: «Blokları bulmamı mı istersin, yoksa bekleyeyim mi?» Ela başka bir seçenek de önerebilir. Sınırlı seçenekler konuşmayı kolaylaştırabilir, ancak gerçek bir seçimi iki yetişkin cevabına hapsetmemelidir.

Bazı kayıplar bütünüyle geri alınamaz: ilk yapının ayrıntıları unutulmuş veya o işe ayrılan zaman geçmiş olabilir. Yeni bir kule yapmak yararlı olabilir, ama her şeyi kesinlikle eski hâline getireceğini vaat etmez. Gerçek durumu dürüstçe söylemek, onarımın sınırını kabul etmeye yardım eder.

Üç kareli bir çizim neyi saklayabilir?

Birinci karede Ela’nın kurduğu kule, ikinci karede dağılmış bloklar, üçüncü karede ise iki figür bulunabilir. Bu sıralama yalnızca kâğıdın üzerinde seçilen üç anı gösterir. İkinci ve üçüncü kare arasında konuşma geçtiyse onu ayrıca eklemek gerekir. Konuşma balonları, kısa bir not veya çocuğun seçtiği başka bir işaret bu amaçla kullanılabilir.

Üçüncü karede Can’ın elinde bir blok görünmesi çeşitli anlamlara gelebilir: Ela ondan bloğu bulmasını istemiş olabilir, Can henüz sormamış olabilir veya çizim yalnızca önerilen bir sonu gösteriyor olabilir. Resme bakan kişi bunlardan hangisinin amaçlandığını tek başına bilemeyebilir. Yazılı ya da sözlü bir açıklama bu belirsizliği azaltır.

Çizimin altına «Önerilen son: Can yardım etmek istiyor; Ela henüz karar vermedi» yazılması, kabul edilmiş bir yardımdan farklıdır. «Ela bloğu bulmasını istedi; Can buldu» ifadesi ise başka bir durumu anlatır. Bu iki bilgi birbirine karıştırılmadığında resim üzerinden yapılan sohbet daha anlaşılır olur.

Çocuk üç kare çizmek istemiyorsa tek bir sahne de seçebilir. Yetişkin «Bu sahnede kim ne söylüyor?» diye sorabilir; cevap vermek istemeyen çocuğa ısrar edilmez. Çizimde ayrıntı az olması, kişinin olay hakkında hiç düşünmediği anlamına gelmez.

Bloklarla gösterim ve kâğıttaki kayıt

Bloklarla canlandırmada katılımcılar bir figürü durdurabilir, bir tekliften sonra bekleyebilir ve kabul edilirse hangi bloğun uzatılacağını gösterebilir. Sıra görünürdür: önce teklif, sonra yanıt, ardından seçilen eylem. Bu sıra oyuncakların fiziksel olarak hareket ettirilmesiyle modellenir; gerçek kişiler adına verilmiş bir karar değildir.

Kâğıttaki çizim daha sonra hatırlanabilecek bir anı koruyabilir. Fakat bir resimdeki hareketsiz figürlerin daha önce neler yaptığı her zaman anlaşılmaz. Aynı sahneye farklı açıklamalar yazılabilir; yazarın hangi hikâyeyi anlatmak istediğini sormak gerekir. Figürlerin yerini değiştirmek ile çizimi değiştirmek de farklı malzemeler üzerinde yapılan işlerdir.

İki biçimi karşılaştırırken «Hangisinde teklifi ve yanıtı göstermek istiyoruz?» diye sorun. Canlandırmada konuşma sırayla yapılabilir; çizimde konuşma balonları kullanılabilir. Bir yöntem herkes için daha kolay veya daha iyi değildir. Hareket, görme, işitme ve iletişim erişimi katılımcıya göre değişir.

Bir katılımcı yalnızca hikâyeyi sözle anlatmayı veya cihazındaki seçeneklerle karar vermeyi seçerse ek bir çizim hazırlanması gerekmez. İki gösterim arasında karşılaştırma yapmak için diğer yöntemi yetişkin örnek olarak açıklayabilir. Bu açıklama, çocuğun kullanmadığı bir yöntemi kullanmış gibi kayda geçirilmemelidir.

Kulenin kime ait olduğunu belirlemek

Ela kuleyi tek başına yapmışsa nasıl devam edeceği konusunda onun tercihi özellikle önemlidir. Can’ın «Yeniden yapabilirim» demesi bir öneridir. Ela «Ben yapmak istiyorum» dediğinde yetişkin bu kararı duyar ve Can’a başka bir uygun rol aramasında yardımcı olabilir.

Kuleyi iki figür birlikte yaptıysa durum farklıdır. Her ikisinin de tasarımla ilgili beklentisi olabilir. Önce ikisine ne istedikleri sorulur: biri aynı biçimi yeniden kurmak, diğeri blokları kaldırmak isteyebilir. Ortak bir çözüm bulunamıyorsa ara vermek veya farklı alanlarda çalışmak da seçenekler arasındadır.

Bloklar ortak bir oyun alanına ait olsa bile bir çocuğun kurduğu yapıyı izinsiz değiştirmek otomatik olarak uygun olmaz. Öte yandan ortak geçiş yolunu kapatan bloklar güvenlik sorunu yaratıyorsa yetişkin bu ihtiyacı açıklar ve mümkün olan seçenekleri sunar. İzin ve güvenlik birlikte değerlendirilir; biri diğerini görünmez kılmaz.

Kâğıtta sahipliği göstermek için bir isim etiketi veya figürden kuleye uzanan açıklamalı bir çizgi kullanılabilir. Etiket yoksa resimden kulenin kime ait olduğu her zaman anlaşılmaz. Gerçek bir çocuğun adı zorunlu değildir; «birinci figürün yaptığı kule» gibi kurgusal bir açıklama da yeterlidir.

Niyet ile sonucu ayrı konuşmak

Can figürü kuleyi devirmek istememiş olabilir; buna rağmen kule düşmüş ve Ela üzülmüş olabilir. «Yanlışlıkla oldu» demek niyete ilişkin bir açıklamadır. «Kule düştü» gözlenen sonucu anlatır. İki cümle aynı anda doğru olabilir ve yardım gerekip gerekmediği yine sorulabilir.

Yetişkin olayı görmediyse Can’ın niyetini kesin olarak bildiğini iddia etmemelidir. «Kulenin düştüğünü gördüm, nasıl olduğunu bilmiyorum» ifadesi sınırı korur. Katılımcıların anlatımları farklıysa her biri erişilebilir bir biçimde dinlenebilir; hemen bir suçlu seçmek, uygun desteği belirlemek için şart değildir.

Bir çizimde hareket oku varsa bu ok nesnenin hangi yöne hareket ettiğini göstermek için seçilmiş olabilir. Figürün zihninden ne geçtiğini kanıtlamaz. Hikâye yazarı «Can yanlışlıkla dokundu» bilgisini anlatıya ekleyebilir; izleyici bu bilgiyi resmin kendisinden değil, yazarın açıklamasından edinir.

Tekrarlayan, kasıtlı veya güvenlik riski oluşturan davranışlar yalnızca bir çizim oyunu ile çözülmüş sayılmamalıdır. Yetişkin tehlikeyi durdurur, ilgili kişilerin güvenliğini gözetir ve gerektiğinde uygun desteğe başvurur. Küçük bir kurmaca hata örneği, farklı ciddiyetteki olayların hepsine aynı yanıt verileceği anlamına gelmez.

Üç yardım seçeneğini somutlaştırmak

Birinci seçenek «yalnızca blokları bulmak» olabilir. Ela bu yardımı kabul ederse Can blokları gösterir ya da kararlaştırılan yere uzatır. Bu seçim, Can’ın kuleyi Ela yerine yapması gerektiği anlamına gelmez. Figürlerle aradaki fark gösterilebilir: birinde blok uzatılır, diğerinde blok doğrudan kuleye yerleştirilir.

İkinci seçenek «birlikte yeni bir kule tasarlamak» olabilir. Bunun için her iki katılımcı da birlikte çalışmak istemeli ve temel kararları konuşmalıdır. Ela yeni kuleyi eskisinin aynısı yapmak zorunda değildir. Can’ın önerisi dinlenebilir, fakat ortak tasarım yalnızca bir kişinin kararlarından oluşmaz.

Üçüncü seçenek beklemektir. Ela üzgünken hemen seçim yapmak istemeyebilir. Can güvenli bir yerde başka işle ilgilenebilir; yetişkin ortak alanı düzenlerken yapılması gerekenleri açıklar. Beklemek, olup biteni yok saymakla aynı değildir; kişinin bir sonraki adım için zamana ihtiyaç duymasına alan tanır.

Bu seçenekler eksiksiz bir liste değildir. Çocuk başka bir çözüm önerebilir; yetişkin güvenlik ve ilgili kişilerin tercihleri açısından onu birlikte değerlendirir. Öneri çizilirse resmin hangi kısmının plan, hangi kısmının kararlaştırılmış eylem olduğu belirtilmelidir.

Bir dökülme örneğinde önce ne yapılır?

Kurmaca bir ikinci sahnede masadaki su bardağı yanlışlıkla devrilebilir. Gerçek hayatta yetişkin önce kaygan zemin, elektrikli cihazlar ve uygun temizlik açısından durumu değerlendirir. Sıcak içecek veya elektrik tehlikesi gibi riskler varsa çocuklardan güvenli bir mesafede kalmalarını ister ve gerekli müdahaleyi kendisi yapar.

Güvenli bir durumda çocuk «Bez getireyim mi?» diye önerebilir; yetişkin hangi malzemenin uygun olduğunu ve yardımın istenip istenmediğini açıkça söyler. Kişisel bir resim ıslanmışsa sahibine dokunmadan önce ne istediği sorulur; acil güvenlik müdahalesi gerekiyorsa yetişkin bunu açıklar. Bir yardım önerisi, başka kişinin eşyasına sınırsız erişim sağlamaz.

Çizimde bardak devrilmiş ve yanında bir bez gösterilmiş olabilir. Bu, suyun gerçekte temizlendiğini kanıtlamaz. Çizim kurmaca bir çözümü anlatıyorsa «öneri» diye adlandırılabilir; gerçek olay sonrasında yapılmış bir kayıt ise neyin yapıldığını katılımcıların anlatımıyla açıklamalıdır.

Bu örnek blok kulesiyle aynı sonucu gerektirmez. Su temizlenebilir, ancak ıslanan bir kâğıt tamamen eski hâline dönmeyebilir. Başlangıçtaki amaç her şeyin kusursuz görünmesi değil, güvenliği sağlamak ve etkilenen kişinin ihtiyaçlarını dikkate alan mümkün adımları konuşmaktır.

Bir başkasının resmine çizgi çizildiğinde

Başka bir kurmaca durumda Can, Ela’nın resmine yanlışlıkla kalem değdirir. Ela çizgiyi silmek, resmin parçası olarak bırakmak veya yeni bir sayfaya geçmek isteyebilir. Can’ın kendi başına silgi kullanması resme daha fazla zarar verebilir; önce Ela’nın seçimi sorulur.

Ela silgi isterse Can onu getirebilir. Ela isterse silmeyi kendisi yapar, isterse bir yetişkinden yardım ister. Yardımın sınırı açıkça konuşulur: «Silgiyi getirmek» ile «çizgiyi silmek» ayrı eylemlerdir. Birine verilen izin diğerini otomatik kapsamaz.

Bazen çizgi bütünüyle silinmez. Bir kişi yeni kâğıt önerebilir ama eski resmin sahibi çalışmayı korumak isteyebilir. «Sana yenisini yaparım, artık üzülme» gibi bir teklif kişinin duygusunu veya kararını onun adına belirlememelidir. Durumun ne ölçüde düzeltilebildiği ve hangi desteğin istendiği ayrı değerlendirilir.

Bu sahne nesnelerle canlandırılacaksa başkasının gerçek resmine izinsiz çizgi çekilmez. Boş bir örnek sayfa üzerinde anlaşarak çalışılabilir veya bütünüyle sözlü hikâye kullanılabilir. Kurgusal gösterim, gerçek bir zararı bilerek oluşturmadan da farklı kararları tartışmayı sağlar.

Duyguları tahmin etmek yerine dinlemek

Bir hikâye anlatıcısı Ela’nın üzüldüğünü söyleyebilir; çocuk bunu duyduğunda karakterin ne isteyebileceği üzerine fikir yürütebilir. Gerçek bir kişide ise yüz ifadesine bakarak tek bir duyguya kesin karar vermek yerine, uygun bir dille sormak veya kişinin verdiği sinyalleri dinlemek önemlidir.

Can da kaygılanabilir veya yardım teklifinin reddedilmesine üzülebilir. Yetişkin onun duygusunu dinlerken Ela’ya fikrini değiştirmesi için baskı yapmaz. Bir kişinin hayal kırıklığı, diğer kişinin istemediği yardımı kabul etmesini zorunlu kılmaz.

Katılımcılardan birinin konuşması için sessiz bir alan veya ek süre gerekebilir. İletişim cihazı, jestler veya ailede kullanılan dil, kişinin tercihine göre desteklenir. Yetişkin bir yanıtı anlamadığında yeniden sorar; sessizliği otomatik olarak «evet» ya da «hayır» diye yorumlamaz.

Kimse sarılmaya, el sıkışmaya veya hemen «arkadaş olduk» demeye zorlanmaz. İlişkinin nasıl süreceği katılımcıların seçimlerine ve duruma bağlıdır. Yetişkinin görevi güvenli ve anlaşılır bir ortam oluşturmaktır; belirli bir duygu göstergesini almak değildir.

Bir kaydı daha sonra okurken

Aile çizimi saklarsa yanına «önce kule vardı», «sonra düştü» ve «Ela beklemeyi seçti» gibi kısa başlıklar eklenebilir. Bunlar kurmaca bir hikâyeye aitse kayıt bunu belirtmelidir. Başka bir kişi resme baktığında gerçek bir çocuğun yaşadığı olayla modelin karışmaması kolaylaşır.

Bir kayıtta yetişkinin yaptığı yardım da belirtilebilir: «Çocuk işaret etti, yetişkin blokları hareket ettirdi.» Bu, katılımı azaltan bir bilgi değildir; sahnenin nasıl oluşturulduğunu açıklar. Resmin güzelliği veya ayrıntı sayısı, çocuğun duyguları anladığına dair tek başına bir ölçü değildir.

Gerçek bir olay anlatılıyorsa çizim, söylenenlerin bir bölümünü temsil edebilir ama bütün ayrıntıları kanıtlamaz. Anlatılan ile yetişkinin yorumu ayrı tutulmalıdır. «Çocuk kırmızı bloğu gösterdi» bir gözlemdir; «kırgınlığını tamamen giderdi» gibi bir sonuç için tek başına yeterli değildir.

Kayıt tutmak veya paylaşmak isteğe bağlıdır. Kişisel isim, yüz fotoğrafı ya da özel olay ayrıntıları bu matematiksel olmayan sosyal oyunun zorunlu parçası değildir. Aile ve çocuk neyin saklanacağını birlikte belirleyebilir.

Başka bir son yazmak

Çocuk Ela ve Can için kendi sonunu seçebilir: belki kuleyi daha sonra birlikte yaparlar, belki Ela bugün tek başına çalışır. Yetişkin «Bu sonda Can ne teklif etti ve Ela ne yanıt verdi?» diye sorarak kararları görünür kılabilir. Çocuk bir yanıt vermek istemiyorsa hikâye açık uçlu kalabilir.

Birden çok sonu aynı sayfada gösterirken her birini ayrı kareye koyun. «Ela yardım istiyor» ve «Ela beklemek istiyor» aynı anda tek bir durum olarak sunulursa okuyucu karışabilir. İki seçenek oldukları yazılır veya sözle açıklanır. Sonların her biri kendi koşulları içinde ele alınır.

Eğer hikâyede daha önce kabul edilen bir yardım daha sonra durduruluyorsa bu değişiklik de gösterilebilir. Ela önce blok bulmayı kabul edip sonra ara vermek isteyebilir. Can’ın durması, önceki yardımın hiç yapılmadığı anlamına gelmez; yeni isteğe uygun biçimde devam edilmediğini gösterir.

Son soru «Kule eskisinden daha güzel oldu mu?» olmak zorunda değildir. «Kim ne istedi?», «Hangi eylem yapıldı?» veya «Başka ne mümkün?» gibi sorular, görsel sonucu kişilerin kararlarıyla birlikte düşünmeye yardımcı olur. Çocuk istediğinde oyunu bitirmek de seçeneklerden biridir.

Yetişkinin kendi hatasını modellemesi

Hikâyede bu kez kuleye yetişkin figürün yanlışlıkla dokunduğunu düşünün. Yetişkin karakter «Kuleye dokundum ve düştü. Üzgünüm; nasıl yardımcı olmamı istersin?» diyebilir. Ardından yanıtı bekler. Aynı ilke gerçek hayatta da geçerlidir: yetişkin kendi eylemini açıklayabilir ve çocuğun uygun sınırlarını dinleyebilir.

Çocuk yalnızca blokların bir kutuya konmasını istiyorsa yetişkin yeni bir kuleyi kendi tasarımına göre kurmaz. Ortak alanın güvenli biçimde açılması gerekiyorsa bunu nedenleriyle anlatır ve uygun seçenekler sunar. Verilen yardım, talep edilen eylemle mümkün olduğunca uyumlu olmalıdır.

Bir çizimde yetişkinin blokları toplaması, çocuğun bu eylemi istediğini ancak konuşma veya açıklama da kaydedilmişse gösterebilir. Yalnızca figürlerin konumundan bütün anlaşmayı çıkarmak güvenilir değildir. Kayıt sahibi «burada yetişkin sordu ve çocuk kabul etti» diye açıklama ekleyebilir.

Bir yetişkin zamanında verdiği sözü tutamadığında bunu da dürüstçe söyleyebilir. «Şimdi yeniden kuracak zamanımız yok; blokları güvenli yerde tutabiliriz» gerçek duruma uygun bir açıklamadır. Daha sonra devam sözü ancak gerçekten mümkünse verilmelidir. Çocuğun hayal kırıklığını hemen ortadan kaldıracak bir cümle bulma zorunluluğu yoktur.

İki gösterim arasında karar vermek

Hikâyeyi birlikte hareket ederek incelemek isterseniz büyük figürler ve bloklar eylemin sırasını görünür kılar. Bir figürün durması, diğerinin yanıtını beklemesi ve uygun blokları göstermesi ayrı adımlar olarak oynanabilir. Çocuk hareketleri seçer, yetişkin gerektiğinde onun yönlendirmesiyle malzemeyi taşır.

Daha sonra bir başkasına olası seçenekleri anlatmak istiyorsanız basit bir çizim yararlı olabilir. Her kareye «teklif», «yanıt» ve «seçilen eylem» gibi başlıklar eklemek, planı tamamlanmış olayla karıştırmamaya yardım eder. Çizim herhangi bir kişiyi konuşmaya veya gerçek deneyimini açıklamaya zorlamamalıdır.

Malzeme bulunmuyorsa yetişkin hikâyeyi sözle anlatabilir ve çocuğun seçtiği iletişim yolu ile yanıt bekleyebilir. Bu üçüncü seçenek, blokların veya çizimin fiziksel özelliklerini sunmaz; buna karşılık ortak bir olay sırasını tartışabilir. Yöntemler arasındaki seçim, erişim ve amaç dikkate alınarak yapılır.

Katılımcılar yalnızca bir yöntemi denediyse diğerini uygulamış gibi kayıt tutulmaz. Yetişkin «Bloklarla oynadık; çizimin nasıl kullanılabileceğini konuştuk» diyebilir. Böylece hangi deneyimin gerçekten yaşandığı, hangisinin açıklanan bir olasılık olduğu anlaşılır.

Bir çocuk aynı sahneyi iki farklı sonla canlandırabilir. İlkinde Ela yardım ister ve Can bir blok uzatır; ikincisinde Ela beklemek ister ve Can durur. Ayrı kâğıtlara veya ayrı anlara ait bu iki seçeneği tek bir gerçek olay gibi birleştirmeyin. Her biri, verilen yanıta göre nasıl davranılabileceğini araştıran bağımsız bir örnektir.

Eğer iki katılımcı hangi sonu seçeceği konusunda anlaşamazsa her birinin önerisi ayrı gösterilebilir. Kimse kendi karakterine istemediği bir yanıtı söylemek zorunda değildir. Yetişkin, «Sen beklemeyi, arkadaşın yardım istemeyi önerdi; bunları iki ayrı son olarak çizebiliriz» diyerek seçenekleri açık tutabilir.

Çizimde boş bırakılmış bir konuşma balonu, bir figürün ne söylediğini kanıtlamaz. Yazar daha sonra söz eklemek istiyorsa hangi karakterin konuştuğunu ve bunun kurmaca olduğunu belirtebilir. Boş balonun kalması da kabul edilebilir: olayın her ayrıntısını tamamlama zorunluluğu yoktur.

Oyun sırasında gerçek bir anlaşmazlık ortaya çıkarsa figürlerin hikâyesi otomatik çözüm sağlamaz. Önce çocukların gerçek isteklerini dinlemek, güvenliği gözetmek ve gereken yetişkin desteğini sunmak gerekir. Kurgudaki Ela’nın verdiği yanıt, gerçek bir çocuğun ne isteyeceği hakkında varsayım yapmak için kullanılamaz.

Etkinliğin sonunda katılımcılar materyali kaldırabilir, çizimi saklayabilir veya başka bir oyuna geçebilir. Yetişkin yalnızca gerçekten yapılanları özetler: örneğin «Bugün iki olası sonu konuştuk». Bu özet, aile içindeki gerçek bir sorunun çözüldüğü anlamına gelmez.

Kurmaca bir oyuncak kırıldığında çocuk yapıştırıcı kullanmayı önerebilir. Gerçek bir eşyanın onarımı için önce sahibinin isteği, malzemenin uygunluğu ve güvenlik değerlendirilmelidir. Keskin parça veya çocuğa uygun olmayan yapıştırıcı varsa işlemi yetişkin üstlenir ya da uygun yardım arar. Çizimde sağlam bir oyuncak göstermek, gerçek nesnenin onarılmış olduğunu kanıtlamaz.

Erişilebilir katılım ve kapanış

Çocuk bir figürü hareket ettirebilir, çizimi seçebilir, yetişkine sözlü veya farklı bir yolla yönerge verebilir. «Dur», «bekle», «yardım», «başka» ve «bitti» gibi mesajların erişilebilir olması ortak karar için önemlidir. Yetişkin yanıtı bekler ve emin değilse anlamı doğrular.

Nesnelerin güvenli dokusu, uygun büyüklüğü veya kontrastı bazı katılımcılar için önemli olabilir. Başkaları sözlü betimi tercih edebilir. Dokunsal model, çizim ve anlatı farklı bilgiler sağlar; birinin herkes için diğerinin tam karşılığı olduğunu varsaymadan seçim yapın.

Tek bir oyun çocuğun empati, iletişim veya sosyal becerilerinin tamamını ölçmez. İstenirse «Ela beklemeyi seçti; Can figürü durdu» gibi somut bir not tutulabilir. Resmi saklamak ya da paylaşmak zorunlu değildir. Başka bir yaklaşım için hatayı kabul etme ve Bilim ve iyilik sayfalarına bakılabilir.