Kâğıttaki çemberin içi mi, kutunun içi mi? İki modeli karşılaştırın

İki ayrı sınır ve bir nesne

Birinci modelde kapalı çember çizgisi, kâğıt üzerinde iç ve dış olarak konuşacağımız bölgeleri ayırır. İkinci modelde açık bir kutu kullanırız: nesne kutunun tabanında ve yanlarının arasında durabilir. Önce hangi modele baktığımızı söylemek gerekir; «içeride» tek başına hangi sınırın kastedildiğini belirtmez.

Aynı büyük kâğıt yıldız her iki modelde kullanılabilir. Yıldızın rengi veya sayısı değişmese de konumu değişir. Çizginin içindeki yıldız kâğıdın üzerinde durur; çizgi üç boyutlu bir kap oluşturmaz. Kutudaki yıldız ise kutunun içine konur.

Çocuğa yöneltilen soruda hem nesneyi hem referansı söylemek, cevabı anlaşılır kılar. «Yıldız nerede?» sorusuna «masanın üzerinde» denmesi doğru olabilir; «çember çizgisinin neresinde?» sorusu ise aynı yıldız için başka bir ilişkiyi sorar. Yanıtlardan biri diğerini otomatik olarak geçersiz kılmaz.

İki modelin ortak yanı, belirli bir sınır veya kap seçildikten sonra konumun onunla ilişkilendirilmesidir. Farkları ise sınırın fiziksel yapısıdır. Bu nedenle kutuyu kâğıt çizginin birebir aynısı saymadan, kullanılan sözcüğün iki farklı durumda nasıl açıklığa kavuştuğunu karşılaştırırız.

Başlangıçta tek yıldız kullanmak «hangi nesne?» sorusunu sadeleştirir. Daha sonra ikinci bir kart eklenirse her kartın kendi konumu ayrı değerlendirilmeli ve kartlar isimleriyle gösterilmelidir. Birinin içeride olması diğerinin de içeride olduğunu göstermez.

Ece adı yalnızca kurmaca bir örnektir; çocuğun kendi adını veya bir karakteri kullanması zorunlu değildir. Etkinlikte gerçek bir bahçenin, parkın ya da evin neresi olduğu hakkında bilgi iddia edilmez. Çizgi ve kutu, masada görülebilen iki modeldir.

Gereken malzemeler

Büyük bir kâğıda kalın ve kesintisiz bir çember çizin. Çemberin içi, hazırlayacağınız kâğıt yıldızdan belirgin biçimde büyük olsun. Yıldızı ayrı bir büyük kâğıt parçasından kesin veya hazır bir kart kullanın. Küçük parçaların uygunluğu ve makas kullanımı konusunda yetişkin çocuğun ihtiyaçlarına göre karar verir.

Yanları görülebilen açık, hafif ve temiz bir kutu hazırlayın. Kutu yıldızdan büyük olmalı ve çocuğun bakabileceği, güvenli biçimde uzanabileceği bir yere konmalıdır. Kapağı olan bir kutu kullanıyorsanız ilk karşılaştırmada kapağı açık bırakın.

Kâğıt ve kutu için ayrı çalışma alanları belirleyin. Yıldız çizginin neresinde, kutunun hangi bölümünde duruyor sorularını aynı anda sormak yerine sırayla inceleyin. Çocuk kartı kendi tutmak istemezse bir yetişkin onun gösterdiği konuma koyabilir.

Çemberi çizmeden önce yıldız kartını sayfanın üzerine koyup içeride ona yeterli alan kalıp kalmayacağını kontrol edin. Kartın ucu çizgiye değdiğinde durum farklılaşacağı için ilk örnekte sınırla kart arasında gözle görülür boşluk bırakın. Çocuk daha sonra sınır üzerindeki konumu ayrıca inceleyebilir.

Karton kutunun iç yüzeyi ile yıldızın rengi birbirine çok benziyorsa arka plana uygun, kontrast sağlayan bir kâğıt yerleştirilebilir. Bu kâğıt yeni bir sınır olarak kullanılmayacaksa bunu belirtin. Amaç kartın yerini görünür kılmaktır; çocuğun kontrast tercihini sorun.

Kutuda kapak varsa kapağın ayrı bir parça mı yoksa kutuya bağlı mı olduğunu gösterin. İlk aşamada kapak açıkken çocuğun tabanı görebildiğinden emin olun. Kapak ya da kutu ağırsa taşıma işini yetişkin üstlenebilir; çocuğun konum seçmesi için kutuyu kaldırması gerekmez.

Yıldız yerine büyük bir daire kartı da kullanılabilir. Hangi kartı nesne, hangi çizgiyi sınır olarak kullandığınızı açık tutun. Bir daire kartını daire biçimindeki çizgiyle karıştırmamak için kartı elle gösterip çizgiyi ayrıca parmakla takip edebilirsiniz.

Çalışma yüzeyinin kaymaması ve kartların erişilebilir olması için gerekirse geniş bir altlık kullanın. Altlığın kenarı da ayrı bir referans olabilir, fakat ilk soruda onu incelemiyoruz. «Çember çizgisine göre» veya «kutuya göre» demek bu ayrımı korur.

Birinci model: Çizginin içinde

Yıldızın tamamını kapalı çizginin içindeki boş bölgeye koyun; hiçbir ucu çizgiye değmesin. Sorun: «Yıldız çizginin içinde mi, dışında mı?» Çocuk iç bölgeyi gösterebilir veya kendi iletişim yöntemiyle yanıt verebilir. Yetişkin çizgiyi parmağıyla takip ederek hangi sınırdan söz edildiğini açıklar.

Yıldızın kâğıdın üzerinde olması ile çizginin içinde olması çelişmez. Biri yüzeyle, diğeri o yüzeydeki belirlenmiş bölgeyle ilgilidir. «Kâğıdın içinde» demek yerine bu etkinlikte «çizginin içindeki bölgede, kâğıdın üzerinde» ifadesi daha açık olabilir.

Çemberi çizgiyi takip ederek inceleyin: başlangıç noktasına dönen, arada açık kapı bırakmayan bir sınır seçtik. Çizgi kopuksa «iç» bölgesinin hangi anlaşmaya göre belirlendiğini konuşmak gerekir. İlk örnekte sınırı kesintisiz tutmak görevi sadeleştirir.

Yıldız içerideyken çizgiyi baştan sona takip edin ve kartın çizgiye dokunmadığını birlikte kontrol edin. Çocuğun bütün yıldızı görmesi önemlidir; bir yetişkinin eli kartın yarısını kapatıyorsa eli çekip yeniden bakabilirsiniz. Konum, yalnızca görünen bir köşeye dayanarak tahmin edilmemelidir.

Çemberin içinde olmak, yıldızın tam merkezde olmasını gerektirmez. Kartı çizgiye değmeyecek biçimde merkezin yakınından başka bir iç noktaya taşıyın. Hâlâ içeride olduğunu gösterin. Böylece «içeride» sözcüğünü yalnızca tek bir özel yere bağlamamış olursunuz.

Çocuk çizginin kendisini iç bölge sanıyorsa bir parmağınızla çizgiyi, diğer elinizle çizginin çevrelediği boş alanı gösterin. Sınır ve sınırla çevrilen bölge farklı şeylerdir. Kalın bir kalem izi kullanıldığında izin genişliği de görülebilir; ilk örneği kart ile iz arasında boşluk bırakarak kurun.

Çocuğa «Yıldızı içeride başka bir yere koymak ister misin?» diye sorun. İstediği konumu seçerse kartı oraya yerleştirin ve çizgiye değip değmediğine birlikte bakın. Değiyorsa bunu yeni bir gözlem olarak adlandırın; çocuğun seçim hakkını geri almayın.

Bir yetişkin çemberin şeklini kare gibi başka bir kapalı çizgiyle değiştirebilir, ancak bunu yeni bir örnek olarak tanıtmalıdır. İç ve dış ilişkisi seçilen kapalı sınırla konuşulur. Önceki çemberi silmeden iki çizgi kullanmak isterseniz hangi sınırı kastettiğinizi özellikle belirtin.

Aynı yıldız çizginin dışında

Yıldızı alıp çizgiye değmeyecek şekilde çemberin dışındaki kâğıt alanına koyun. Yıldızın hâlâ kâğıdın üzerinde olduğunu, fakat artık çizginin içindeki bölgede olmadığını gösterin. Nesneyi değiştirmedik; yalnızca yerini değiştirdik.

Çocuğa önce hangi sınırdan söz ettiğinizi hatırlatın: «Çember çizgisine göre nerede?» Yıldız kâğıttan taşarsa kâğıda göre konumu da konuşulabilir, ancak bu başka bir sorudur. İlk karşılaştırmada kartı kâğıdın üzerinde tutmak iki ilişkiyi karıştırmayı önler.

Dışarıdaki konumu göstermek için yıldızı çizginin sağında veya solunda, yine kâğıt üzerinde bırakın. Çocuğa «Kart kâğıttan çıktı mı?» ve «Çemberin içindeki bölgeden çıktı mı?» sorularını ayrı ayrı sorabilirsiniz. Bu örnekte ilkine hayır, ikincisine evet yanıtı verilir.

Kartı çemberin çevresinde başka bir dış konuma taşıyın. Çizgiye değmediği ve tamamen dış bölgede kaldığı sürece belirli bir yön şart değildir. Çocuk «dışarıda» yanıtını yalnızca sağ tarafa ezberlememelidir; konumu seçilen sınıra göre kontrol edebilir.

Yıldız sayfanın dışına taşarsa iki ilişkiyi ayrı söyleyin: kartın bir kısmı sayfanın dışında olabilir ve çemberin dışında da olabilir. Bu daha karmaşık durumu ilk örneğe karıştırmayın. İsterseniz çocuğun isteği üzerine ikinci bir karşılaştırma olarak inceleyin.

Çocuk kartı dış bölgeye taşırken çizginin üzerinden geçirir. Hareket sırasında sınırla temas ettiği bir an vardır; başlangıç ve son konumlar ise ayrı incelenebilir. «Önce içerideydi, sonra dışarıda» ifadesi, kartın hareket boyunca her an yalnızca bir tarafta olduğunu söylemez.

Sınırın üzerinde kalan kart

Yıldızın bir ucunu çizginin üzerine gelecek biçimde yerleştirin. Kartın bir kısmı içeride, bir kısmı dışarıda kalabilir veya çizgiyi örtebilir. Böyle bir konumu zorla yalnız «içinde» ya da yalnız «dışında» diye adlandırmak yerine gördüğünüzü tarif edin: «Kart çizginin üzerinde; bir bölümü iki yana uzanıyor.»

Çocuk isterse kartı biraz içeri veya dışarı kaydırsın ve hangi konumun değiştiğini söylesin. Yalnızca yıldızın merkezini saymak gibi başka bir kural kullanılacaksa bunu önceden açıkça belirlemek gerekir. Bu ilk etkinlikte bütün kartın konumuna bakıyoruz.

Kartın tamamı kalın çizginin üstündeyse veya çizgiyi yalnızca bir ucuyla örtüyorsa gördüğünüz konumu ayrı ayrı tarif edin. İki durum aynı görünmeyebilir. Çocuğa «Hangi bölüm çizgiye değiyor?» diye sorabilir ve parmağıyla veya uygun bir işaretle göstermesine fırsat verebilirsiniz.

Bir yıldız kartının uçları farklı bölgelere uzanırken merkez noktası içeride olabilir. «Merkezi içeride» demek ile «kartın tamamı içeride» demek aynı şey değildir. Bu iki ölçütü kullanacaksanız önce hangisini sorduğunuzu belirtin; bu makaledeki ilk kontrol bütün karta yöneliktir.

Küçük bir yuvarlak kart kullansanız bile sınırın üzerinde kalma olasılığı vardır. Çocuk tereddüt ediyorsa nesneyi zorla seçime itmek yerine «Sınırın üzerinde olduğu için önce yerini değiştirebiliriz» deyin. Bu, belirsiz durumları gözlemlemenin geçerli bir yoludur.

Çizginin üstünü bir kart kapattığında sınırın tam nereden geçtiği görünmeyebilir. Kartı kaldırıp çizgiyi gösterin, sonra aynı yere geri koyun. Böylece görünmeyen kısmı varsaymak yerine yerleşimi kontrol etmiş olursunuz.

İkinci model: Kutunun içinde

Çemberli kâğıdı bir yana alın. Yıldızı açık kutunun tabanına, yan duvarların arasına koyun. Çocuğa «Yıldız kutunun içinde mi?» diye sorun ve kutunun kenarlarını gösterin. Yıldızın kâğıt kart olması kutunun içindeki konumunu değiştirmez.

Sonra yıldızı kutudan çıkarıp masaya, kutunun yanına yerleştirin. Artık kutunun dışındadır. «Masanın üzerinde» ve «kutunun dışında» ifadeleri aynı konumu farklı referanslarla anlatabilir. Çocuğun hangisini kastettiğini anlamak için sınırı birlikte gösterin.

Yıldız kutunun tabanındayken çocuğun bakış açısından taban görünmüyorsa kutuyu güvenli biçimde biraz döndürün veya yetişkin içini gösterecek konuma alın. Kartın konumu değişmeden bakış açısı değişebilir. Döndürme sırasında kart kayarsa bunu da belirtin ve yeni konumu gözleyin.

Kutunun içi ile kutunun yapıldığı malzemeyi ayırın. Yıldız tabandaki kartonun içinde değil, kutunun çevrelediği boşlukta durur. Günlük dilde «kutunun içinde» ifadesi bu konumu anlatır; çocuğun kartonu delmek veya içine yerleştirmek gibi bir işlem düşünmesine gerek yoktur.

Yıldızı kutunun tabanına yakın iki farklı yere koyun. İkisinde de kart duvarların arasında ve tabanın üzerindeyse kutunun içindedir. Kartın mutlaka ortada durması gerekmez. Kutunun kenarı üzerine çıkarsa bu ayrı konumu ayrıca inceleyin.

Çocuk kutunun içinde bir nesne bulunduktan sonra yıldızı masaya aldığında «kutunun dışında» derse, «Masanın üzerinde de» bilgisini ekleyebilirsiniz. Bir nesnenin aynı anda bir referansa göre içeride, başka bir referansa göre dışarıda olması mümkündür; seçilen nesneleri açıkça gösterin.

Kutunun üstü, kenarı ve kapağı

Yıldızı açık kutunun kenarına yerleştirirseniz kart hem içeriye hem dışarıya uzanabilir. «Kenarda» veya «kenarın üzerinde» demek, tek bir iç-dış seçimi yapmaktan daha açıklayıcıdır. Kartı tabana indirince ya da tamamen masaya alınca konum yeniden belirginleşir.

Kutunun kapağı kapalıyken yıldız kapağın üstünde duruyorsa kapak yüzeyinin üzerindedir; otomatik olarak kutunun içinde değildir. Önce kapağın kutuya nasıl yerleştirildiğini ve yıldızın tam yerini gösterin. Bu örnek, «kutunun üstünde» ile «kutunun içinde» ifadelerinin farklı ilişkiler anlattığını gösterir.

Kapalı ve içi görünmeyen kutuya bakıp içeride ne olduğunu kesin söyleyemeyiz. Yıldız daha önce içeri konmuş olsa bile arada başka bir hareket yapılıp yapılmadığını bilmek gerekir. Uygun olduğunda kutuyu açıp bakın; görünmeyen içeriği boş ya da dolu diye varsaymayın.

Kapak kutunun yanında masada duruyorsa yıldız kapak üzerinde ama kutunun dışında olabilir. Kapak kutuyu kapatıyorsa yıldız yine kapağın üstünde durabilir. Her iki durumda da kapağın yüzeyi ile kutunun iç boşluğu farklı referanslardır.

Yıldızı kenara koyarken düşme ihtimaline karşı kutuyu sabit tutun. Kartın bir bölümü içeride, bir bölümü dışarıda kaldığında çocuğun gördüğünü kendi sözleriyle anlatmasını isteyin. «Bir ucu içeride» gibi bir ifade, kartın tamamı için tek kategori seçmekten daha ayrıntılı olabilir.

Görünmeyen kapalı kutu örneğinde önce yıldızı kutunun dışında bırakın ve çocuğa bakmadan içine ne konduğunu iddia etmeyin. Sonra bir yetişkin kutuyu açıp içini gösterir. Görme imkânı yoksa birinin daha önce kutuya ne koyduğunu söylemesi bilgi sağlayabilir, fakat bunu gözlemle karıştırmayın.

Kutunun kapağı saydam ise içindekiler görülebilir; «kapalıysa hiçbir şey görülemez» genellemesi doğru değildir. Bizim belirsizlik örneğimiz özellikle içi görünmeyen kapalı kutuyla ilgilidir. Kullanılan gerçek kapağın özelliğini etkinlikte kontrol edin.

Kâğıt çizimi ve kutu: Karşılaştırma

Görünürlük: Kapalı çizginin içindeki ve dışındaki kart kâğıt üzerinde birlikte görülebilir. Açık kutuda taban ve içerideki kart görülebilir; yüksek yanlar veya kapak görüşü engelleyebilir. Yer değiştirme: Kart çizginin üzerinden kaydırılabilir, kutuda ise kenarın üstünden geçirilerek içeri veya dışarı taşınır.

Sınırın niteliği: Çember çizgisi düzlemde bir bölgeyi ayırır; kutu bir nesnenin yerleştirilebildiği hacimli bir kaptır. Çizgiye temas eden kart ile kutunun kenarına konan kart benzer bir belirsizlik oluşturabilir, ancak iki durumun geometrisi aynı değildir.

Hazırlık ve saklama: Çizim için kâğıt ve kalem yeterlidir; kutu ayrıca yer kaplar ama içine uygun kartlar konarak saklanabilir. Hangi modelin daha kullanışlı olduğu çocuğun erişimine, mevcut malzemeye ve konuşmak istediğiniz ilişkiye bağlıdır.

Kâğıtta çizgi dış bölgeyi de sayfanın üzerinde gösterir. Kutuda ise dış bölge kutunun çevresindeki masayı veya odayı kapsayabilir. Her iki durumda dışarı, seçilen sınırın ya da kabın dışına göre söylenir; tek başına «odanın dışında» anlamına gelmez.

Çizimde bir kartın içeri girmesi için çizgiyi kaldırmak gerekmez: kart yüzeyin üzerinde çizgiyi geçebilir. Kutuda ise kart kutunun kenarından geçirilir ya da açık bir açıklıktan içeri konur. Bunlar hareketin farklı fiziksel yollarıdır; sonuçtaki konumu belirlerken yine seçilen modeli gösterin.

Kutu yıldızı içeren bir kap olarak elde taşınabilir. Kâğıt çember ise fiziksel duvarı olmadığı için sayfa eğildiğinde kartı içeride tutmayabilir. Bu özellik, «çemberin içindeki bölge» sözünün yanlış olduğu anlamına gelmez; çizim ile gerçek kabın farklı işlevlerini gösterir.

Çocuğa hangi modelle başlamak istediğini sorun. Kâğıt model daha kolay saklanabilir; kutu bazı çocuklar için nesneyi yerleştirme hareketini daha belirgin kılabilir. Diğer çocuklar için kutunun yüksekliği erişimi zorlaştırabilir. Tercihi tek bir gelişim sıralamasına bağlamayın.

Bir çizim saklanıp üstüne kartın ilk ve son konumu işaretlenebilir. Kutu örneğinde de yetişkin iki ayrı görünümü çizebilir, ancak tek bir resim kutunun görünmeyen arka tarafını göstermeyebilir. Kayıt, görünen bilgiyi ve gerekirse sözlü açıklamayı birleştirmelidir.

Bir kartın kutunun içinde olduğunu anlamak için kutunun tabanına değmesi her durumda zorunlu değildir; örneğin uygun bir askıdan iç boşlukta durabilir. Bu makaledeki kolay örnekte yıldızı tabana koyuyoruz. Taban teması, seçtiğimiz düzeni görmeyi kolaylaştırır; genel tanım olarak sunulmaz.

Çizginin içindeki yıldızı kutunun içindeki yıldızla karşılaştırırken aynı kartı sırayla kullandığımızı hatırlatın. İki farklı nesne varsa her birinin kendi yerini tarif edin. «Yıldız içeride» cümlesinin anlamı, hangi model ve hangi yıldız gösterildiğinde netleşir.

Olası cevaplar ve bir konuşma

Çocuk: «Yıldız kâğıdın içinde.» Yetişkin: «Yıldız kâğıdın üzerinde. Çizdiğimiz çemberin neresinde olduğunu da gösterebilir misin?» Çocuk iç bölgeyi gösterirse yetişkin «Evet, çizginin içindeki bölgede» diye netleştirebilir.

Çocuk: «Yıldız kutunun üstünde, demek içinde.» Yetişkin: «Kapağın üstünde durduğunu görüyorum. Kutunun içindeki yere bakmak için kapağı açalım mı?» Yıldızın kapak üzerindeki yeriyle kutu içindeki taban karşılaştırılır.

Çocuk: «Kapalı kutu boş.» Yetişkin: «Şu anda içini göremiyoruz. İstersen açıp bakalım.» Kutuyu açma izni ve güvenli kullanım koşulları uygunsa içerik kontrol edilir. Sonuç neyse o söylenir; önceden boş olduğu varsayılmaz.

Çocuk: «Yıldız dışarıda, çünkü çemberin ortasında değil.» Yetişkin: «Ortada değil, bunu gördün. Çizgiye değmeden iç bölgenin başka bir yerinde durabilir mi?» Birlikte sınırı takip edin. Merkezden uzak olmak tek başına dışarıda olmak değildir.

Çocuk: «Kutu masanın üstünde, yıldız da masanın üstünde.» Yetişkin: «Kutu masanın üzerinde. Yıldız kutunun tabanındaysa kutuya göre nerede?» Gerekirse kutunun içini gösterin. Farklı nesneler için aynı ilişkiyi otomatik varsaymak yerine her birinin temas ettiği yeri inceleyin.

Çocuk: «Kart çizginin üstünde ama bir ucu içeride.» Yetişkin: «Evet, bütün kartı tek bir bölgeye koymadık. İstersen ucunu ve çizgiyi birlikte gösterelim.» Bu yanıt belirsizliği fark ettiğini gösterir; mutlaka tek kelimelik bir seçim istemek gerekmez.

Çocuk: «Kutuyu açınca yıldız yok.» Yetişkin: «İçinde yıldız görmüyoruz. Başka bir nesne var mı?» Yıldızın yokluğu kutunun tamamen boş olduğunu tek başına kanıtlamaz. Görünen diğer içeriği de kontrol edin ve yalnızca gözlediğinizi söyleyin.

Çocuk: «İki kutunun da dışında durabilir mi?» Yetişkin: «Evet, kartı iki kutunun arasındaki masaya koyabiliriz; sonra iki kutuya göre ayrı ayrı bakalım.» Kartın kutulardan birinin kenarına değmediğinden ve hiçbirinin içinde olmadığından birlikte emin olun.

Çocuk: «Çizginin içinden çıkmak için çizgiyi kesmem mi gerek?» Yetişkin: «Hayır, kartı kâğıdın üstünde çizginin üzerinden kaydırabiliriz.» Çizgi kâğıtta kalır. Kâğıdı kesmek veya çizgiyi silmek bu konum değişikliği için gerekli değildir.

Etkinliği kolaylaştırmak

Önce yalnızca kâğıttaki kapalı çizgiyle çalışın. Kartı tamamen içeri ve sonra tamamen dışarı koyun; sınırın üstündeki konumu sonraya bırakın. Çocuk iki durumu göstererek veya seçeneklerden birini seçerek yanıtlayabilir.

Kalın çizgi, büyük kart ve yeterli kontrast konumu görmeyi kolaylaştırabilir. Bir katılımcı nesneyi tutamıyorsa yeri gösterebilir; yetişkin «Buraya mı?» diye doğrulayıp taşıyabilir. Yanıtın doğruluğunu el hareketinin hızına bağlamayın.

İki hazır resim gösterin: birinde yıldız tamamen kapalı çizginin içinde, diğerinde tamamen dışındadır. Resimlerin aynı ölçekte olması zorunlu değildir, ancak sınır ve kart açık görünmelidir. Çocuk önce istediği resmi seçebilir; yetişkin sonra o konumu gerçek kartla kurar.

Kutuyla çalışırken önce açık ve alçak kenarlı bir kap kullanmak görüşü kolaylaştırabilir. Ancak alçak kenar bazı çocuklar için iç ve dış ayrımını daha az belirgin kılabilir; gerçek erişime göre seçin. Bir yetişkin kabı sabit tutup çocuğun gösterdiği yere kartı koyabilir.

İki sözcüğü aynı anda istemek zor gelirse yalnızca «Yıldızı çizginin içine koymak ister misin?» yönergesini kullanın. Sonra seçilen konumu birlikte kontrol edin. Dışarı örneğini başka bir zamanda eklemek, tek etkinlikte bütün karşıtlıkları çözme zorunluluğunu kaldırır.

Çocuk sözlü yanıt vermiyorsa «iç» ve «dış» için önceden anlamı konuşulmuş iki kart veya kendi iletişim aracını kullanabilir. Yetişkin seçimin hangi sınıra ilişkin olduğunu doğrular. Kullanılmayan iletişim yöntemlerini zorla öğretmek bu örneğin koşulu değildir.

Bir sonraki adım

Kâğıda iki ayrı kapalı çizgi çizin ve birini yıldız, diğerini daire olarak adlandırılan kartlarla kullanın. «Hangi çizginin içinde?» sorusunu açık sorun. İki çizgi kesişiyorsa kesişim bölgesinde iki sınır ilişkisi aynı anda geçerli olabilir; ilk karşılaşmada ayrık bölgeler daha kolaydır.

Kutunun yanına ikinci bir kutu koyun ve yıldızın hangi kutunun içinde olduğunu sorun. Nesne bir kutunun içinde, diğerinin dışında olabilir. Kutuları isim veya farklı işaretlerle ayırın ve önce her ikisinin de içini görebildiğinizden emin olun.

İki ayrı çember çizdiğinizde birine A, diğerine B işareti koyabilirsiniz. Yıldız A çizgisinin içinde ve B çizgisinin dışındaysa her iki ilişki de ayrı ayrı gösterilir. İşaretler çizgilerin adıdır; yıldız kartının kendisi değildir.

Kutu çemberli kâğıdın dışında dururken yıldızı kutuya koyup «kutuya göre» ve «çembere göre» iki soru sorabilirsiniz. Kutunun kendisi kâğıt üzerindeki çizgiyi kapatmadığı ve konum açık olduğu sürece, birden fazla referans hakkında konuşulabilir. Önce basit örnekler anlaşılmalı, sonra bu birleşik duruma geçilmelidir.

Bir yetişkin çocuğa kendi yerleşimini kurma hakkı verebilir: «Yıldızı kutunun dışına, ama kapağın üzerine koyabilir misin?» Kapak kutudan ayrıysa ve konum güvenliyse çocuk bu iki koşulu deneyebilir. Yönergeyi vermeden önce seçilen düzenin gerçekten böyle bir konuma izin verdiğini kontrol edin.

Çizgi ile yıldızın görüntüsünü iki karede kaydedin: ilkinde yıldız içeride, ikincisinde dışarıda. Ok, kartın yer değiştirdiğini gösterebilir. Resimleri karşılaştırırken hangi karenin önceye ait olduğunu etiketleyin; tek bir son resim hareketin nasıl yapıldığını kendiliğinden göstermez.

Kapalı iki çemberin kesiştiği bir çizim denerseniz önce yalnızca iki sınırı ve ortak bölgeyi gösterin. Ortak bölgedeki kart her iki çizginin içinde olabilir. Bu durum, ayrık iki çember örneğinden daha fazla ilişki içerir ve ancak çocuk istediğinde eklenmelidir.

Kutular iç içe yerleştirildiğinde de referans önem kazanır: küçük kutunun içindeki bir kart, küçük kutunun tamamı büyük kutunun içindeyse büyük kutunun içinde de olabilir. Kutuların gerçekten iç içe ve açık biçimde görülebildiğini kontrol edin; kartın konumunu görmeden varsaymayın.

BrainHunters ile devam

BrainHunters içinde konum karşılaştırması için uygun bir etkinlik varsa ekrandaki sınırın neyi temsil ettiğini inceleyin. Çocuğun «hangi şeklin içinde?» sorusunu yanıtlamasına yardımcı olacak gerçek yönergeyi okuyun. Ekrandaki şekil kâğıt çember veya gerçek kutuyla aynı model olmak zorunda değildir.

Daha sonra yıldızı ve çemberi tekrar kullanarak çocuktan bir konum seçmesini isteyin. Yetişkin kartı çocuğun yönergesine göre koyabilir ve «Çizgiye göre içeride mi, dışarıda mı?» diye doğrulayabilir. Etkinlik istenildiğinde bitirilebilir.

Ekrandaki bir nesne çizgiye değiyor gibi görünüyorsa görselin ölçeği veya işareti yorumu etkileyebilir. Görevin kendi yönergesini okuyun ve çocuğun gördüğünü dinleyin. Belirsiz bir görüntüden çocuğun konum sözcüklerini hiç bilmediği sonucu çıkarılamaz.

Pencere içinde gösterilen bir çizim ile gerçek kutu aynı deneyim değildir. Dijital bir örnekte kapalı bir şeklin içini gösterebilir, kâğıtta aynı ilişkiyi kartla kurabilir, sonra kutuda hacimli konumu inceleyebilirsiniz. Her aşamada hangi sınırın sorulduğunu yeniden belirtin.

Yetişkin kısa bir not tutmak isterse «Kart çember çizgisinden uzaktayken çocuk iç bölgeyi gösterdi» gibi gözlenebilir bir cümle seçebilir. Kartın görünür olup olmadığı ve verilen ipuçları eklenirse daha anlamlı olur. Bu tek örnek bütün mekânsal kavramların öğrenildiğini kanıtlamaz.