Masa, masa resmi ve M kartı: Bir sözcüğün başlangıcını karşılaştırmak

Önce sözcük üzerinde anlaşın

İlk örnek için evdeki bir masayı veya güvenli biçimde incelenebilen küçük bir oyuncak masayı seçin. Yanına anlaşılır bir masa resmi ve üzerinde büyük M bulunan bir kart koyun. Gerçek bir masayı taşımak gerekmez; ona bakmak veya dokunmak yeterlidir. Çocuğun kartı tutması zorunlu değildir, bir yetişkin kartı erişilebilir bir yerde gösterebilir.

Nesneyi gösterip “Bu bir masa” deyin. Resimdeki nesneyi de aynı şekilde adlandırın. Çocuk resmi “sıra”, “sehpa” veya başka bir sözcükle anlatırsa önce onun ne gördüğünü dinleyin. Bu yanıt, resmi anlamadığı anlamına gelmeyebilir; resim gerçekten bir sehpaya benzeyebilir. Oyun için hangi sözcüğü karşılaştıracağınızı birlikte belirleyin veya daha açık bir resim seçin.

Sözcüğü önce bütün olarak, doğal bir sesle söyleyin: “masa”. Ardından resmi gösterirken yine “masa” deyin. İki gösterim aynı adla anlaşıldığında başlangıçtaki sesi dinleme sorusu anlam kazanır. Sözlü dili farklı biçimde kullanan çocuklar işaret ederek, resim seçerek veya alışık oldukları iletişim aracıyla katılabilir; yetişkin sözcüğü seslendirebilir.

Bir nesnenin ne işe yaradığı ile adının nasıl başladığı farklı sorulardır. Masa üzerinde yemek yenebilir veya oyun oynanabilir. Bu bilgiler nesneyi tanımaya yardım eder, ama M ile bağlantı kurmak için sözcüğün söylenişine ve yazılı biçimine bakmak gerekir. Çocuk isterse önce nesneden söz edebilir; sesle ilgili davet daha sonra yapılabilir.

M kartı neyi gösterir?

Türk alfabesinde M bir harftir; yazıda büyük M ve küçük m biçimleri bulunur. “Masa” sözcüğü yazıldığında ilk harfi m'dir. Türk Dil Kurumunun [ses, harf ve alfabe açıklaması](https://yazim.tdk.gov.tr/content/01-ses-harf-ve-alfabe.html), konuşma sesleriyle bunların yazıdaki harflerini ayrı kavramlar olarak ele alır. Karttaki işaret görülebilir veya uygun bir materyalle dokunularak incelenebilir; konuşulan sözcük ise söylenip duyulur.

Harf adını söylemekle sözcüğün başlangıcını dinlemek aynı şey değildir. M harfinin adı Türkçede “me” olarak söylenir. “Masa” derken sözcüğün başında ayrıca “me” hecesi söylemeyiz. Kartı tanıtmak için harf adını kullanabilir, sözcüğün başlangıcını karşılaştırırken de “masa” sözcüğünü bütün hâlinde tekrar edebilirsiniz.

İlk sesi dinlemek için çocuktan ünsüzü tek başına söylemesini istemek zorunlu değildir. Milli Eğitim Bakanlığının [okul öncesi programında](https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programokuloncesiOnayli.pdf) ilk sesleri fark etmeye yönelik örnekler yer alır; [birinci sınıf programı](https://tymm.meb.gov.tr/1/unite/265?kod=KB2.3%29.) ise ünsüzlerin sesletiminde sözcük ve ses bağlamına dikkat çeker. Burada “masa” sözcüğünü doğal biçimde duyurmak ve başlangıcı başka bir tanıdık sözcükle karşılaştırmak yeterlidir.

M kartı nesnenin kendisi değildir ve masa resminin bütün ayrıntılarını anlatmaz. Kart, yazıdaki harfi temsil eder; resim ise bir masayı gösterir. Çocuk önce kartı resmin yanına koyup sonra yetişkinin yazdığı “masa” sözcüğünün başındaki m harfini bulabilir. Yazıyı okumak veya harfi kusursuz çizmek bu ilk karşılaştırmanın ön koşulu değildir.

Nesneyle resim arasında ne aynı kalır?

Gerçek masaya dokunulabilir; üzerine bir kitap konabilir. Masa resmi kâğıt üzerinde taşınabilir, saklanabilir ve başka bir yerde gösterilebilir. Resmin üzerine çizilmiş bir kitap koymak, gerçek masanın taşıma özelliğini sınamakla aynı deney değildir. İki gösterim farklı imkânlar sunar ama ikisi de konuşmada “masa” sözcüğüne bağlanabilir.

Önce nesneyi, sonra resmi göstererek sözcüğü tekrarlayın. Çocuğa “Hangisine masa dedik?” diye sorabilirsiniz. İki seçeneği de göstermesi uygundur; nesne ile onun resmi farklı şeyler olmakla birlikte aynı sözcükle adlandırılabilir. Ardından M kartını gösterip “Yazıda masa sözcüğü m harfiyle başlar” diyerek üçüncü ilişkiyi ekleyin.

Resmin kolay taşınması gerçek nesnenin daha az değerli olduğu anlamına gelmez. Büyük bir masanın başında durmak bazı çocuklar için anlamlı bir deneyimdir; başkaları için küçük ve sabit bir resim daha erişilebilir olabilir. Hangi gösterimin kullanılacağı, nesnenin görülmesine, dokunulmasına veya açıklanmasına ilişkin ihtiyaçlarla belirlenir.

Bir çizim belirsizse yetişkin tek taraflı adlandırmak yerine “Sen burada ne görüyorsun?” diye sorabilir. Çocuk “sehpa” diyorsa gösterilecek sözcüğün başlangıcı değişir. Resmi daha açık seçmek veya oyunda hangi adı kullanacağınızı anlaşarak belirlemek, ses karşılaştırmasını adil kılar. Görseli yanlış adlandırdığı sonucuna hemen varmak gerekli değildir.

İkinci bir sözcükle başlangıcı karşılaştırın

Bir muz veya açık bir muz resmi seçin. Önce “muz” sözcüğünü bütün hâlinde söyleyin; sonra “masa” ile birlikte dinleyin. Bu iki Türkçe sözcüğün başlangıcında aynı ünsüz ses duyulur. M kartı her ikisinin yazılı biçiminde başlangıçta kullanılan harfi gösterebilir. Nesnelerin boyutu, rengi ve kullanım biçimi farklıdır; karşılaştırılan özellik adlarının başlangıcıdır.

Şimdi bir bardak veya bardak resmi ekleyin. “Masa” ve “bardak” sözcüklerini doğal biçimde söyleyin. Çocuktan önce nesneleri adlandırmasını, sonra hangilerinin başlangıcının benzediğini göstermesini isteyebilirsiniz. Masa ile muz arasında kurulan bağlantı, bardakla aynı başlangıç ilişkisini taşımaz. Yanıtı göstermek için iki resmi yan yana koymak veya işaret etmek yeterlidir.

Çocuk bir masa ile bardağı aynı etkinlikte gördüğü için birlikte seçebilir: İkisi de yemek masasında kullanılabilir. Bu anlam ilişkisi yanlış değildir; yalnızca o anki ses sorusuna farklı bir ölçütle verilmiş yanıttır. “İkisi de burada kullanılabilir. Şimdi adlarını söyleyip başlangıçlarını karşılaştıralım” diyerek iki ilişkiyi birbirinden ayırın.

Bir turda yalnızca iki seçenek sunmak hafıza yükünü azaltır. Masa için muz mu, bardak mı? Gerekiyorsa her sözcüğü tekrar edin ve çocuğa düşünme zamanı verin. Daha fazla örneğe geçmek zorunlu değildir. Tanıdık iki sözcükle açık bir karşılaştırma yapmak, anlaşılmayan çok sayıda kartı hızla sıralamaktan daha anlamlıdır.

Resim, nesne ve yazılı sözcük birlikte kullanıldığında

Masayı, masa resmini ve “masa” yazılı bir kartı yan yana düşünün. Her biri farklı bilgi taşır. Nesne, gerçekten üzerine kitap konabilen bir yüzeydir. Resim, o nesnenin görünüşünü belirli bir açıdan gösterir. Sözcük kartı ise sözcüğün yazılı biçimidir; herhangi bir masanın ayrıntılı görünüşünü çizmez.

Çocuğa önce bir gösterim seçme fırsatı verin. “Masayı bana göstermek ister misin?” dediğinizde gerçek nesneyi veya resmi işaret edebilir. “Masa sözcüğünün yazılı olduğu kartı bulalım” dediğinizdeyse yazı kartına yönelirsiniz. Son olarak karttaki ilk harfi M kartıyla karşılaştırın. Her soruda hangi tür bilgi arandığı açık olduğunda etkinlik bir bilmeceye dönüşmez.

Yazı kartında küçük m, ayrı harf kartında büyük M kullanıyorsanız bunların aynı harfin farklı biçimleri olduğunu açıklayın. Çocuk henüz şekilleri eşleştirmiyorsa iki kartta da önce büyük M kullanabilir, daha sonra küçük m'yi ekleyebilirsiniz. Gerçek masa veya resim üzerinde mutlaka M harfi görünmesi gerekmez; ilişki, nesnenin adı ve o sözcüğün yazımı üzerinden kurulur.

Resim ve nesne aynı adla anlaşılsa da her resmi aynı kolaylıkla yorumlamak mümkün değildir. Yukarıdan çekilmiş bir fotoğrafta masanın ayakları görünmeyebilir; oyuncak bir masa çok küçük olabilir. Çocuğun hangi özellikten nesneyi tanıdığını sorup gerektiğinde daha belirgin bir görüntü seçin. Ses karşılaştırması başlamadan önce sözcük konusunda ortaklaşmak önemlidir.

Aynı başlangıcı farklı nesnelerde aramak

Masayı ve muzu bir kez karşılaştırdıktan sonra, çocuk isterse başka bir örnek önerebilir. “Mendil” sözcüğünü seçerse önce mendili gösterin veya açık bir resmini kullanın, ardından sözcüğü doğal biçimde söyleyin. Masa, muz ve mendil farklı şeylerdir; Türkçedeki bu adların başlangıcında ortak bir ses duyulur ve yazılı biçimleri m ile başlar.

Çocuk “masa ile sandalye birlikte kullanılır” diyerek sandalye resmini masanın yanına koyabilir. Bu eşleştirme anlam bakımından açıklanabilir. Daha sonra ses ölçütünü yeniden belirtin ve “masa” ile “sandalye” sözcüklerinin başlangıcını dinleyin. Böylece çocuk bir ilişkinin gündelik kullanım, diğerinin sözcüğün sesi hakkında olduğunu görebilir.

Bir resimde birden fazla nesne bulunuyorsa önce hangisinin adlandırılacağını gösterin. Örneğin masanın üzerinde muz olan bir resim hem “masa” hem “muz” için kullanılabilir, ancak büyük bir sahnede bardak veya tabak da bulunabilir. Sorulan nesne belli değilse çocuğun verdiği yanıtı değerlendirmek mümkün olmaz. Parmağınızla ya da uygun bir işaretle seçilen bölgeyi gösterin.

Çocuğun seçtiği ikinci sözcük M ile başlamıyorsa onu hemen listeden çıkarmak yerine sözcükleri birlikte söyleyin. Dinleyen kişi nesneyi başka bir adla tanıyor olabilir. Karşılaştırılan gerçek sözcükler üzerinde anlaştıktan sonra ilk seslerinin aynı olup olmadığını konuşun. Çocuk yanıtını değiştirmek istemezse kısa bir aradan sonra yeniden dinlemek veya oyunu sonlandırmak da mümkündür.

Nesnenin yokluğunda resim ne sağlar?

Masa resmini başka bir odaya götürmek kolaydır; gerçek masa aynı biçimde taşınamaz. Bu nedenle resim, daha önce karşılaşılan nesneyi hatırlatmak veya birkaç görüntüyü yan yana göstermek için kullanışlı olabilir. Ancak resmin tanınması yine de o görüntünün neyi temsil ettiğinin anlaşılmasına bağlıdır. Bir yetişkin sözcüğü söyleyerek bu bağlantıyı kurabilir.

Resim, nesnenin her özelliğini korumaz. İki boyutlu bir çizim, masanın gerçek ağırlığını veya yüzeyinin dokusunu aynen yaşatmaz. Buna karşılık yazılı “masa” sözcüğü, görsel çizim yerine harf dizisini gösterir. Bu ayrımlar, bir biçimin her durumda diğerinden üstün olduğunu değil, farklı sorulara yanıt verdiğini gösterir.

Çocuğun gerçek masayı görebildiği veya dokunabildiği bir ortamda, resme geçmeden önce nesneyle ilgili kısa bir deneyim yaşanabilir: Üzerine güvenli bir kitap koymak gibi. Sonra aynı nesnenin resimde nasıl gösterildiğine bakılabilir. Bu eylem harf-ses ilişkisini tek başına kanıtlamaz; yalnızca sözcüğün hangi nesneye gönderme yaptığını anlamaya yardımcı olur.

Nesne ortamda yoksa resim yine işe yarayabilir. Çocuğa nesneyi daha önce nerede gördüğünü sormak mümkün olsa da böyle bir deneyimi olduğunu varsaymayın. “Bu bir masa resmi; burada üzerine kitap konabilen bir yüzey görüyorsun” gibi açıklama sunabilirsiniz. Sonra çocuğun resmi kendi sözcükleriyle veya göstererek tanımlamasına fırsat verin.

Birlikte yapılabilecek kısa bir karşılaştırma

Önce masayı gösterin ve “masa” deyin. Sonra masa resmini gösterip aynı sözcüğü söyleyin. Çocuk isterse ikisini aynı adla gösterebilir. Ardından muz resmini sunun ve “muz” deyin. İki sözcüğün başlangıcını dinleyip M kartını “masa” ve “muz” yazılarının ilk harfiyle ilişkilendirin.

Daha sonra bardak resmiyle yeni bir karşılaştırma yapılabilir. “Masa, muz, bardak” sözcüklerini söyleyin; çocuğun istediği resimleri işaretlemesine zaman tanıyın. Eğer üç seçenek fazla geliyorsa masa ve muzla başlayıp üçüncüyü başka bir gün sunun. Amaç bütün kartları tamamlamak değil, seçilmiş ilişkinin anlaşılır olmasıdır.

Bir sonraki turda rolleri değiştirin: Çocuk bir nesne veya resim seçsin, yetişkin adını söylesin ve M kartının uygun olup olmadığını birlikte kontrol etsinler. Çocuk harfi kendisi tanıyorsa kartı seçebilir; tanımıyorsa yetişkin kartı gösterebilir. Her iki durumda da çocuğun nesne seçimi ve karşılaştırma üzerindeki kararı korunur.

Oyun bir noktada doğal olarak bitebilir. Bir çocuk resmi incelemekle yetinmek, diğeri gerçek masanın altında oyuncak aramak isteyebilir. Etkinliği devam ettirmek için tekrar tekrar soru sormak gerekmez. İlişki bir kez açıkça gösterildiyse kartlar kaldırılabilir ve ilgi duyulursa başka bir gün yeniden kullanılabilir.

Türkçedeki bazı harf biçimlerine dikkat

Türkçede büyük I ile küçük ı bir harfin, büyük İ ile küçük i başka bir harfin biçimleridir. Nokta, bu eşleşmelerde anlamlıdır; büyük ve küçük harfleri rastgele eşleştirmek yanıltıcı olabilir. TDK'nin alfabe tablosu bu biçimleri ve harf adlarını gösterir. M örneğinde böyle bir nokta ayrımı yoktur, bu nedenle ilk karşılaştırmayı M ve m üzerinde tutmak yeterlidir.

Ayrıca O ve Ö, U ve Ü farklı harflerdir. Bunların işaretlerini görüntüde silik bırakmak veya aynı kartın süsü gibi sunmak doğru olmaz. Bununla birlikte, bir çocuğun masa örneğini incelemesi için bütün bu harf çiftlerini aynı anda öğrenmesi gerekmez. Yeni bir sözcüğe geçildiğinde kullanılacak kartın biçimini ve büyük-küçük eşleşmesini kontrol etmek yeterlidir.

Kitaplarda ve kartlarda kullanılan yazı tipleri de harflerin görünüşünü değiştirebilir. Çocuğun kullandığı kart ile kitapta gördüğü harf birebir aynı çizgi kalınlığında veya biçimde olmayabilir. Tanıdık ve açık bir yazı tipi seçip gerçek sözcüğün başındaki harfle eşleştirmek, süslü bir karttan daha kullanışlı olabilir. Harfin şekli üzerine konuşmak ayrı bir etkinliktir; sözcüğün sesini dinlemeyle karıştırılmamalıdır.

Türkçe dışındaki aile dillerinde aynı nesnenin farklı bir adı bulunabilir. Başka dildeki sözcüğün M ile başlayacağını varsaymayın. Çocuk farklı bir ad söylediğinde hangi dili ve sözcüğü kullandığını sorun, ardından o sözcüğün gerçekten duyulan başlangıcını dinleyin. Birden fazla dil kullanmak yanlış değildir; karşılaştırma hangi sözcüğün seçildiği açık olduğunda anlamlı olur.

Duyma, görme ve hareket için erişilebilir seçenekler

Çocuğun sesleri rahatça duyabilmesi için dikkat dağıtan gürültüyü azaltmak ve konuşan kişiye yönelmek yararlı olabilir. Sözcükler tekrar edilecekse doğal ve anlaşılır biçimde söylenmelidir. Daha yüksek ses her zaman daha iyi erişim sağlamaz; kişiye hangi koşulun rahat geldiğini sormak ve kullandığı destekleri hazır bulundurmak önemlidir.

İşitme farklılığı olan çocuklar için görsel, dokunsal veya mevcut iletişim sistemlerine dayalı etkinlikler anlamlı olabilir. Bununla birlikte yalnızca dudak hareketine bakarak bütün sesleri güvenilir biçimde ayırt etmek mümkün değildir. Bir harf kartını görsel olarak eşleştirme etkinliği de tek başına konuşma sesini duyma görevini ölçmez. Hangi amacın seçildiğini ve hangi erişim yolunun kullanıldığını açıkça belirtin.

Dokunarak incelemek uygun olduğunda, büyük ve pürüzlü çizgiyle hazırlanmış bir M kartı şekli araştırma olanağı verebilir. Çocuğun bu biçimi incelemesi, kartın yazılı harfi temsil ettiğini anlamasına yardımcı olabilir. Masa sözcüğünün duyulan başlangıcı içinse kişinin kullandığı işitsel ve iletişimsel destekler dikkate alınmalıdır. Tek bir materyalin bütün çocuklar için aynı sonucu sağlayacağını varsaymayın.

Çocuk resimleri işaret edemiyorsa seçimleri erişilebilir bir pano, gözle seçme yöntemi veya alışık olduğu başka bir araçla sunun. Yanıt için bekleyin; yetişkinin hızlıca doğru karta uzanması çocuğun kararını görünmez kılabilir. Nesneye dokunmak istemeyen bir kişi resim kullanabilir; resim tercih etmeyen biri gerçek nesneyi inceleyebilir.

Yanıt beklenenden farklıysa

Çocuk muz yerine bardağı seçtiğinde önce hangi sözcükleri kullandığını sorun. Belki bardak resmini “mug” gibi başka bir dilden sözcükle adlandırmış, belki masayla birlikte kullanılan nesneyi seçmiştir. Her iki durumda da yalnızca “yanlış” demek seçimin dayanağını açıklamaz. İlgili sözcükleri belirleyip bu oyundaki başlangıç sesi sorusunu yeniden kurun.

Çocuk M kartını masa resminin üstüne koyuyor ama “masa” sözcüğünü söylemek istemiyorsa, kartın ve resmin neyi temsil ettiğini yetişkin açıklayabilir. Yanıtı göstermesi veya başka bir iletişim biçimi kullanması yeterli olabilir. Konuşmayı zorlamak, ses farkındalığını incelemekten çok farklı bir talep oluşturur.

Çocuk karttaki M'yi tanıyor ama muzun resmini tanımıyorsa ikinci nesneyi önce tanıtın. Tersine, muzu doğru adlandırıp harfi tanımıyorsa kartı birlikte incelemek yeterli bir ilk adım olabilir. Nesne bilgisi, sözcük bilgisi ve harf tanıma ayrı bileşenlerdir. Birinde güçlük görülmesi diğerleri hakkında tek başına kesin sonuç vermez.

Bir kartta M yerine N görünüyorsa veya küçük m ile büyük M farklı yazı tipleri nedeniyle kolayca eşleşmiyorsa materyali yeniden hazırlayın. Çocuğun yanıtını yorumlamadan önce kartların doğru, okunaklı ve aynı soruyla ilgili olması gerekir. Hata yetişkinin hazırlığında da olabilir; bunu kabul edip düzeltmek oyunun doğal bir parçasıdır.

Harfi yazmak ile sözcüğü dinlemek ayrı görevlerdir

Çocuk M harfini çizmek isterse büyük bir kâğıt üzerine yazılmış örneği takip edebilir veya kartı işaret edebilir. Ancak yazma ilgisi yoksa nesne ve resim arasındaki karşılaştırma yine yapılabilir. Kalemi doğru tutmak, çizgileri belirli sırayla oluşturmak ve ses benzerliğini duymak farklı talepler içerir.

Bir yetişkin “masa” sözcüğünü yazarken ilk harfi gösterebilir. Çocuk sözcüğün tamamını okumasa da karttaki m ile büyük M arasındaki ilişkiyi inceleyebilir. Ardından “muz” yazısında da ilk harfin m olduğunu göstermek mümkündür. Harflerin aynı olması, nesnelerin aynı olduğu veya sözcüklerin tamamının aynı seslerden oluştuğu anlamına gelmez.

Masa ve muzun yalnızca başlangıcı karşılaştırıldığında sözcüklerin geri kalanı farklıdır. Bunu iki resmi yan yana koyup sözcükleri bütün hâlinde söyleyerek duyurun. Harf kartı sadece seçilen başlangıç noktasını gösterir; sözcüğün anlamını, uzunluğunu veya tamamındaki bütün sesleri tek başına açıklamaz.

Harfler ve seslerle ilgili başlangıç yazısı, tanıdık sözcüklerle çalışmak için başka bir bağlam sunar. Bu bağlantı, çocuğun belirli bir sırayı izlemesi gerektiği anlamına gelmez. Bir örnekte kalmak veya ses dinleme oyununa başka bir zaman dönmek de uygun seçeneklerdir.

Nesneyi saklamak neyi değiştirir?

Gerçek masanın resmini gösterip sonra kartı kapatabilirsiniz. Çocuk resimde ne gördüğünü hatırlamak isterse sözcüğü söyleyebilir, nesneyi gösterebilir veya resmi yeniden açmayı isteyebilir. Bu yeni adım görsel belleği de içerir. Çocuk resmi hatırlamıyorsa harf ve ses arasındaki ilişkiyi anlamadığı sonucunu çıkarmayın; karşılaştırma için resmi tekrar görünür hâle getirin.

Benzer biçimde M kartını kapatıp çocuktan onu başka kartlar arasından seçmesini istemek harf biçimini hatırlama görevidir. Masa ile muzun söylenişindeki ortak başlangıcı dinleme görevinden farklıdır. Bir etkinlikte ikisi de bulunabilir, fakat yetişkin hangi soruyu sorduğunu bilmelidir. Aksi hâlde yanlış bir seçim nedeninin ne olduğunu anlamak güçleşir.

Resimdeki masanın üstüne bir kitap çizilmişse, çocuk kitabı seçebilir. “Masa resminde kitap nerede?” sorusunun yanıtı ile “Resimdeki mobilyanın adı ne?” sorusunun yanıtı aynı değildir. Her seferinde hedef nesneyi belirtin. Sonra gerçekten seçilen sözcüğün başlangıcını karşılaştırın; yalnızca kartın önceki etiketine güvenmeyin.

Saklama oyunu ilgiyi dağıtıyor veya çocuğu rahatsız ediyorsa nesne ve kartlar açık kalabilir. Öğrenme için bilinmezlik yaratmak şart değildir. Açık materyallerle birlikte bakmak, seçmek ve konuşmak da iki gösterimin aynı sözcüğe nasıl bağlandığını incelemeye yeter.

İki örneği kaydetmek ve yeniden kullanmak

Bir kâğıdı iki bölüme ayırın. Bir tarafa masa resmini, diğer tarafa muz resmini çizebilir veya yapıştırabilirsiniz. Her iki resmin yanına da yetişkin sözcüğün yazılı biçimini ekleyebilir. Çocuk başlangıçtaki m harflerini gösterirse M kartıyla yan yana karşılaştırın. Çizimin amacı, iki sözcüğün hangi nesnelerle ilişkilendirildiğini ve yazıda başlangıçlarının nasıl gösterildiğini saklamaktır.

Bu kayıt sesi kendi başına üretmez. Başka bir kişi resimleri farklı adlarla okuyabilir veya yazıyı bilmediği için sözcükleri çıkaramayabilir. Kayıt gösterildiğinde “Burada masa ve muz sözcüklerini kullandık” diye açıklamak gerekebilir. Çocuk isterse o kişiye gerçek nesneyi veya daha önce kullanılan kartları da gösterebilir.

Ayrı bir bölüme bardak resmi koyarsanız, onun masa ile aynı yerde kullanılabileceğini ama seçilmiş Türkçe adların başlangıçlarının farklı olduğunu anlatabilirsiniz. Çocuk başka bir anlam ilişkisi kurarsa bunu dinleyin. Çizimdeki konum, sözcüklerin aynı sesle başladığını otomatik olarak ispatlamaz; konuşulan sözcükler birlikte dinlenerek karşılaştırılır.

Görüntüleri bir başkasına göstermek için çocuğun çizimini veya fotoğrafını kullanmayı düşünüyorsanız önce ona sorun ve gereksiz kişisel bilgileri kaydetmeyin. Yetişkinin kısa notu da somut olabilir: “Masa ve muz resimlerini adlandırdıktan sonra iki sözcüğün başlangıcını birlikte dinledik; M kartını ben gösterdim.” Bu, bir oyun anını ve sağlanan desteği anlatır.

Günlük ortamda başka bir başlangıç bulmak

Çocuk okul çantasında mendil gördüğünde sözcüğü kendiliğinden söyleyebilir. İlgisi varsa “Mendil ve masa sözcüklerinin başlangıcını birlikte dinleyelim mi?” diye sorabilirsiniz. Çocuk istemiyorsa günlük işine devam edebilir. Her karşılaşılan nesneyi anında harf alıştırmasına dönüştürmek gerekmez.

Bir kitapta masa çizimi veya masa sözcüğü görüldüğünde de aynı ayrımı koruyun. Resim nesneyi gösterir; yazı sözcüğün harflerini içerir. Çocuk yalnızca resme bakmak istiyorsa okumayı zorlamayın. Yazıya ilgi duyarsa yetişkin sözcüğü okuyup ilk harfi gösterebilir; bu destek, çocuğun bütün sözcüğü bağımsız okuyabildiği anlamına gelmez.

Bir alışveriş listesinde “muz” yazısı bulunuyorsa, gerçek muz daha sonra listeyle ilişkilendirilebilir. Liste önce yazılı sözcük olarak vardır; meyve satın alındığında veya evde bulunduğunda nesneyle karşılaştırma mümkün olur. Satın alma, etkinliği tamamlamanın şartı değildir: Resim veya mevcut bir oyuncak da kullanılabilir.

Günlük örneklerde sözcüğün anlamını değiştiren ayrıntılara dikkat edin. Bir çocuğun “sehpa” dediği nesneyi sırf M örneğine uydurmak için “masa” diye yeniden adlandırmak zorunda değilsiniz. Hangi adı seçtiğinizi anlaşarak belirtin veya açık biçimde masa olarak tanınan başka bir nesne kullanın. Böylece çocuğun gözlemi ve dil kullanımı korunur.

İki resim arasındaki farkı incelerken başlangıç sözcüklerini yetişkinin nasıl sunduğuna da dikkat edin. Masa için uzun bir açıklama yapıp bardak için yalnızca tek sözcük söylerseniz çocuk farklı uzunluktaki ifadeleri karşılaştırabilir. İki adı da önce tek başına, doğal bir hızda söylemek soruyu daha açık kılar. Gerekirse resimler tekrar gösterilir ve çocuk hangi sözcüğü bir kez daha duymak istediğini seçer.

Çocuğun yanıtından sonra yalnızca harf kartını göstermek yerine seçilen iki resmi ve kullanılan adları yeniden eşleştirin. Böylece M kartının masa sözcüğünün yazılı başlangıcıyla ilişkisi korunurken, gerçek nesne ile resmin aynı şey olmadığı da görünür kalır. Anlaşılmayan bir ad varsa yetişkin onu netleştirir; oyunun hangi bölümüne dönüleceğine çocukla birlikte karar verilir.

Kısa bir kapanış

Sonunda gerçek masayı, masa resmini ve M kartını bir kez daha gösterip her birinin ne olduğunu konuşabilirsiniz. Çocuk masayı işaret edebilir, resmi seçebilir veya kartı yazılı sözcüğün başlangıcına yaklaştırabilir. Bu üç hareket aynı görevi tekrarlamaz; nesneyi, görüntüyü ve harfi ayırt etmeye yardım eder.

Bir sonraki buluşmada yeni bir harf eklemek zorunda değilsiniz. Çocuk isterse tanıdık iki sözcüğün başlangıcını yeniden dinleyebilir veya başka bir resim seçebilir. İlerlemeyi değerlendirirken hangi sözcüğün söylendiğini, hangi materyalin görünür olduğunu ve yetişkinin ne kadar destek verdiğini belirtmek, yalnızca doğru sayısını kaydetmekten daha açıklayıcıdır. Bu tür bir küçük gözlem sonraki oyunun planlanmasına yardımcı olabilir.