Oyuncak otoparkında birlikte çıkarma: Beş arabadan ikisi gidince

Önce hangi gruba baktığınızı belirleyin

Soruyu şöyle kurun: «Otoparkta beş araba vardı. İkisi ayrıldı. Otoparkta kaç araba kaldı?» Buradaki grup, otoparkın içindeki arabalardır. Giden iki araba masanın üzerinde başka bir yerde durmaya devam edebilir. Onları görebiliyor olmak, hâlâ otoparkta oldukları anlamına gelmez.

Başka bir soru sorarsanız yanıt da değişebilir. «Masada toplam kaç oyuncak araba var?» sorusunda, gidenler de masadaysa yine beş araba sayılır. «Otoparkta kaç boş yer var?» sorusunda ise ayrılan arabaların bıraktığı iki yer incelenir. İlk etkinlikte hedef, kalan üç arabayı bulmaktır; hangi soruyu sorduğunuzu açıkça söyleyin.

Bu ayrım çıkarma işlemini somutlaştırır: Başlangıçtaki gruptan iki araba ayrılır ve o grupta daha az araba kalır. Nesneler yok olmaz; yalnızca belirlenen bölgenin dışına çıkar. Bir çocuğun iki ayrılan arabayı göstermesi, soruyu başka türlü anlamış olabileceğini düşündürür. Önce hangi grubu saydığını sorun, ardından durumu birlikte inceleyin.

Malzemeleri hazırlayın

Beş oyuncak araba, bir kâğıt ve kalem yeterlidir. Arabalar çocukların yaşına ve kullanımına uygun olmalıdır; ağza götürülebilecek küçük parçalar yerine büyük ve güvenli alternatifler seçin. Oyuncak yoksa beş büyük karton şekil de araba olarak kullanılabilir. Kartonları ayırt etmek gerekirse üzerlerine farklı işaretler koyabilirsiniz; sayma için renklerin farklı olması şart değildir.

Kâğıda beş ayrı park yeri çizin. Bir arabayı diğerinin üstüne koymadan her yere bir araç sığabileceğinden emin olun. Otoparkın sınırını belirgin bir çizgiyle gösterin ve ayrılan arabalar için kâğıdın dışında bir yol alanı bırakın. Park yeri çizgileri sayılan nesneler değildir; bu turda araçları saydığınızı baştan açıklayın.

Masa veya yer yüzeyi her iki katılımcının görebileceği bir konumda olsun. Araba sürmek bir çocuk için zor geliyorsa bir katılımcı onun işaretiyle aracı hareket ettirebilir. Hazırlık görevi de paylaşılabilir: Bir kişi park yerlerini gösterir, diğeri çizimi yapar. Makas kullanılacaksa yaşa uygunluğu değerlendirilir ve gerektiğinde yetişkin yardımcı olur.

İki rolü oyundan önce konuşun

İlk turda bir kişi arabaları hazırlayıp başlangıç grubunu gösterir; diğeri iki arabayı otopark dışına çıkarır. Her ikisi de önce ne olacağını bilmelidir. «Ben beş arabayı park edeyim, sen ikisini yola çıkar; sonra kalanları birlikte kontrol edelim» gibi açık bir öneri yeterlidir. Katılmak istemeyen çocuğa başka bir rol teklif edilebilir veya oyun ertelenebilir.

Rol dağılımı bütün kararların tek kişide toplanması demek değildir. Arabaları hareket ettiren kişi hangi iki arabanın gideceğini seçebilir; hazırlayan kişi sınırı ve başlangıç sayısını gösterebilir. İkisi de sonucu kontrol ederken soru sorabilir. Seçimi kolaylaştırmak için yetişkin iki olasılık sunabilir, fakat katılımcının istemediği bir hareketi zorla yaptırmak gerekmez.

İlk sahne tamamlandıktan sonra rolleri değiştirin. Bu kez arabaları hazırlayan kişi ayrılma hareketini yapabilir, önceki sürücü ise kalanları gösterebilir. Rolleri değiştirmeden önce durumu yeniden kurun; yoksa ikinci kişi başlangıçta yalnızca üç araba bulunan farklı bir sahne devralır. Yeni bir başlangıç yapıldığını açıkça söylemek, iki turun karşılaştırılmasını kolaylaştırır.

Beş arabayı park edin

Beş yerin her birine bir araba koyun. Birlikte «bir, iki, üç, dört, beş» diyebilir veya çocuk tek tek gösterirken yetişkin sayıları seslendirebilir. Her sayma sözcüğünün bir arabaya karşılık gelmesine dikkat edin. Bir aracı iki kez gösterirseniz başa dönüp yeniden kontrol etmek mümkündür; bu durum oyunun başarısız olduğu anlamına gelmez.

Çocuk «beş yer var» dediğinde gözlemini kabul edin ve soruyu ayırın: «Evet, beş park yeri çizdik. Şimdi içlerindeki arabaları sayalım.» Başlangıçta her yer dolu olduğu için yer sayısı ile araba sayısı eşittir. İki araba ayrılınca beş çizili yer hâlâ vardır; dolu ve boş yerlerin sayısı değişir.

Hazırlayan kişi başlangıç sahnesini çizmek isterse beş park yeri ve her birinde bir işaret kullanabilir. Bu çizim daha sonra ilk durumu hatırlatır. Ancak resimdeki işaretlerle masadaki arabaları aynı anda tek bir gruba katmayın. Çizim, aynı sahnenin temsili olarak kullanılır; ek beş gerçek araba değildir.

İki arabanın ayrılışını görünür kılın

Sürücü rolündeki kişi bir arabayı çizili sınırın dışına çıkarır. Birlikte «bir araba ayrıldı» deyin veya uygun bir işaret kullanın. Sonra ikinci araba da dışarı çıkar. İki aracı yol alanında tutmak, nereye gittiklerini görmeye yardımcı olur. Üst üste koymak yerine ayrı tutarsanız kaçının ayrıldığını kontrol etmek kolaylaşır.

Bir araba sınır çizgisinin üzerinde kaldıysa önce konumunu netleştirin. Bu etkinlikte «ayrıldı» demek, arabanın tamamen otopark sınırının dışında olması anlamına gelebilir. Katılımcılar farklı bir kural seçebilir, ancak bunu saymadan önce konuşmaları gerekir. Belirsiz konum, bir sayma hatasından çok, üzerinde anlaşılmamış sınır anlamına gelebilir.

İkinci aracı çıkarırken hazırlayan kişi harekete eşlik edebilir: «Şimdi iki araba dışarıda.» Ardından soruyu tekrar kurun: «İçeride kaç araba kaldı?» Giden arabaları kapatmak şart değildir; hatta görünür olmaları toplam beş arabanın hâlâ nerede olduğunu tartışmak için yararlıdır. Ancak çocuğun dikkati dağılıyorsa ayrılanları ayrı bir alana toplamak yardımcı olabilir.

Kalanları sayın ve sonucu açıklayın

Otoparkın içinde kalan arabaları tek tek gösterin: bir, iki, üç. Dışarıdaki iki arabanın neden bu sayıya eklenmediğini sınırı göstererek açıklayın. Çocuk «masada beş araba var» diyorsa bu başka bir doğru gözlemdir; hangi soruya karşılık geldiğini konuşun. «Evet, masada beş var; bizim sorduğumuz yerde, yani otoparkta üç kaldı.»

İsterseniz hareketi «5 − 2 = 3» biçiminde de yazabilirsiniz. Beş başlangıçta içeride olanları, iki ayrılanları, üç ise içeride kalanları gösterir. Yazılı işlem, sahnenin yerine geçmek zorunda değildir. Semboller henüz anlamlı gelmiyorsa arabalarla anlatmak yeterli bir katılım yoludur.

Kontrol için kalan üç arabayla ayrılan iki arabayı birlikte gösterebilirsiniz: başlangıçtaki beş aracın tamamı hâlâ masadadır. Bu kontrol, soruyu değiştirdiğinizin açıkça söylenmesini gerektirir. Önce «otoparkta kalanlar», sonra «başlangıçtaki araçların tümü» incelenir. Böylece farklı cevaplar birbirine karışmaz.

Rolleri değiştirip aynı sahneyi yeniden kurun

Beş arabayı tekrar otoparka koymadan önce birinci turun bittiğini belirtin. Artık önceki sürücü yerleri hazırlayabilir; önceki hazırlayan iki aracı çıkarabilir. Yeniden başlarken beş arabanın da içeride olduğundan emin olun. Masada üç araba bırakıp üzerine iki araç daha getirmek de mümkündür, fakat bunun başlangıç durumunu yeniden kurma işlemi olduğunu konuşun.

Yeni sürücü yine iki araba seçsin. Bu kez farklı iki araç gidebilir; otoparkta yine üç araç kalır. Sonucun aynı olmasının nedeni belirli renkler değil, beşlik gruptan iki aracın ayrılmasıdır. Araçların kimliği önem kazandığında ise «mavi araba kaldı mı?» gibi farklı bir soru sormuş olursunuz.

Rol değiştirmek zorunlu bir sınav değildir. Çocuk yalnızca hazırlamak veya yalnızca yönlendirmek istiyorsa yetişkin diğer görevi üstlenebilir. İki kişinin de karara katılması, aynı fiziksel hareketleri yapmaları anlamına gelmez. Oyunun sonunda «Kim hangi bilgiyi verdi?» diye sormak, iş birliğinin farklı biçimlerini görünür kılar.

Başlangıç, hareket ve sonuç

Oyun üç ayrı anda incelenebilir. İlk anda beş araba park yerlerindedir. İkinci aşamada iki araba sınırı geçerek ayrılır. Son durumda içeride üç, dışarıdaki yol alanında iki araba vardır. Bu sıralamayı parmakla göstermek veya üç küçük resim çizmek, özellikle hareketten sonra başlangıcı hatırlamak güçleştiğinde işe yarar.

Bir çizimde ilk durumu, başka bir çizimde son durumu gösterebilirsiniz. İlk resmin altına «önce», ikincinin altına «sonra» yazmak yetişkine yardımcı olur; çocuk henüz bu sözcükleri okumuyorsa resimleri sözlü olarak tanıtın. İki resimdeki arabalar aynı oyuncakların farklı anlardaki gösterimleridir. Çizimlerin toplamını saymak, oyundaki araç sayısını vermez.

Hareketin kendisini göstermek için iki çizim arasına ok ekleyebilirsiniz. Ok, ayrılan araba sayısının yerine geçmez; iki aracın yer değiştirdiğini açıklamak için kullanılır. Çocuk isterse iki arabayı parmağıyla gösterebilir veya yetişkine hangi araçların yola çıktığını anlattırabilir. Gösterim, kişinin düşüncesini anlaşılır kıldığı sürece basit kalabilir.

Ayrılan araba sayısını değiştirmek

İlk örnek rahatça incelendikten sonra beş arabanın tümünü yeniden park edin. Bu kez birinin ayrılmasına karar verin. İçeride dört araba kalır. Ardından isterseniz başka bir turda üç arabanın ayrıldığını gösterin; iki araba kalacaktır. Her tur, beşten yeniden başlandığında bu sonuçları verir. Başlangıcı sıfırlamadan değiştirirseniz farklı bir durum araştırmış olursunuz.

Ayrılan sayı değişirken otoparkın sınırı ve başlangıç grubu aynı kalabilir. Böylece katılımcılar hangi koşulun değiştiğini görür. Yetişkin «Geçen tur iki gitmişti, bu tur bir gidiyor» diyebilir. Sonucu önceden söylemek yerine çocuğun tahminini almak ve hareketten sonra sayarak kontrol etmek de mümkündür.

Tahminin yanlış çıkması, etkinliğin amacına ulaşmadığı anlamına gelmez. Çocuk gözlemden sonra düşüncesini değiştirebilir. İki katılımcı farklı sonuçlar önerirse önce kaç aracın ayrıldığını ve sınırın nerede olduğunu kontrol edin. Birinin cevabını diğerine karşı kullanmak yerine ikisini de gerçek sahneyle karşılaştırın.

Ayrılma sayısını gerçekten takip etmek

Sürücü iki arabayı aynı anda eline alıp dışarı taşıdığında hareket hızlı geçebilir. Birer birer taşımak ya da giden araçları yol alanında yan yana tutmak, ayrılan grubu ayrı incelemeyi kolaylaştırır. İsterseniz her ayrılışı bir büyük işaretle gösterin; fakat işaretlerin yeni arabalar olmadığını açıklayın.

Çocuk iki araba yerine üç araba çıkardıysa hemen «Yanlış» demeden ne yapmak istediğini sorun. Belki başlangıçtaki kuralı değiştirmek istemiştir; belki de bir aracı iki kez saymıştır. Önce ikiye mi yoksa üçe mi bakılacağına birlikte karar verin. Başlangıç örneğini sürdürmek istiyorsanız bir aracı geri koyup sınırı yeniden kontrol edin.

Arabaların hepsini bir anda toplamak yerine hareketi birkaç durakta incelemek bir başka seçenektir: «İlk araba gittiğinde kaç kaldı? İkinci araba gidince ne oldu?» Ancak iki sorunun da yanıtı istenmek zorunda değildir. Tek bir gözlem bile uzun bir yönergeden daha anlaşılır olabilir.

İki araçtan hangilerinin ayrıldığını izlemek için onları park yerlerinden yol alanına ayrı ayrı götürüp orada yan yana bırakabilirsiniz. Yolun uzun veya kısa çizilmesi, kaç aracın ayrıldığını değiştirmez. Araçlardan biri yolculuk sırasında durursa katılımcılar onun henüz sınırı geçip geçmediğini birlikte belirler. Tamamen dışarı çıkmamış bir aracı ayrılan gruba katmak isteyip istemediklerini önceden konuşmaları gerekir. İlk örnekte iki araç da tamamen dışarı taşındıktan sonra kalanlar sayılır. Bu kısa duraklama, hareketin hızından çok hangi nesnenin hangi gruba ait olduğuna dikkat etmeyi sağlar ve her iki oyuncunun aynı sahneye bakmasına yardımcı olur.

Park yeri ile arabayı ayırmak

Beş park yerinden iki araba ayrıldığında üç yer dolu, iki yer boştur. Çizili yerlerin toplamı hâlâ beştir. «Kaç yer boş?» sorusunun yanıtı iki; «Kaç araba içeride?» sorusunun yanıtı üçtür. Bu sayılar aynı sahnede görüldüğü için soruyu ve gösterilen nesneyi birlikte belirtmek önemlidir.

Bir katılımcı iki boş yeri gösterdiğinde, «İki boş yer buldun» diyerek gözlemini adlandırın. Sonra istenen soru arabalar hakkındaysa dolu yerlerdeki araçları saymaya davet edin. Bir doğru gözlemi yok saymadan, neden farklı bir sonuca ulaşıldığı açıklanabilir.

Daha sonra çizili park yerlerinden birini silmek veya yeni bir yer eklemek isterseniz yeni bir değişken oluşturursunuz. Bu, araba sayısını kendiliğinden değiştirmez. Bir sonraki araştırmada «yerler mi değişti, araçlar mı?» diye sorabilirsiniz. İlk çıkarma sahnesinde ise yer çizgilerinin sabit kalması konuşmayı sadeleştirir.

Masadaki toplam ile otoparktaki sayı

İki araç yola çıktığında beş oyuncak arabanın tamamı hâlâ masada olabilir. Otoparkta üç, yol alanında iki araç bulunduğunu birlikte gösterin. İki bölgeyi kapsayan «masadaki araçlar» grubu ile yalnızca bir bölgeyi kapsayan «otoparktaki araçlar» grubu birbirinden farklıdır.

Çocuk tüm arabaları sayıp beş dediğinde bu cevabı yalnızca yanlış olarak işaretlemek bilgi kaybına yol açar. «Beşi de buldun. Şimdi yalnızca çizginin içinde kalanlara bakalım» ifadesi, hangi sınırın kullanıldığını görünür kılar. Ardından aynı nesnelere iki farklı soruyla bakıp iki farklı yanıt verilebileceğini konuşabilirsiniz.

Bir araba masadan tamamen kaldırılırsa «masada kaç oyuncak var?» sorusunun yanıtı da değişir. Böyle bir değişikliği gizlice yapmayın. Nesnenin hangi bölgeden çıkarıldığını ve sorunun hangi gruba ait olduğunu belirtin. Başlangıçtaki örnekte iki araç yalnızca otoparktan ayrılır; yol alanında görünür kalmaları önerilir.

Arkadaşın ihtiyacı olan bilgiyi söylemek

Hazırlayan kişi, hareket başlamadan önce «Beş arabanın hepsi parkta» diyebilir. Sürücü de «İkisini dışarı çıkaracağım» diye yanıt verebilir veya iki parmağını gösterebilir. Sonra roller değiştiğinde yeni sürücünün de başlangıcı ve ayrılacak sayıyı bilmesi gerekir. İş birliği, yalnızca materyali sırayla tutmaktan daha fazlasını içerir.

Bilgi aktarımı sözlü olmak zorunda değildir. Beş aracı gösteren bir çizim, iki araçlık bir işaret veya çocuğun kullandığı iletişim aracı aynı amaca hizmet edebilir. Karşı tarafın işareti anlayıp anlamadığını kontrol edin. Anlaşılmadığında daha yüksek sesle tekrarlamak yerine başka bir gösterim seçmek yararlı olabilir.

Çocuklardan biri sonucu açıklamak, diğeri arabaları göstermek isteyebilir. Bu paylaşım uygunsa devam edin; ancak aynı kişinin hep yalnızca izleyici olarak kalmasını istemediğinden de emin olun. Rol değiştirme bir davettir. Katılımcıların seçenekleri bilmesi ve tercihlerini iletebilmesi, etkinliği iki taraf için anlamlı kılar.

Anlaşmazlık çıktığında

Bir kişi üç, diğeri beş dediğinde önce neyi saydıklarını dinleyin. İlki otopark içindeki araçları, ikincisi masadaki tüm araçları saymış olabilir. İki cevabı da ilgili soruya bağlamak, tartışmayı kimin daha hızlı yanıt verdiğinden gözlenen sınıra taşır. Sonra aynı soruya aynı sınırla tekrar bakın.

Her iki kişi de içeriyi saydığını söylüyorsa araçlardan birinin çizgi üzerinde kalıp kalmadığını kontrol edin. Bir oyuncak başka birinin arkasında gizlenmiş olabilir. Arabaları görünür hâle getirip sınırı birlikte belirledikten sonra yeniden sayın. Kuralı açıklamadan bir aracı hareket ettirmek, arkadaşların neye baktığını değiştirebilir.

Anlaşmazlık sürüyorsa ara vermek veya yetişkinden yalnızca sınırı göstermesini istemek mümkündür. Yetişkin, sonucu doğrudan söylemek yerine sayma işlemini yavaşlatabilir. Çocuğun fikrini değiştirmesi zorunlu bir performans hedefi değildir; önemli olan gerekçeyi birlikte inceleyebilmesi ve yeni bilgiye erişebilmesidir.

Küçük bir hikâye kurun

Hayalî bir mahalle otoparkında sabah beş araba duruyor. İki sürücü parka doğru yola çıkıyor; üç araba yerinde kalıyor. Çocuklar sürücülerin nereye gittiğini ve kalan araçların sahiplerinin ne yapacağını kendileri seçebilir. Ancak matematik sorusunu değişmez tutmak için başlangıçta beş araba, ayrılışta iki araba olduğunu hatırlatın.

Hikâye uzarsa yeni arabaların gelip gelmediğini açıkça belirtin. Yola çıkanlardan biri geri dönerse artık son sahnede üç değil dört araba vardır. Bu yeni durum ilginçtir, fakat ilk sorunun yanıtını geriye dönük olarak değiştirmez: iki araba ilk ayrıldığında üç kalmıştı. Zaman sırası, hangi ânın sayıldığını anlamaya yardımcı olur.

Bir resimli kitapta veya ailece oynanan bir oyunda benzer bir sahne bulunabilir. Görselde beş araç yoksa sırf aynı sayıları kullanmak için var olmayan araçlar eklemeyin. Görünen durumu olduğu gibi anlatın ve farklı bir örnek olarak inceleyin. Kurmaca öykü, somut verileri dikkatle ayırmayı kolaylaştırmalıdır.

Erişilebilir katılım seçenekleri

Arabaları eline almak istemeyen bir çocuk, ayrılacakları işaret edebilir veya yetişkine yön verebilir. Hareket yardımı alan bir katılımcı için araçların erişilebilir mesafede ve kaymayan bir yüzeyde olması yararlı olabilir. Hangi desteğin uygun olduğunu çocuğa sorun; herkes için aynı hareket biçimini zorunlu tutmayın.

Görsel ayrım güçse otopark sınırını kalın bir çizgiyle veya uygun dokulu bir malzemeyle belirleyin. Araçlar yeterince büyük ve birbirinden ayrı dursun. Dokunarak inceleme tercih ediliyorsa çocuğun hem iç bölgeyi hem yol alanını güvenli biçimde keşfetmesine zaman verin. Destek, hangi grubun sayılacağını daha açık hâle getirmelidir.

Yanıt sözle, gözle seçim yaparak, işaretle, çizimle ya da iletişim cihazıyla verilebilir. «Üç» sözcüğünü söylemek tek geçerli cevap değildir. Üç arabayı sırayla göstermek veya üç uygun işaret seçmek de düşünceyi ortaya koyabilir. Yetişkin yanlış anlamamak için çocuğun seçimini geri gösterip onay isteyebilir.

Hazırlığı azaltmak

Beş park yerini ayrıntılı çizmek zorunda değilsiniz. Büyük bir kâğıt otoparkı temsil edebilir; içindeki beş büyük nesneden ikisi masanın açık bölümüne taşınabilir. Yine de sınırın nerede olduğu ve sayılan nesnelerin hangileri olduğu önceden konuşulmalıdır. Çizili bölmeler yalnızca yerlerle araçları ayrıca karşılaştırmak istediğinizde gerekir.

İlk tur karmaşık geldiyse üç araçtan birinin ayrıldığı daha küçük bir örnekle başlayabilirsiniz. İki araç kalır. Bu uyarlamanın, ana örnek olan beşten ikiyi çıkarma sahnesinden farklı olduğunu söyleyin; daha sonra istenirse beş arabalı düzene dönün. Sayıları sessizce değiştirmek arkadaşlar arasında anlaşmazlık yaratabilir.

Hazırlayan ve hareket ettiren rolleri tek adımla sınırlamak da mümkündür. Önce bir kişi iki aracı gösterir, diğeri onları dışarı taşır. Sonucu birlikte incelerler. Bu sırada ayrıntılı bir hikâye, yazılı işlem veya kayıt eklemek gerekmez. Materyallerin az olması etkinliğin anlamını azaltmaz.

Sonucu çizerek kaydetmek

Kâğıda başlangıçta beş küçük araba işareti çizin. Sonraki bir alana içeride kalan üç arabayı, yan taraftaki yola da ayrılan iki arabayı gösterin. Her bölgenin neyi temsil ettiğini işaret veya sözle açıklayın. Çocuğun çizimi okunaklı değilse onun ne çizdiğini sormak, işaretleri yetişkinin kendi varsayımına göre yeniden yorumlamaktan daha yararlıdır.

Tek bir resimde üzeri çizilen iki araba, ayrılanları temsil edebilir. Ancak çizimin üzerindeki işaretler gerçek arabaların bulunduğu yerler değildir; bu bir kayıt biçimidir. Çocuk farklı bir yöntem seçerse, örneğin iki arabayı yolun üzerinde çizerse, o yöntem de aynı hareketi açıklayabilir. Her iki gösterimde başlangıç beş, ayrılan iki ve kalan üç olarak belirgin olmalıdır.

Fotoğraf kullanacaksanız sınırın ve bütün arabaların görüldüğünü kontrol edin. Görüntü bir anı kaydeder; ilk durumu da saklamak istiyorsanız hareketten önce ayrı bir görüntü gerekir. Fotoğraf çekmek veya paylaşmak oyunun şartı değildir. Aileler materyalleri ve kayıtları kendi tercihlerine göre kullanabilir.

Bir sonraki deneme için kısa not

Etkinlikten sonra «Beş arabayı hazırladı; iki arabayı arkadaşına göstererek dışarı çıkardı; kalan üçü yetişkinin sınırı göstermesiyle saydı» gibi kısa bir not yeterli olabilir. Bu cümle ne yapıldığını ve hangi yardımın bulunduğunu açıklar. «Çıkarmayı tamamen öğrendi» gibi geniş bir değerlendirme ise tek bir oyunun gösterdiğinden fazlasını iddia eder.

Katılımcıların rolleri de not edilebilir: Biri sahneyi hazırladı, diğeri hareketi yönetti; ikinci turda yer değiştirdiler. Böylece daha sonra bir kişinin arabaları fiziksel olarak taşımamış olması, oyuna katılmadığı biçiminde yorumlanmaz. Düşünceyi göstermenin farklı yollarını görünür kılmak bir sonraki planı daha uygun yapabilir.

Not tutmak oyunu uzatıyorsa kayıt almamak da mümkündür. Yetişkin kendi hatırlamak istediği tek bir ayrıntıyı daha sonra yazabilir: «Yol alanı belirgin olunca kalanları ayırmak kolaylaştı.» Her aile veya eğitim ortamı için aynı belge biçimi gerekmez. Kayıt, karşılaştırma tablosu oluşturmak yerine sonraki seçime yardımcı olduğu ölçüde değerlidir.

Birlikte kontrol etmek için sorular

Sonuçtan önce şu üç soruyu ayrı ayrı sorabilirsiniz: «Başlangıçta neredeydiler?», «Kaçı ayrıldı?» ve «Şimdi hangi bölgeyi sayıyoruz?» Soruların hepsini art arda cevaplatmak zorunlu değildir. Bir katılımcı ilk durumu gösterirken diğeri ayrılanları gösterebilir; ardından ikisi kalan araçlara bakabilir.

Yetişkinin verdiği yardım da açıklığa kavuşturulabilir. Sınırı yetişkin gösterdiyse çocuk bu destekle kaç arabanın içeride olduğunu bulmuş olur. Ertesi gün aynı sınırı kendisinin gösterip göstermediği ayrı bir gözlemdir. Destekli bir yanıtı değersiz saymak gerekmez; yalnızca hangi koşulda ortaya çıktığını doğru anlatmak gerekir.

Bir tahmin ile kontrol sonucunu da ayrı tutun. Çocuk hareketten önce «dört kalır» diye düşünmüş olabilir. Araçları çıkardıktan sonra üçünü sayarsa «Önce dört olacağını düşündün, şimdi üç görüyoruz» diyebilirsiniz. Önceki tahmini gizlemek veya yeni gözlemi onun yerine koymak gerekmez. Fikirlerin değişmesi araştırmanın doğal bir parçasıdır.

İki farklı gösterimle aynı sahne

Bir kişi beş gerçek oyuncakla sahneyi kurarken diğeri beş karton araba şekli kullanabilir. İki düzen de aynı başlangıcı temsil ediyorsa, her birinde iki araç dışarı taşındıktan sonra üç içeride kalır. Önce her modeldeki sınırı gösterin; karton aracı oyuncak arabanın kendisiyle karıştırmadan iki ayrı gösterimi karşılaştırın.

Gösterimler farklı büyüklükte olabilir: Büyük oyuncakların kapladığı alan, küçük kartların kapladığı alandan fazla olabilir. Bu durum araç sayısının farklı olduğunu göstermez. Her modelde nesneleri tek tek sayın veya bir oyuncakla bir kartı eşleştirin. Hareket her iki modelde de aynı sayıda aracı gruptan çıkarıyorsa kalanların karşılaştırılması anlam kazanır.

Modellerden birinde yanlışlıkla yalnızca dört başlangıç aracı varsa hemen sonuca geçmeyin. Önce başlangıçların eşleşmediğini belirtin, eksik aracı eklemek mi yoksa farklı durumları incelemek mi istediklerine karar verin. Ortak bir soruyu iki modelle kontrol etmek için başlangıç ve hareketin neyi temsil ettiğini açıkça eşleştirmek gerekir.

Oyunu tamamlamak

Son sahnede üç arabanın otoparkta, iki arabanın yol alanında kaldığını birlikte gösterin. Ardından her katılımcıya oyunu bitirmek mi yoksa bir tur daha oynamak mı istediğini sorun. Arabaları toplarken hepsinin tekrar aynı kutuya konması, az önce otoparkta üç kaldığı gözlemini değiştirmez; bu artık yeni bir düzenleme hareketidir.

İki arkadaş bir sonraki sefer hazırlayan ve hareketi yapan rolleri değiştirmek isteyebilir. İstemezlerse biri anlatıcı, diğeri uygulayıcı olabilir veya başka bir oyun seçebilirler. Bu etkinliğin dayanağı, birlikte üzerinde anlaşılan beş arabalık sahnede iki ayrılışı ve üç kalanı görebilmektir; belirli sayıda tur tamamlamak değildir.

Arabalar kaldırılmadan önce çocuk isterse son yerleşimi bir arkadaşına gösterebilir. Arkadaşı da hangi üç aracın otoparkta kaldığını işaret ederek açıklayabilir. Bu son paylaşım isteğe bağlıdır ve yeni bir değerlendirme turuna dönüşmek zorunda değildir.