Beş Yaşındaki Çocuklarla Türkçe Harf ve Sesler

Bir ses ve bir harfle başlayın

Bu etkinlikte çocuk tanıdığı Türkçe sözcüklerin ilk sesini dinler ve seçilen örneklerin başında yazılan harfe bakar. «Masa» ve «muz» sözcükleri /m/ sesiyle başlar; yazıldıklarında ilk harfleri M’dir. Önce sözleri doğal biçimde söyleyin, ardından harfi gösterin.

Sesi söyler ve işitiriz; harfi görür veya yazarız. Türkçede M harfinin adı «me»dir, ancak «masa» sözcüğünün başındaki ses harfin adının tamamı değildir. Başlangıcı kısa bir /m/ ile gösterip sonra bütün sözcüğü söyleyebilirsiniz.

Başlıktaki beş yaş, olası okur grubunu anlatır; her çocuğun belli bir tarihte aynı beceriyi göstermesi gereken bir sınır değildir. Çocuk konuşabilir, işaret edebilir, bakışıyla seçebilir veya alışık olduğu iletişim yolunu kullanabilir.

Bir ya da iki karşılaştırma başlangıç için yeterlidir. Çocuk oyunu istemezse malzemeleri kaldırın. Bir harfle tanışmak, bütün alfabeyi sıralama veya sözcüklerin tamamını okuma zorunluluğu yaratmaz.

Yetişkin önce iki sözcüğü ağızdan söyler ve benzer başlangıcı dinlemeyi önerir. Harf kartı daha sonra gösterilebilir. Bu sıra, çocuğun duyduğu bir sesle gördüğü bir işaretin ayrı şeyler olduğunu konuşmaya alan açar.

Çocuk yazılı M’yi hemen tanıyıp sözcüğün başlangıcını ayıramayabilir. Başka bir çocuk iki sözcüğün başlangıcını benzer duyup harfin adını bilmeyebilir. Her iki gözlem de tek bir etkinliğe aittir ve geniş bir gelişim sonucu oluşturmaz.

Bu yazıdaki /m/ işareti yetişkin için sesin gösterimidir. Çocuğun eğik çizgileri yazması veya sesbilim işaretlerini öğrenmesi gerekmez. Tanıdık bir sözcüğü dinlemek ve bir resmi seçmek de katılım sağlayabilir.

Beş yaşındaki çocukların deneyimleri, dilleri ve tercihleri aynı değildir. Bir çocuk önce resim isterken diğeri yalnızca sözcükleri dinlemek isteyebilir. Yaşı belirli bir cevap hızının ya da tam bir alfabe bilgisinin ölçüsü gibi kullanmayın.

Çocuğa yalnızca bir sözcükten sonra durma seçeneği verin. «Bir tane daha dinlemek ister misin?» sorusunun yanıtı hayır olabilir. Etkinliğin kısa sürmesi, çocuğun sesleri bilmediği anlamına gelmez.

Tanıdık örnekleri hazırlayın

Büyük bir kâğıda basılı M yazın. Çocuğun bildiği bir masa resmini veya odadaki masayı gösterin; muz için açık bir resim ya da uygun bir nesne kullanın. Gerçek bir muz her evde bulunmak zorunda değildir; sözcük tanıdıksa yalnızca söylemek de mümkündür.

Karşıt örnek olarak «top» sözcüğünü kullanabilirsiniz. Türkçede «top» /t/ ile başlar. Resimdeki nesneyi çocuğun da top olarak adlandırdığını doğrulayın; farklı bir ad seçerse karşılaştırılan ses de değişebilir.

Resimler açık ve büyük olmalıdır. Bir çocuk aynı resmi başka bir sözcükle adlandırabilir; önce ad üzerinde anlaşın veya başka bir örnek seçin. Yetişkinin zihnindeki adı tahmin etmek oyunun gizli şartı olmamalıdır.

Küçük parçalar, onları ağzına götürebilecek çocuklar için uygun değildir. Büyük kâğıt kullanabilir veya eşyaları yerinden oynatmadan gösterebilirsiniz. Çocuk kartları hareket ettiremiyorsa yetişkin, onun seçimini doğrulayarak hareket ettirebilir.

M harfini açık renkli bir kâğıda koyu kalemle yazabilirsiniz. Çocuğun seçtiği başka bir renk de çizgiler açıkça görünüyorsa uygundur. Harfin rengi bu oyunda sesin ne olduğunu belirlemez.

Masa resmi yerine gerçekten görülen bir masa kullanılabilir. Çocuk masaya dokunmak istemiyorsa bakışıyla veya işaretle gösterebilir. Eşyanın yerinden kaldırılması ve başka bir alana taşınması gerekli değildir.

Muz resminde çocuk farklı bir meyve görüyorsa hangi adı kullandığını sorun. Yetişkinin amaçladığı «muz» sözcüğü çocuk için açık değilse başka bir çizim veya bilinen başka bir sözcük seçin. Görsel belirsizlik ses sorusuna eklenmemelidir.

Top resmi yerine gerçek bir top bulunabilir ama topun belirli bir büyüklükte veya renkte olması gerekmez. Çocuğun erişimine uygun, güvenli bir örnek seçin. Topu odanın öbür yanına atmak bu dinleme oyunu için gerekli değildir.

İki resim yakın durduğunda çocuğun hangisine baktığını anlamak zorlaşabilir. Aralarını açın ve «Muzu mu seçtin?» diye doğrulayın. Çocuk istemezse kartları taşımadan yalnızca sözcükler üzerinden devam edebilirsiniz.

Bir aile bireyinin fotoğrafı veya adı ancak ailenin tercihiyle kullanılmalıdır. İlk ses oyunu kişisel fotoğraf, kayıt ya da yeni bir dijital hesap gerektirmez. Tanıdık nesne adları yeterli örnek sağlar.

Önce sözcükleri dinleyin

Yetişkin doğal biçimde «masa» der, sonra başlangıcı kısa gösterir: «/m/, masa». Ayrı bir ünlü ekleyip «me» hecesini tek ses gibi sunmayın. Çocuk dinleyebilir veya sözcüğü söylemeyi seçebilir.

«Muz» sözcüğünü söyleyin: «Muzun başında da /m/ duyuyorum.» Çocuğa iki sözcüğün başlangıcını karşılaştırmak isteyip istemediğini sorun. Çocuk iki resmi gösterebilir, sözle yanıt verebilir veya yalnızca dinleyebilir.

Sonra «top» deyin ve başlangıcındaki /t/ sesine dikkat çekin. «Masa gibi başlayan hangisi: muz mu, top mu?» sorusunda iki seçeneği de söyleyin ve cevap için zaman bırakın.

Çocuk «muz» sözcüğünü tanımıyorsa önce anlamını konuşun veya tanıdığı başka bir /m/ sözcüğü seçin. Çocuğun bilmediği bir nesneyi adlandırması, ses karşılaştırmasına ek bir zorluk getirir.

Sözcükleri önce tam olarak söyleyin: «masa» ve «muz». Ardından yetişkin her birinin başlangıcını kısa gösterir. Sözcüğü hecelere ayırmak veya çocuğun bütün sesleri saymasını istemek bu ilk karşılaştırmanın parçası değildir.

Çocuk «masa ve muz aynı harfle yazılıyor» derse bu yazı hakkında geçerli bir gözlemdir. «Evet, başlarında M görüyoruz. Şimdi söylerken başlangıçlarını da dinleyelim» diyerek iki soruyu ayırabilirsiniz.

Çocuk seçenekleri unutursa yetişkin «muz mu, top mu?» diye ikisini bir kez daha doğal biçimde söyleyebilir. Yalnızca son duyulan sözcüğü tekrar etmek diğer seçeneği görünmez kılar. Beklemek de dinleme ve yanıt için alan sağlar.

Çocuk daha önce topa bakıyorsa seçimini renk veya ilgiyle yapabilir. «Topu seçtin. Şimdi adını söyleyelim: top /t/ ile başlıyor» diyerek yeni soruyu açıklayın. İsterse muzun adını da dinleyebilirsiniz.

Bir sesi uzatmak sözcüğün doğal biçimini anlaşılmaz hâle getiriyorsa uzatmayın. /m/ başlangıcını kısa biçimde gösterip «masa»yı normal söylemek yeterlidir. «Me» hecesinin tamamı ilk ses olarak sunulmamalıdır.

Çocuk bir kelimeyi duymadığını söylerse sözünü tekrarlamasını istemeden önce ortamı gözden geçirin. Müzik, başka konuşmalar veya uzaklık sesi örtebilir. Uygun bir değişiklik yoksa oyunu durdurmak geçerli bir seçenektir.

M harfini gösterin

Dinlemeden sonra kartı gösterin: «Bu M harfi. Adı “me”. Masa ve muz yazılırken başta gördüğümüz M, bu örneklerde /m/ sesini gösterir.» Harfi işaretleyip sözcükleri yeniden doğal biçimde söyleyin.

İsterseniz yetişkin «MASA» ve «MUZ» yazıp her iki sözcüğün ilk harfini gösterebilir. Çocuğun bütün sözcükleri okuması gerekmez. Yazılı işareti bulmak ve sözcüğün başındaki sesi dinlemek ilişkili ama ayrı eylemlerdir.

«Bu harfin adı ne?» sorusuna «me» yanıtı uygundur. «Masanın başında hangi sesi duyuyoruz?» sorusu ise /m/ sesini sorar. Soruyu açıkça değiştirirseniz iki yanıt birbiriyle çelişmez.

Çocuk harfi gösterebilir veya kartı yetişkinin tutmasını isteyebilir. Kalemle yazmak zorunda değildir. Harf çizimi ilgisini çekiyorsa bunu ayrı bir seçenek olarak sunabilirsiniz.

Karttaki büyük M’yi yazılı «MASA» sözcüğünün başındaki M ile yan yana koyabilirsiniz. Yetişkin sözcüğü okur ve çocuğa iki işareti gösterir. Çocuğun diğer harfleri bilmesi veya bütün sözcüğü okuması gerekmez.

Çocuk küçük «m» biçimini bir kitapta fark ederse bunun da M harfinin küçük yazımı olduğunu söyleyebilirsiniz. İlk oyunda her iki biçimi birden sunmak zorunlu değildir. Yeni biçim, ses karşılaştırmasına değil görsel gözleme ek bir sorudur.

Yetişkin «Bu harfin adı me» dedikten sonra «Masa /m/ ile başlar» diyerek örneği ayırabilir. Kartı gösterirken harf adını, sözcüğü söylerken başlangıç sesini kullanmak iki terimin bağlamını açıklaştırır.

Çocuk kendi adında M bulmak isterse aile uygun gördüğü ölçüde yazabilir. Kişisel adı fotoğraflamak veya paylaşmak gerekmez. Bu örnek de baştaki işareti görme sorusuna bağlanmalı; ses için adın gerçek söylenişi dinlenmelidir.

Bir kartın üzerinde süsler veya birden fazla harf varsa çocuk başka bir ayrıntıya yönelebilir. Gördüğünü dinleyin ve daha sade kart sunmayı teklif edin. Kartın tasarımını değiştirmek çocuğun cevabını değiştirmesini zorunlu kılmaz.

Harfin adını bilen çocuk /m/ sesini ayrı söylemek istemeyebilir. Yetişkin sesi gösterebilir, çocuk yalnızca ilgili resmi seçebilir. Aynı oyunda farklı katılım yolları bulunur.

Sözcükleri başlangıca göre ayırın

Masa, muz ve top resimlerini ayrı yerlere koyun. Önce adlarını birlikte belirleyin. Sonra «Başında /m/ duyduğumuz sözcükleri bulalım» deyin. Çocuk masa ve muzu seçerse kartları M’nin yanına koymak isteyip istemediğini sorun.

Çocuk top ile muzu aynı renk oldukları için bir araya getirebilir. Seçtiği kuralı dinleyin ve doğru gözlemi kabul edin. Ardından «Bir de sözcüklerin başındaki sese göre ayırmak ister misin?» diye yeni bir kural önerin.

Üç resim ilk deneme için yeterli olabilir. Daha fazla örnek istenirse çocuğun bildiği bir sözcüğü ekleyin ve gerçek telaffuzunu birlikte dinleyin. Çok sayıda kart kullanmak etkinliğin hedefi değildir.

Harfin aynı olması her dilde ve her sözcükte tek başına yeterli bir ses açıklaması değildir. Bu yazıda masa ve muz, ilk sesleri açık biçimde /m/ olan Türkçe örnekler olarak seçilmiştir. Başka sözcüklerde gerçek söylenişi kontrol edin.

Masa, muz ve top resimlerini adlandırdıktan sonra her birini tek tek sunun. Çocuk seçtiği resmi M kartının yanına koyabilir ya da yetişkine yön verebilir. Yetişkin hangi resmi anladığını doğruladıktan sonra hareket eder.

Çocuk masa ile muzu birlikte koyduğunda «Başlarında /m/ duyuyoruz» diyebilirsiniz. Masa bir eşya, muz bir meyvedir; anlamları farklı olsa da sözcüklerin başlangıç sesi aynıdır. Farklı anlamları gizlemek gerekmez.

Top ve muz aynı renkli çizilmişse çocuğun renk grubu kurması anlaşılır. Önce «Renkleri seçtin» deyin. Daha sonra ses kuralı sunulacaksa «Şimdi adlarının başlangıcına bakalım» diye açıkça değiştirin.

Bir çocuk «Masa evde, top dışarıda» diyerek başka bir sınıflandırma önerebilir. Sizin evinizde yerler farklı olabilir. Onun fikrini dinleyin ve ses grubunu yalnızca yeni bir seçenek olarak sunun.

Bir eşyanın birden fazla adı varsa hangi sözcüğün karşılaştırıldığını yazılı veya sözlü olarak belirleyin. Resmin kendisi bir başlangıç sesi çıkarmaz; sesi taşıyan şey onu adlandırırken söylenen sözcüktür.

Bir turdan sonra bütün kartları toplamak yerine çocukla hangi resmin kalacağını konuşabilirsiniz. Malzemeler başka birinin kullanımına gerekliyse bunu açıklayın. Oyunun devamı ailedeki ortak alan anlaşmalarına bağlıdır.

Örnek konuşma

Yetişkin: «Masa /m/ ile başlıyor. Muz da /m/ ile başlıyor. Başka bir sözcük dinlemek ister misin?» Çocuk: «Evet.» Yetişkin: «Top /t/ ile başlıyor. Masa gibi başlayan hangisi: muz mu, top mu?»

Çocuk: «Muz.» Yetişkin: «Evet, masa ve muzun başında /m/ duyuyoruz. Bu da M harfi.» Çocuk kartı gösterirse veya bakarsa yetişkin seçimi doğrulayabilir.

Çocuk: «Top, çünkü yuvarlak.» Yetişkin: «Topun yuvarlak olduğunu fark ettin. Ben sözcüklerin başını dinliyorum: /t/, top; /m/, masa.» Çocuk isterse yeniden deneyebilir veya başka oyuna geçebilir.

Çocuk: «Bilmiyorum.» Yetişkin: «Birlikte dinleyebiliriz ya da burada bitirebiliriz.» Çocuğun seçimi beklenir. Tek bir yanıt için aynı soruyu arka arkaya sormak gerekli değildir.

Çocuk: «İkisi de M.» Yetişkin: «Yazılı masa ve muzun başında M var. Söylerken de ikisinin başında /m/ duyuyoruz.» Çocuğun hangi özelliğe dikkat ettiğini kabul ederek diğer özelliği ekleyin.

Çocuk: «Me.» Yetişkin: «Evet, bu harfin adı me. Masa sözcüğünü söylerken başlangıçta /m/ duyuyorum.» Çocuk bunu tekrar etmek istemezse yetişkin başka bir soru sormadan durabilir.

Çocuk: «Bu muz değil, başka meyve.» Yetişkin: «Resmim açık olmayabilir. Hangi sözcüğü kullanmak istersin?» Birlikte ad üzerinde anlaşamazsanız resmi değiştirin. Malzemedeki belirsizlik çocuğun hatası değildir.

Çocuk: «Topu seviyorum.» Yetişkin: «Topu seçtin. Adı /t/ ile başlıyor. İstersen top hakkında konuşalım.» İlgi nesnenin kendisine yöneldiyse ses oyununu zorla sürdürmek gerekmez.

Çocuk: «Masa gibi başlayan bir sözcük buldum: mum.» Yetişkin: «Mum da /m/ ile başlıyor. İstersen adını yazıp ilk harfine bakalım.» Sözcük gerçekten tanıdıksa ve doğal söylenişte aynı ses duyuluyorsa çocuğun önerisi kullanılabilir.

Sık karışıklık: ses ve harf adı

«Me» harfin adıdır. «Masa» sözcüğünün ilk sesi /m/ ise tek başına «me» hecesi değildir. Yetişkin, karttan söz ederken harf adını, konuşulan sözcüğün başlangıcını karşılaştırırken sesi kullanır.

Çocuk yazılmış iki sözcükte M’yi tanıyabilir ama ilk sesi henüz ayrı ifade etmeyebilir. Bu gözlem görsel işaretle ilgilidir. Tersi de mümkündür: aynı başlangıcı duyup harfin adını henüz bilmeyebilir.

«Hangi harfi görüyorsun?» ile «Sözcüğün başında hangi sesi duyuyorsun?» farklı sorulardır. Çocuk sorulan şeye uygun cevap verdiğinde bunu kabul edin. Yetişkin soruyu değiştirirse bunu açıkça belirtmelidir.

Bir ünlü ekleyerek «me» demek /m/ sesini tek başına örneklemek değildir. Ses yalıtımı doğal gelmiyorsa bütün sözcükleri olağan biçimde söyleyip başlangıçlarını karşılaştırın. Yapay bir telaffuzla çocuğu zorlamayın.

«Me» adındaki e sesi, M harfini adlandırırken kullanılır. «Masa» sözcüğünün ilk sesini karşılaştırırken amaç bu adın tamamını söylemek değildir. Harf adını öğrenmek ve sözcük başını dinlemek ayrı sorulardır.

Yetişkin bir resmin yanına M koyduğunda çocuk görsel eşleştirmeye odaklanabilir. Sesi de konuşmak isterseniz resmin adını yüksek sesle söyleyin. İşaretin görünmesi, tek başına hangi sözcüğün söylendiğini belirlemez.

Çocuk «me» yanıtını verdiğinde önce önceki soruyu kontrol edin. «Hangi harf?» diye sorulduysa yanıt uygun olabilir. «Hangi ses?» diye sorulduysa harfin adıyla sözcük başlangıcını ayrı örneklerle açıklayın.

Türkçede harf adlarıyla sesler arasındaki ilişkiyi bu tek örnekten bütün yazım durumlarına genellemeyin. Çocuğun o anda duyduğu sözcüğü ve gördüğü harfi birlikte ele alın. Başka dildeki bir yazım örneği otomatik olarak aynı açıklamaya uymayabilir.

Yetişkin /m/ sesine farkında olmadan ünlü ekliyorsa «me» hecesi duyulabilir. Sözcüğü doğal söylemeye geri dönün ve başlangıcı kısa gösterin. Teknik işaretleri çocuğa öğretmek bu düzeltme için gerekli değildir.

Çocuğun farklı yanıtları

Çocuk /m/ yerine bütün «masa» sözcüğünü tekrarlayabilir. Yetişkin başlangıcı kendisi kısa gösterebilir ve çocuğa resim seçme fırsatı verebilir. Tek başına ses üretmek etkinliğe katılmanın zorunlu biçimi değildir.

Çocuk iki resmi birden gösterirse «Muzu mu, topu mu seçtin?» diye sorun. Resimleri birbirinden ayırmak veya sırayla göstermek seçimi anlaşılır kılabilir. Belirsiz bir işareti yanlış cevap diye kaydetmeyin.

Çocuk resmi farklı bir adla çağırıyorsa önce onun neyi kastettiğini anlayın. Sonra karşılaştırılacak sözcük üzerinde anlaşın. Aynı görselin farklı adı farklı başlangıç sesi taşıyabilir.

Çocuk «istemiyorum» derse «Tamam, kartları kaldıralım» deyin. Ret, çocuğun sesi duymadığını veya harfi bilmediğini tek başına göstermez. İsterse başka bir etkinliğe geçebilir.

Çocuk «muz» yerine «meyve» diyorsa nesne hakkında doğru bir genel ad kullanmış olabilir. Karşılaştırma için hangi sözcüğü seçeceğinizi birlikte belirleyin. Her iki sözcüğün başlangıcı doğal telaffuzda /m/ olsa da ortak adlandırma yine önemlidir.

Çocuk «masa»yı bütün olarak tekrar ettiğinde yetişkin «Sözcüğü söyledin. Ben başlangıcını dinliyorum» diyebilir. Çocuk isterse bir seçim yapar; ayrı bir sesi üretmemesi tek başına başarısızlık değildir.

Bir bakışın iki kart arasında kaldığı durumlarda yetişkin birini gösterip doğrulama isteyebilir. «Bu mu?» sorusuna yanıt almak için bekleyin. Yanıt gelmezse seçim belirsiz kalır; yetişkin kendi tahminini çocuğa mal etmez.

Çocuk «top»u seçtikten sonra neyi düşündüğünü anlatabilir. Belki topu başka bir özelliğe göre seçmiştir. Bu açıklamayı dinlemek, ardından ses sorusunu açıkça kurmak tekrarlanan düzeltmeden daha anlaşılırdır.

Çocuk oyunu durdurduktan sonra aynı anda yeni bir harf sorusu sormayın. Kartları kaldırıp onun seçtiği etkinliğe geçin. Daha sonraki bir davet, yeniden kabul edilmesi gereken ayrı bir seçimdir.

Daha kolay bir başlangıç

Tek bir tanıdık sözcük ve resimle başlayın: «Masa /m/ ile başlıyor.» Çocuk bakabilir veya dinleyebilir. Bu gösterim iki ses arasında seçim yaptırmaz; seçimi başka bir buluşmada sunabilirsiniz.

İki seçenek için büyük ve ayrı resimler seçin. Yetişkin «muz» ve «top» adlarını söyler, ardından tek bir soru sorar. Çocuğun düşünmesi veya iletişim aracını kullanması için bekleyin.

Çocuk bir nesneye dokunmak istemezse yetişkin, doğrulanan seçime göre kartı hareket ettirebilir. Çocuğun elini izinsiz yönlendirmeyin. Sesi karşılaştırma ile kâğıdı tutma farklı becerilerdir.

Ortam gürültülü olduğunda sözcüklerin başı zor duyulabilir. Uygun bir anda daha sessiz bir yere geçebilir veya oyunu erteleyebilirsiniz. Dinleme erişilebilir değilse yalnızca harfin biçimine bakmak ayrı bir etkinlik olarak seçilebilir.

Yalnızca masayı gösterin ve adını söyleyin. Çocuğun «masa» sözcüğünü bilip bilmediğini soru yağmuruna tutmadan, kendi ifadesiyle anlamaya çalışın. Sonra yetişkin /m/ başlangıcını örnekleyebilir.

Birinci turda karşılaştırma istemeden çocuğun iki sözcüğü duymasına izin verin. «Masa, muz» deyip durabilirsiniz. Çocuk ilgi gösterirse sonraki turda «Başları benziyor mu?» sorusu eklenir.

İki seçenek zor geliyorsa yetişkin doğru örneği gösterip «Muz da /m/ ile başlıyor» diyebilir. Yardımın yapıldığı açıktır; bu durum daha sonra bağımsız seçim gibi kaydedilmemelidir.

İşitme desteği veya iletişim aracı kullanan çocuk için alışık olduğu düzeni koruyun. Soruya yanıt vermesi zaman alabilir. Aracı erişilemez hâle getirip sözlü yanıt zorlamak etkinliğin amacına hizmet etmez.

Çocuk gürültüden veya malzemeden rahatsızsa erişilebilir başka bir oyun seçmek mümkündür. Harfin biçimini görme, dokuyu inceleme veya hikâye dinleme farklı hedeflerdir. Yeni hedefi dürüstçe adlandırın.

Bir sonraki adım

Çocuk kendi bildiği bir sözcük seçip yetişkinden aynı sesle başlayan başka bir sözcük isteyebilir. Yetişkin her ikisini doğal biçimde söyler. Uygun örnek bulamazsa bunu söyleyip başka bir sözcüğe geçebilir.

Ayrı bir turda «top» ve «tarak» sözcüklerini karşılaştırın; ikisi de Türkçede /t/ ile başlar. T harfini gösterip adının «te» olduğunu söyleyebilirsiniz. Harf adı ile ilk sesi yine ayrı cümlelerde ele alın.

Yetişkin «MASA» ve «MUZ» yazarsa çocuk iki sözcüğün ilk M’sini gösterebilir. Bütün harfleri okuyabilmesi gerekmez. Görsel arama, daha önce yapılan dinleme karşılaştırmasına ek bir seçenektir.

Çocuk M çizmek isterse büyük bir örnek ve kâğıt sunun. Yetişkin kâğıdı tutabilir veya çocuğun yönergesiyle çizebilir. Yazı biçimini puanlamak, ilk sesle harf arasındaki bağlantının koşulu değildir.

«Top» ve «tarak» örneklerinde her iki sözcüğün /t/ ile başladığını doğal telaffuzla gösterin. T harfinin adı «te»dir. Çocuğun iki sözcüğü bilmesi, bir çiftin tamamının anlaşılmasına yardımcı olur.

Çocuk yeni bir sözcük önerdiğinde yetişkin önce tamamını tekrar eder ve hangi sesi duyduğunu söyler. Ortak telaffuzda eşleşme yoksa bunu sakin biçimde açıklayıp başka bir kelime seçebilirsiniz.

Yazılı «MASA» ve «MUZ» yanında büyük M kartı durabilir. Çocuk hangi işaretin aynı olduğunu gösterebilir. Bu görsel karşılaştırma, her iki sözcüğün diğer harflerini okumasını gerektirmez.

Küçük m ve büyük M biçimlerini karşılaştırmak isteyen çocuk için iki açık örnek hazırlayın. «Bu aynı harfin küçük biçimi» deyin. Çocuğun el yazısı ile basılı biçimi aynı çizmesini beklemeyin.

Çocuk yetişkine sözcük seçtirirse yetişkin gerekçesini söyleyebilir: «Mum ile masa /m/ ile başlıyor.» Çocuk başka bir başlangıç duyduğunu söylerse her iki kelimeyi doğal biçimde yeniden dinleyin.

Ailenin dili ve sözcükleri

Ailede Türkçenin yanında başka diller konuşulabilir. Aynı resmin iki dildeki adları farklı seslerle başlayabilir. Hangi sözcükleri karşılaştırdığınızı söyleyin; çocuk her yanıtı çevirmek zorunda değildir.

«Masa», «muz» ve «top» örneklerdir. Çocuk başka bir tanıdık eşya önerirse o sözcüğün doğal Türkçe söylenişini dinleyin. Evde belirli bir yiyeceğin veya oyuncağın bulunduğu varsayılmaz.

Çocuk bir nesneye aile içinde farklı bir ad veriyorsa önce o adı kabul edin ve neyi gösterdiğini doğrulayın. Türkçe sözcükle ayrı bir karşılaştırma yapmak istiyorsanız bunu teklif edin. Sözcük seçimi ortak anlaşmayla belirlenir.

İki çocuk sırayla sözcük seçebilir veya biri yalnızca dinleyebilir. İkisi de aynı hızda yanıt vermek zorunda değildir. Yetişkin her çocuğun kendi iletişim biçimini dikkate alır.

Bir ailede aynı nesne için Türkçe ve başka bir dilde farklı adlar kullanılabilir. Örneğin seçilen resmin hangi adını ses oyununa aldığınızı belirtin. Çocuğun diğer dildeki cevabı, yalnızca farklı olduğu için yanlış değildir.

Bir sözcüğü başka bir dile çevirince başlangıç sesinin aynı kalacağı varsayılmaz. Her dil için o dili bilen kişilerin doğal telaffuzuyla yeni bir çift seçin. Çocuk istemiyorsa çeviri yaptırmayın.

Aileler farklı eşyalar kullanır ve farklı kişilerle yaşar. «Masa» veya «muz» bulunmuyorsa çocuğun bildiği başka bir /m/ örneği seçilebilir. Yetişkin önce gerçek başlangıcı kontrol etmeli, sonra resmi kullanmalıdır.

Çocuk ailedeki bir kişiyi örnek vermek isterse kişinin adını kullanmadan da ses konuşulabilir. Kişisel bilgi kaydetmek, çevrimiçi paylaşmak veya fotoğraf hazırlamak bu etkinliğin gerekleri değildir.

İki çocuk katıldığında biri sözcüğü söyleyebilir, diğeri resmi gösterebilir; roller ancak istekleriyle değişir. Biri konuşmazsa bakış veya başka bir iletişim yolu kullanılabilir. Hız karşılaştırması yapılmaz.

Erişim ve bitiriş

Çocuk işitme veya iletişim desteği kullanıyorsa ailenin alışık olduğu düzeni sürdürün ve yanıt için zaman tanıyın. Tek bir ev oyunu işitme ya da dil gelişimi hakkında tanı koymaz.

Süregelen bir işitme veya iletişim sorusu varsa aile somut gözlemlerini uygun bir uzmanla görüşebilir. Bu sayfadaki örnek, bireysel değerlendirme veya profesyonel önerinin yerine geçmez.

Bitirirken «Muz resmini seçtin ve sözcüklerin başını dinledik» gibi somut bir eylemi anlatabilirsiniz. Kartı saklamak veya kaldırmak çocuğun ve ailenin tercihine bağlıdır. Puan tutmak gerekli değildir.

Başka bir gün çocuk dinleme, harfe bakma veya farklı bir oyun seçebilir. Önceki katılım günlük tekrar zorunluluğu yaratmaz. Yetişkin hangi soruyu sunduğunu açıkça söyleyip çocuğun yanıtını kabul eder.

Çocuk işitme desteği kullanıyorsa ailenin mevcut uygulamalarına uyun. Sözcükleri onun erişebileceği konumdan söyleyin ve uygun yanıt süresini bekleyin. Erişilemeyen bir sesi tahmin etmesi beklenmemelidir.

İstenirse yetişkin «İki seçenek söylendikten sonra muz resmini gösterdi» gibi belirli bir gözlem yazabilir. Bu, çocuğun bütün sesleri tanıdığını veya tanımadığını göstermez. Notun tutulması ve paylaşılması ailenin tercihine bağlıdır.

Bitirirken kartları çocuğun seçtiği biçimde kaldırabilirsiniz. «Önce masa ve muzu dinledik» cümlesi yapılan işi anlatır. Son bir doğru cevap veya harf sıralaması oyunun sona ermesi için gerekmez.

Başka bir gün yeni bir davet sunulabilir: «Sözcük dinlemek mi, harfe bakmak mı istersin, yoksa başka bir şey mi?» Gerçekten mevcut seçenekleri söyleyin ve çocuğun o günkü kararını kabul edin.

Bir uzmanla paylaşılacak sürekli bir endişe varsa belirli koşulları ve çocuğun kendi iletişimini anlatın. Tek bir örnek tanı sağlamaz. Uygun desteği belirlemek için ailenin ve ilgili profesyonelin bilgisi gerekir.

BrainHunters üzerinde devam edin

Tanıdık nesnelerle başka örnekler için ilk ses oyunları yazısını okuyun. Çocuk dijital etkinlik isterse harfler bölümündeki mevcut seçenekleri ve gerçek yönergeleri birlikte inceleyin.