Daire, daire, kare: Bir kitap ayracındaki örüntünün hikâyesi

Hikâye: Ayracın ilk iki grubu

Kütüphane köşesinde Deniz ile Ece bir kitabı işaretlemek için kâğıttan bir ayraç hazırlıyor. Kâğıt şeridin üzerinde soldan sağa çalışmayı seçiyorlar. Deniz önce iki daire, ardından bir kare çiziyor. Ece her şeklin altına küçük bir boşluk bırakıyor; böylece sıra uzadığında hangi şeklin nerede durduğu daha kolay görülecek.

Deniz aynı sırayı bir kez daha ekliyor: daire, daire, kare. Şimdi şeritte altı şekil var: daire, daire, kare; daire, daire, kare. Ece «İlk üçlü ile sonraki üçlü aynı sırada» diyor. İki dairenin ve bir karenin yalnızca sayısı değil, diziliş sırası da önemli: kare, daire, daire farklı bir başlangıç konumunu gösterir.

Ece bir sonraki şekli çizmek istiyor ama önce Deniz’e soruyor: «Bu altıncı şekilden sonra ne gelmesini planladın?» Deniz, üçlü grubun başına dönmek istediğini söylüyor. Bir sonraki şeklin daire olması bu kararla uyumlu. Ece daireyi ekliyor ve arkadaşına devam edip etmek istemediğini soruyor.

Bu bir hayalî hikâye; gerçek bir çocuk aynı durumda başka bir tasarım seçebilir. Diziyi uzatma hakkı iki katılımcının anlaşmasına bağlıdır. Kimse arkadaşının ayracına izinsiz çizmek zorunda değildir. Örüntünün kuralı açıklandığında, sıradaki seçimin o kuralla uyuşup uyuşmadığı birlikte kontrol edilebilir.

Üç şekillik tekrar eden grubu bulun

İlk üç şekli parmağınızla veya bir kâğıt çerçeveyle gösterin: daire, daire, kare. Ardından sonraki üç şekli gösterin. İki grup aynı sıradaysa, seçilen kurala göre bu üçlü yeniden ve yeniden kullanılabilir. Grup yalnızca «iki daire ve bir kare» diye tarif edilirse sıranın nereden başladığı belirtilmemiş olur; bu nedenle ilk konumu göstermek yararlıdır.

Şekilleri harflerle temsil etmek isterseniz daireye A, kareye B diyebilirsiniz. Bu durumda seçilen başlangıçtan itibaren örüntü AAB, AAB, AAB diye yazılır. Harfler şekillerin isimleri değildir; üzerinde anlaşılan iki farklı tür için kullanılan işaretlerdir. Çocuk harfleri okumadan da şekilleri karşılaştırarak grubu bulabilir.

AAB grubunun tamamı üç konumdan oluşur. Yalnızca ilk iki daireyi göstermek, kareyi de içeren kuralın tamamını göstermez. Bir katılımcı üçlünün başını, diğeri sonunu işaretleyebilir. Kâğıt çerçevenin sınırı iki grup arasındaki boşluksa, çerçeve bir şekli kesmeden bütün üçlüyü kapsamalıdır.

Aynı üçlü art arda iki kez görüldüğünde AAB tekrarı makul bir açıklamadır. Ancak yalnızca yazılmış altı şekil, devamın mutlaka böyle olacağını mantıksal olarak zorunlu kılmaz: biri başka bir kuralla aynı başlangıcı tasarlamış olabilir. Hikâyede Deniz’in açıkladığı kuralı kullanıyoruz; devamı bu anlaşmaya göre kontrol ediyoruz.

Sıradaki şekli bulmak için konumu kontrol edin

Altı şekil iki tam AAB grubu oluşturduğundan yedinci konum yeni grubun ilk dairesidir. Ece yedinci şekli çizdiğinde grup henüz bitmez: sekizinci konuma ikinci daire, dokuzuncu konuma kare gelir. Her adımda yalnızca son şekle bakmak yerine, mevcut üçlünün hangi konumunda olunduğunu göstermek daha güvenilir bir yoldur.

Dizi daire, daire diye başlamışsa ve üçlü kuralı önceden kabul edilmişse sıradaki şekil karedir. Dizi yalnızca bir daireyle bitiyorsa sıradaki şekil, o dairenin grubun birinci mi ikinci mi konumu olduğuna bağlıdır. Önceki şekillere veya grubun başlangıç işaretine dönün; tek bir son şekil her zaman yeterli bilgi vermez.

Bir katılımcı şekli çizebilir, diğeri üçlü çerçeveyi doğru konuma taşıyabilir. Sonra isterlerse rol değiştirirler. Çerçeveyi taşımak, diğer kişinin yerine karar vermek anlamına gelmez: «Şimdi üçlünün ilk yerinde miyiz?» sorusu ortak kontrol için kullanılabilir.

Ece yanlışlıkla iki daireden sonra bir daire daha çizerse hikâyedeki kurala göre o konumda kare beklenir. Arkadaşlar çizimi birlikte inceler ve Ece ne yapmak istediğine karar verir: düzeltebilir, yeni bir kural önerebilir veya ayracı böyle bırakabilir. Hata bir kişiyi etiketlemek için değil, seçilen kural ile görünen dizi arasındaki farkı konuşmak için kullanılır.

Farklı başlangıç, aynı döngüde farklı görünüm

Diziyi ilk daireden okumaya başladığımızda daire–daire–kare gruplarını görürüz. Aynı uzun şeride ikinci daireden bakmaya başlarsak görünen üçlü daire–kare–daire olur. Kareden başlarsak kare–daire–daire görünür. Bunlar aynı tekrarın farklı konumlardan başlayan gösterimleridir; başlangıç işareti değişmeden diziyi farklıymış gibi yeniden adlandırmamak gerekir.

Diyelim ki ayracın başı katlanmış ve yalnızca kare, daire, daire, kare kısmı görünüyor. Deniz’in tam tekrar kuralını bildiğimizi varsayarsak kareden başlayarak kare–daire–daire grubunu okuyabilir ve sıradaki karenin konumunu açıklayabiliriz. Başlangıç gizliyken gösterilen parçanın nereden başladığını belirtmek iletişimi kolaylaştırır.

Buna karşılık yalnızca kısa bir parça verilmiş ve üreticinin kuralı bilinmiyorsa birden fazla devam mümkündür. «Bu parçaya uygun bir AAB döngüsü kurabiliriz» demek, başka hiçbir kuralın mümkün olmadığını söylemekten daha doğrudur. Çocuk farklı bir kural önerirse onun verdiği örnekle sonraki konumları birlikte karşılaştırın.

Partnerlerden biri başlama noktasını okla işaretleyebilir, diğeri hangi üçlüyü gördüğünü söyleyebilir. Ok birinci daireden ikinci daireye taşındığında şekiller yer değiştirmez; yalnızca okumanın başlangıcı değişir. Bu ayrım, diziyi fiziksel olarak değiştirmekle aynı diziyi başka bir konumdan okumayı ayırt eder.

Malzeme seçin ve birlikte kurun

Gerçek bir ayraç hazırlamak isterseniz bir kâğıt şerit ve kalem yeterlidir. İsteğe bağlı olarak yetişkinin önceden hazırladığı, yaşa uygun büyük daire ve kare kartları da kullanılabilir. Küçük parçalar çocuğa uygun değilse çizin veya daha büyük kartlar seçin. Kesme, çocuğun katılımının zorunlu bir parçası değildir; güvenlik ve malzeme seçimini yetişkin değerlendirir.

İlk denemede daire ve kareleri aynı renkte hazırlamak, değişen özelliği şekille sınırlamaya yardımcı olabilir. Farklı renkler kullanırsanız hangi özelliğin kuralı oluşturduğunu önceden konuşun. Kırmızı daire ile mavi daire farklı renkler olsa da şekil bakımından ikisi de dairedir; renk örüntüsü ile şekil örüntüsü aynı soru değildir.

Kartlar yeterince aralıklı ve ayırt edilebilir olsun. Bir kişi şekilleri tarif edebilir, diğeri kendi isteğiyle yerleştirebilir. Hareket ettirme, konuşma, bakışla seçme veya alışılmış iletişim aracı kullanma gibi farklı katılım yolları mümkündür. Fiziksel kartlar uygun değilse erişilebilir bir temsil birlikte seçilebilir.

Üç karttan sonra durup devam için onay almak, iki kişiye de tasarım üzerinde söz verir. Bir katılımcı kendi kartına dokunulmasını istemiyorsa bu sınır korunur. Örüntüyü birlikte tartışmak, birinin diğerinin malzemesini izinsiz düzeltmesini gerektirmez.

Hikâye devam ediyor: Eksik yer mi, yeni tasarım mı?

Ertesi gün Ece ayraca baktığında bir karenin silikleştiğini görüyor. Şeritte görünen bölüm artık daire, daire, boşluk; daire, daire, kare. Deniz’e «Burada ne vardı?» diye soruyor. Deniz önceki gün anlaştıkları üçlü grubu hatırlıyor ve boşluğa kare çizdiklerini söylüyor. Ece de sonraki tam üçlüyü referans alarak aynı sonuca ulaşıyor.

Deniz yine de ayracı hemen değiştirmiyor. «Önce bu silik yerde gerçekten ne kaldığına bakalım» diyor. Ece, izlerin bir kısmını görebildiğini söylüyor; Deniz ise kaydettikleri tasarım notuna bakmayı öneriyor. İkisi de istemedikçe silik çizginin üstünden geçmiyorlar. Nottaki kuralı kullanmak ile eski çizginin izini görmek, aynı soruya katkı sağlayan farklı bilgiler.

Ece sonra yeni bir ayraç yapmak istiyor: daire, kare, daire; daire, kare, daire. Deniz bunun önceki şeritteki döngüye ikinci konumdan bakmakla aynı sırayı verdiğini fark ediyor. Ama yeni ayracın başlangıcı gerçekten daire–kare–daire olarak belirlenmiş. İki tasarım aynı döngüsel sıralamayı paylaşabilirken başlangıçları farklı kaydedilebilir.

Sonunda iki arkadaş ayracın üstüne kendi seçtikleri birer işaret koyuyor ve kitaplarını açıyor. Yeni tasarımı eski ayraca göre yanlış saymıyorlar; her şeridi, o şerit için anlaşılan başlangıç ve kuralla değerlendiriyorlar. Hikâyenin sorusu artık yalnızca «hangi şekil gelir?» değil, «hangi kurala göre ve hangi konumdan bakıyoruz?» oluyor.

Eksik yeri belirlerken neler bilinir?

Önünüzde daire, daire, boşluk, daire, daire, kare dizisi olduğunu düşünün. Eğer önceden kararlaştırılan kuralın AAB tekrarı olduğu ve ilk şeklin ilk A konumu olduğu biliniyorsa boş yere kare gelir. Böylece ilk üçlü de sonraki üçlüyle aynı sırayı oluşturur. Cevap, yalnızca resimlere değil, belirtilen kurala ve başlangıca dayanır.

Kural açıklanmamışsa aynı boşluğa başka bir şekil koyup farklı bir tasarım tanımlamak da mümkündür. Örneğin biri ilk üç yeri daire olarak seçip sonraki yerler için ayrı bir düzen düşünebilir. Bu yeni tasarım hikâyedeki AAB kuralına uymaz, fakat yalnızca boşluğun görünüşünden tek niyetin AAB olduğu sonucu çıkarılamaz. Önce «Hangi kuralı kullanıyoruz?» sorusu anlaşmayı sağlar.

Bir çocuk boşluğa kare koyduğunda nedenini sorarken tek bir açıklama biçimi beklemeyin. «İki daireden sonra kare» diyebilir, sonraki üçlüyü işaret edebilir veya eşleşen konumların altına çizgi çekebilir. Bu eylemler farklı iletişim yollarıdır. Ne demek istediği belirsizse uygun bir doğrulama sorusu yöneltin; cevabı yetişkin tamamlamasın.

Fiziksel kartlarla çalışırken boş konuma gerçek bir boş kart bırakılabilir. Boş kart bir şekil değildir; henüz belirlenmemiş konumu gösterir. Çocuk onu süslemek veya başka amaçla kullanmak isterse anlamı yeniden konuşun. Temsilin neyi gösterdiği değiştiğinde kayıt da buna göre açıklanmalıdır.

Üçlü grupları saymak ve konumları izlemek

Daire–daire–kare grubunu bir kez kurduğunuzda üç şekil elde edersiniz. İki tam grup altı, üç tam grup dokuz şekil içerir. Bir katılımcı her tamamlanan üçlünün altına bir çizgi çizerken diğeri şekilleri tek tek sayabilir. Grup sayısı ile tek tek şekil sayısı aynı bilgi değildir; üç grup demek üç şekil demek değildir.

Başlangıç ilk daire olarak sabitse birinci ve ikinci konumlar daire, üçüncü konum karedir. Dördüncü ve beşinci daire, altıncı kare olur. Dokuzuncu konuma kadar yazıldığında kareler üçüncü, altıncı ve dokuzuncu konumlardadır. Bu gözlem, bu belirli başlangıçla kurulan dizide üçlü grupların sonunda kare bulunmasından kaynaklanır.

Dizinin ilk görünen şekli kare olarak seçilirse numaralandırma değişir. Kare–daire–daire biçiminde başlayan gösterimde birinci, dördüncü ve yedinci konumlar karedir. Şekiller arasındaki döngü aynı olsa da sıra numaraları seçilen başlangıca bağlıdır. Bu yüzden sayılı bir soruda «ilk konum hangisi?» sorusunu cevaplamak gerekir.

Büyük konum numaralarıyla çalışmak bu okul öncesi etkinlik için zorunlu değildir. Çocuk isterse kartları üçlü gruplar hâlinde dizerek bir sonraki konumu bulabilir. Bölme işlemi veya teknik bir formül öğretmek yerine, verilen küçük örnekte grupların nasıl tamamlandığını gözlemlemek yeterlidir.

Sıralama, biçim ve renk aynı özellik değildir

Daireleri büyük, kareleri küçük çizdiğinizde iki özellik aynı anda değişir: biçim ve boyut. Çocuk «büyük, büyük, küçük» diyerek de düzeni anlatabilir. Bu açıklama, söz konusu kartlarda doğru olabilir; fakat her dairenin mutlaka büyük ve her karenin küçük olduğunu genel bir kurala dönüştürmez. Aynı boyda şekillerle çalışmak biçim kuralını daha açık gösterebilir.

Şekillerin hepsi mavi olursa mavi rengi dizideki daire ile kareyi ayırmaz; ayıran özellik biçimdir. Daireler mavi, kareler sarı yapılırsa şekil dizisiyle renk dizisi birlikte tekrar eder. «Mavi–mavi–sarı» ve «daire–daire–kare» bu özel düzeni farklı özellikler üzerinden betimler. Bir kartın yalnızca rengi değişirse iki betimlemeden biri bozulabilir, diğeri korunabilir.

Örneğin ikinci daireyi kırmızıya boyayın ama biçimini değiştirmeyin. Şekil sırası hâlâ daire–daire–karedir; artık iki dairenin rengi aynı değildir. Bu karşılaştırma, neyin değiştiğini dikkatle söylemeyi gerektirir. Bir özelliğin değişmesi, bütün olası kuralların bozulduğu anlamına gelmez.

Aynı biçimde iki daireyi farklı boylarda gösterebilirsiniz. Şekil yalnızca ana hat üzerinden sınıflandırılıyorsa ikisi de dairedir; boyut da kuralın parçası olarak belirlenmişse yeni bir soru ortaya çıkar. Başlangıçta hangi özelliklerin önemli olduğuna birlikte karar vermek, daha sonra çıkan anlaşmazlığı azaltır.

Örüntüyü hareket, ses veya başka bir temsil ile anlatmak

Daire ve karelerin yerine, katılımcıların güvenle ve isteyerek yapabileceği iki hareket seçilebilir: örneğin masaya hafifçe iki kez dokunmak ve ardından eli kaldırmak. Bu durumda seçilen hareketler AAB sırasını temsil eder. Hareket yapma istemi, çocuğun bedenine zorla yön vermeyi gerektirmez; partner hareketleri çocuğun seçimiyle yapabilir.

Sesli bir oyunda iki kısa zil sesi ve bir duraklama kullanılabilir; ancak duraklamanın da ayrı bir konum olarak kararlaştırılması gerekir. Ses düzeyi ve araç çocuk için uygun olmalıdır. Bazı katılımcılar sesi erişilebilir bulmaz veya tercih etmez. Görsel, dokunsal ya da iletişim cihazıyla yapılan bir seçim aynı deneyimin otomatik eşdeğeri diye sunulmamalı; kişinin tercih ettiği erişim yolu seçilmelidir.

Bir temsil değiştirirken eşleştirmeyi açık tutun: «Daire yerine masa dokunuşu, kare yerine el kaldırma.» Sonra iki dokunuş ve bir kaldırmanın aynı sırayla tekrarlandığını birlikte kontrol edin. Semboller başka olsa da konumlar arasındaki düzen korunur. Ancak sürenin, kuvvetin veya sesin rengi gibi yeni özellikler eklenirse artık ek kurallar doğabilir.

Çocuk bir temsil biçimini kullanmak istemiyorsa başka bir yol seçebilir veya katılmayabilir. İki kişinin aynı anda aynı hareketi yapması zorunlu değildir. Biri düzeni işaretleyip diğeri uygulayabilir; ardından roller ancak ikisi de isterse değişir. Erişilebilirlik, önceden hazırlanmış tek bir uyarlamayı herkese uygulamaktan çok, birlikte seçim yapmayı gerektirir.

Kuralı bozmadan ve değiştirerek yeni bir örnek kurmak

Deniz aynı üçlü sırayı bu kez kareli bir defterin kenarına çizmek istiyor. İlk iki daireyi küçük, kareyi de küçük çiziyor ve grubu tekrar ediyor. Ölçüler yaklaşık olsa bile şekiller tanınabilir durumdaysa biçim sırası korunur. Bu yeni çizim önceki ayracın aynısı olmak zorunda değildir; belirlenen tekrar ilişkisini taşıması yeterlidir.

Ece bir başka dizide daire, daire, kare, kare grubunu tekrar etmeyi öneriyor. Bu kural AABB olarak gösterilebilir ve her tekrar dört konum içerir. İlk üç şekil iki tasarımda da daire–daire–kare olabilir; dördüncü konum farklı kuralı görmeye yardım eder. Önce hangi tasarımın seçildiği açıklanırsa dördüncü şekil uygun kural üzerinden tartışılır.

Bir dizide tekrar birimi daha büyük de seçilebilir. AABAAB yazılı altı konum, AAB grubunun iki kez tekrarı olarak okunabilir; aynı altılı blok da tekrar eden birim olarak seçilebilir. Altı konumluk blok geçerli bir tekrar açıklaması olsa da burada üç konumluk daha kısa bir birim de çalışır. Çocuğun bulduğu daha uzun grubu hemen reddetmek yerine içindeki tekrar incelenebilir.

Başka bir çocuk tüm kareleri aynı, daireleri farklı renklerde yapmayı seçerse bu da üzerinde anlaşılabilecek bir tasarımdır. O zaman «şekil kuralı nedir?» ve «renkler için ayrıca bir kural var mı?» soruları ayrılır. Bir tasarımı tarif etmek ile önceden kararlaştırılmış başka bir kurala göre düzeltmek farklı işlerdir.

Yanlış anlaşılmaları birlikte inceleyin

Bir katılımcı iki daireden sonra üçüncü bir daire koyduğunda önce kuralı aynı anlayıp anlamadığınızı kontrol edin. Belki çocuk grubu daire–daire–daire–kare olarak kurmak istemiştir; belki boş konumun üçlü gruptaki yerini kaybetmiştir. Bu iki durumda da görünür diziye dönüp başlangıcı göstermek, kişiye ilişkin bir değerlendirmeden daha yararlıdır.

Daire biçimi bozuk çizilmişse çocuk onu kare olarak yorumlayabilir. Özellikle küçük veya kalın çizgili bir resimde ayrım zor olabilir. Gerekirse daha büyük bir örnek, sözlü açıklama ya da uygun başka bir işaret kullanın. Malzemenin belirsizliği çözüldüğünde hangi kuralın tartışıldığı da daha anlaşılır olur.

Çocuk üçlüyü «kare–daire–daire» diye gösteriyorsa hangi konumdan başladığını sorun. Başlangıcı kare olan döngüsel okuma kendi içinde tutarlı olabilir; ancak özgün şeridin ilk konumu iki daireden biriyse kayıtların yönü ve başlangıcı ayrıntılı açıklanmalıdır. Farklı ifadeler bazen farklı referans noktalarından kaynaklanır.

Kimse hemen düzeltmek istemiyorsa iki örnek yan yana tutulabilir: «Bizim ilk anlaşmamızdaki sıra» ve «senin önerdiğin sıra». Sonra her birinin devamını kendi kuralına göre inceleyin. Karşılaştırma çocuğun tasarım üzerindeki kararını korurken kural ile örneğin ilişkisini görünür kılar.

Sonlu bir örnekten çıkarılabilecekler

Bir şeritte yalnızca daire–daire–kare görüyorsanız üç şeklin sırasını anlatabilirsiniz. Fakat tekrar yapılıp yapılmadığını henüz göremezsiniz; devamın aynı üçlüyle sürmesi yalnızca bir olasılıktır. Tasarımcıya sormak veya daha uzun bir bölüm görmek, niyet edilen kural hakkında ek bilgi sağlar.

Daire–daire–kare dizisinin iki kez görülmesi tekrar fikrini destekler, ama yine de geleceği kesin belirlemez. Bir tasarımcı iki tekrarın ardından yıldız eklemeyi seçmiş olabilir. Bu nedenle «gördüğümüz iki grup aynı» gözlemi ile «sonsuza kadar aynı grup tekrar edecek» varsayımı ayrılmalıdır. Hikâyede ikinci iddia, Deniz’in açıkladığı tasarım kuralına dayanır.

Aynı ayrım bir resimde eksik bölüm ararken de geçerlidir. Eğer görev açıkça AAB tekrarını belirtirse, boş konumu o kuralla doldurabilirsiniz. Görev kuralı belirtmiyorsa birden fazla makul çözüm sunmak mümkündür. Çocuktan cevabının hangi varsayıma dayandığını göstermesini istemek, tek bir tahmini zorunlu cevap saymaktan daha açıklayıcıdır.

Günlük yaşamda desen ararken bordür, kitap ayracı veya masa örtüsünün yalnızca bir parçasını görebilirsiniz. Tamamını görmeden tasarımcının bütün kuralını bilmediğinizi belirtin. Ayrıca süs eşyalarına veya başkasının çalışmasına müdahale etmek gerekmez; bakmak, tarif etmek veya izinle fotoğraf yerine basit bir çizim yapmak yeterli olabilir.

Bir bordürde neyi gerçekten görebiliriz?

Aile, bir kilimin kenarındaki şekilleri ya da bir defter kapağının süsünü incelerken tekrar arayabilir. Desenler çok çeşitlidir; her kilimin veya bordürün daire–daire–kare biçiminde düzenlendiği söylenemez. Bakılan nesnenin sahibiyle ve kullanılan ortamla ilgili sınırlara uyun. Nesneye dokunmak, onu çevirmek veya fotoğrafını çekmek inceleme için şart değildir.

Önce belirli bir kısmı seçin ve gördüğünüz biçimleri kendi adlarınızla tarif edin. Örneğin iki yuvarlak biçimden sonra köşeli bir motif görülebilir; motif tam olarak geometrik daire veya kare olmayabilir. «Daireye benziyor» demek, ölçülmemiş bir süsü kesin geometrik şekil diye adlandırmaktan daha isabetli olabilir. Kısmen örtülü motiflerin tamamını tahmin olarak belirtin.

Ardışık birkaç motif aynı görünüyorsa onların sırasını bir kâğıda çizebilirsiniz. Bir kenar bükülmüşse ya da desen kadraj dışında kalıyorsa çizim yalnızca görülen bölümü kaydeder. Deseni yapan kişinin tam niyeti bilinmiyorsa «gördüğümüz parçada şu sıra var» demek daha uygundur. Şeridin geri kalanını görmeden her yerde aynı tekrarın sürdüğünü söyleyemeyiz.

Deniz ve Ece hikâyesindeki ayraca döndüğünüzde karşılaştırma sorusu sorabilirsiniz: «Kendi ayracımızda kuralı biliyoruz; bu bordürde hangi bilgiyi doğrudan görüyoruz?» Çocuk isterse iki sıra çizebilir, istemezse yalnızca bir motifi gösterebilir. Gözlenen motif sayısı, katılım süresi veya verilen cevap bir yetenek puanı değildir.

Aynı başlangıç, iki farklı devam

İki ayrı kâğıda ilk altı şekli aynı biçimde çizin: daire–daire–kare–daire–daire–kare. Birinci kâğıt için tekrar kuralını daire–daire–kare olarak belirleyin. Bu durumda yedinci şekil dairedir. İkinci kâğıt için yedi şekillik daire–daire–kare–daire–daire–kare–kare grubunun tekrarlanacağını kararlaştırın. Bu kuralda yedinci şekil karedir.

İki kural da ilk altı görünür şekille uyumludur; fark yedinci konumda ortaya çıkar. Bu örnek, kısa bir başlangıcın tek başına bütün geleceği belirlemediğini gösterir. Aynı zamanda kuralsızlık anlamına gelmez: her kâğıtta seçilmiş bir tekrar grubu vardır. Hangi devamın beklendiği sorulduğunda önce hangi kuralın geçerli olduğu söylenmelidir.

Bu karşılaştırma daha uzun bir soru olduğu için çocuk istemezse yapılmaz. İki kâğıttaki altılı başlangıcı yan yana göstermek yeterli olabilir. Bir katılımcı kurallardan birini seçer, diğeri seçime göre yedinci kartı yerleştirir. Sonra seçilen kuralı kayda ekleyerek iki örneğin neden farklılaştığını birlikte açıklayabilirler.

Deniz ile Ece üçüncü bir kâğıtta kuralı yalnızca yazıyla anlatıyor: «Daire, daire, kare grubunu başlangıç okundan itibaren tekrarla.» Görünen dizi ile yazılı kural arasında fark varsa önce hangi tasarımın amaçlandığını birlikte kontrol ediyorlar. Kural değiştirilmişse yeni başlangıç ve değişikliğin gerçekleştiği yer ayrıca belirtiliyor.

Bu örneklerde A ve B harfleri iki biçimi ayırt eden etiketlerdir. Başka bir kişi aynı biçimleri C ve D diye adlandırabilir; eşleştirme açıklandığında tekrar ilişkisi değişmez. Buna karşılık iki farklı biçime aynı işareti vermek, hangisinin hangi konumda olduğunu tek başına göstermeye yetmez. Sembolleri seçmek ile sembollerin neyi temsil ettiğini anlaşılır biçimde belirtmek ayrı kararlardır.

Kâğıtta yalnızca çizgiyle çevrilmiş bir yuvarlak ve içi boyalı yuvarlak farklı görünebilir. Katılımcılar bu ayrıntının kural için önemli olup olmadığına önceden karar verir. Amaç biçimi izlemekse çizimin içinin boyalı olması şart koşulmayabilir; boyama da bir özellik olarak seçilmişse ayrıca kaydedilir. Böylece tartışılan kural kişiden kişiye sessizce değişmez.

Hikâyeyi kaydedin ve yeniden okuyun

Altı şekilli şeridin yanına «Başlangıç burada» diye bir ok ve «Üçlü grup: daire–daire–kare» diye bir not eklenebilir. Çocuk notu dikte edebilir veya yalnızca oku seçebilir. Bu kayıt, sonradan bakan kişiye hem kurala hem de başlangıç noktasına ilişkin bilgi verir.

Bir başkası şeridi ters yönden okursa farklı bir sıra söyleyebilir. Önce hangi yönde okuduğunu sorun; ardından özgün kayıttaki yönle karşılaştırın. Bir yöndeki betimleme ile diğer yöndeki betimleme, hangi başlangıcın ve okuma yönünün kullanıldığı belirtilmeden kolayca karıştırılabilir.

Kayıt çocuğun tek başına şekilleri çizdiğini veya kuralı yardımsız bulduğunu otomatik olarak göstermez. İstenirse «Yetişkin üçlü çerçeveyi tuttu, çocuk sonraki kartı seçti» gibi somut bir açıklama eklenebilir. Bu ayrıntı, etkinliğin nasıl yapıldığını anlatır; katılımı puanlamak için kullanılmaz.

Sonraki bir buluşmada tekrarlanan grubu başka malzemelerle inceleyebilir veya şekiller ve nesneler bölümüne bakabilirsiniz. Ayracı saklamak, fotoğraflamak ya da bir başkasına göstermek zorunlu değildir. İki arkadaşın ortak kararıyla oluşturulan kısa bir dizi, hikâyenin kapanışı için yeterlidir.