Bitkiye bak, hatırla ve kontrol et: çocuklarla gözlem oyunu

Bir yaprağa bak, hatırla ve yeniden kontrol et

Bu etkinlikte çocuk, bir bitkinin seçtiği bölümüne dikkatlice bakar, kısa bir süre sonra gördüğünü hatırlamaya çalışır ve bitkiye dönerek kendi yanıtını kontrol eder. Amaç bitki türlerini ezberlemek ya da hızlı cevap vermek değildir. Tek bir özellik seçmek ve gözlemi tahminden ayırmak, oyunun başlangıcı için yeterlidir.

İki yapraktan hangisinin saksının kenarına daha yakın olduğu örnek bir sorudur. Çocuk sözle cevap verebilir, işaret edebilir veya kendisi için uygun başka bir iletişim yolunu kullanabilir. Yetişkinin görevi yanıtı çocuğun yerine bulmak değil, sorunun anlaşılır olmasına ve kontrol için geri dönülmesine yardımcı olmaktır.

Üç aşamayı birbirinden ayırmak yararlıdır. Bakarken çocuk gerçekten gördüğü bir özelliği seçer. Ara sırasında o özelliği hatırladığını söyler veya gösterir. Kontrolde ise yeniden görülen bitkiyle önceki cevabı karşılaştırır. Yetişkin yalnızca doğru cevabı söyleyip bitirirse çocuk kendi karşılaştırmasını yapma fırsatını kaçırabilir.

Bu çalışma bir değerlendirme sınavı değildir. Görüş açısı, seçilen sözcük, ışık ve yanıt verme biçimi sonucu etkileyebilir. Bir tur zor geldiyse kuralı veya malzemeyi değiştirebilirsiniz. Çocuğun belli bir sayıda doğru cevap vermesi ya da bir önceki güne göre daha hızlı olması beklenmez.

Güvenli bir bitki ve yer seçin

Evde bulunan, türü ve güvenli kullanımı yetişkin tarafından bilinen bir saksı bitkisi seçin. Bitkinin ne olduğundan emin değilseniz ya da dokunmanın güvenliği konusunda sorunuz varsa uzaktan bakın ve uygun bir uzmana danışın. Bitkinin hiçbir bölümünü veya toprağını tatmayın. Bu oyun için yaprak koparmak gerekmez.

Saksıyı devrilmeyecek bir yüzeye koyun ve çocuğun oturduğu yerden görülebildiğini kontrol edin. Pencere kenarı her zaman en uygun yer olmayabilir; ışık, erişim ve saksının güvenliği önemlidir. Canlı bitki kullanmak mümkün değilse kendi çizdiğiniz iki yaprak resmiyle de aynı bakma ve hatırlama sırasını deneyebilirsiniz.

Bitki büyükse veya taşınması güçse bulunduğu yerde kalabilir. Katılımcılar uygun bir mesafeden bakarak seçilen iki yaprağı görebilir. Saksıyı taşımak gerekiyorsa bu işi yetişkin güvenli biçimde yapar. Masada su veya toprak dökülmesini önlemek için uygun bir altlık kullanılabilir; gözlem oyunu bunlarla oynamayı gerektirmez.

Bir yaprak zarar görmüşse onu koparıp oyun malzemesi yapmayın. Görünen bir kenar veya yön, dokunmadan da tarif edilebilir. Bitki ve toprağın güvenliğiyle ilgili sorular, seçilen tür için güvenilir kaynaklara veya bir uzmana yöneltilmelidir. Bilinmeyen bir bitkinin güvenli olduğunu sırf evde bulunduğu için varsaymayın.

Malzemeler ve ön hazırlık

Bir bitki, kâğıt ve kalem yeterlidir. Görüşü kısa süre kapatmak için bir dosya ya da kutu kullanabilirsiniz; bunlar saksıya değmemeli ve geçiş yolunu kapatmamalıdır. İsterseniz yüzünüzü başka yöne çevirmek veya masadan birkaç adım uzaklaşmak da yeterli olur. Resim yapmadan yalnızca konuşarak oynamak da mümkündür.

Önceden iki ayırt edilebilir yaprak bulun. Biri saksıdaki bir işarete daha yakın, diğeri daha uzak olabilir. İşaret için saksının yanına küçük bir kâğıt yerleştirebilirsiniz. Yaprağın üzerine etiket yapıştırmayın. Bitki döndürülürse sağ ve sol değişebileceği için bakış noktasını ve işaretin yerini başlangıçta belirleyin.

Kâğıdın bir köşesine saksıyı temsil eden basit bir dikdörtgen çizin. İşaretin bulunduğu tarafı bir noktayla gösterebilirsiniz. Yanına iki yaprak çizilecekse çocuğa hangi çizginin hangi gerçek yaprağı temsil ettiğini sorun. Anlaşılmayan bir çizim, hatırlama sorusuna başlamadan önce birlikte düzeltilebilir.

Kutu kullanacaksanız önce çocuğa nereye konacağını gösterin. Kutu bitkiye çarpmadan görüşü kesebilmeli ve çocuğun istediği anda kaldırılabilmelidir. Başka yöne dönmek daha rahatsa kutuya gerek yoktur. Hazırlığı kısa tutmak, oyunun dikkatini bitkinin gözlenen özelliğinde toplar.

Oyunun kuralını birlikte belirleyin

Yetişkin şöyle diyebilir: «Bu iki yaprağa bakalım. Hangisinin işarete yakın olduğunu hatırlayacağız. Sonra dönüp yeniden bakacağız.» İki yaprağı gösterin ve çocuğun bunları görebildiğinden emin olun. Ardından oyuna katılmak isteyip istemediğini sorun. Çocuk farklı bir özellik seçerse, örneğin yaprak ucunun sivriliğini, kurala birlikte karar verebilirsiniz.

Bir turda tek bir soru seçin. «Bitkiyi hatırla» çok geniştir; çocuk hangi ayrıntının sorulacağını bilemez. «İşarete yakın olan yaprak hangisiydi?» ise belirli bir karşılaştırma ister. Kullanılan işaret veya yön kelimeleri anlaşılmıyorsa oyuna başlamadan açıklayın. Çocuk kendi kelimeleriyle de aynı yeri tarif edebilir.

Örneğin «İşarete yakın yaprağın ucunu hatırlayalım» derseniz hem nesne hem özellik belirlenmiş olur. Çocuk farklı bir yaprağı seçmek isterse önce onun seçimini dinleyin. Birlikte seçilen yaprağı bulun ve soruyu bu seçime göre yeniden kurun. Oyunun sonunda hangi koşulu kontrol edeceğinizi ikinizin de bilmesi gerekir.

Kısa ara için anlaşılır bir sınır koyabilirsiniz: «Kapıya kadar gidip hemen geri döneceğiz». Bu, çocuğun bir saat ölçüsünü anlamasını gerektirmez. İletişim için daha fazla zamana ihtiyaç varsa ara uzunluğu yanıt tamamlanana kadar değişebilir. Süreyi yetişkinin istediği bir rekora dönüştürmeyin.

İlk bakış: bir özelliği fark edin

Çocuğa yeterli bakma zamanı verin. «Hazır olduğunda başka yöne bakacağız» demek, bitkiyi ansızın kapatmaktan daha anlaşılırdır. Çocuk seçtiği yaprağı gösterebilir veya «saksının kenarındaki» diyebilir. Hangi yapraktan söz ettiğini anlamadıysanız tahmin etmek yerine sorun: «Şu işaretin yanındakini mi kastediyorsun?».

Yaprakların şekli ve konumu kadar çocuğun kullandığı açıklama da değerlidir. «Kaşığa benziyor» diyorsa hangi özelliği kastettiğini sorabilirsiniz: yuvarlak uç mu, uzun sap mı? Cevabı değiştirmeden kendi ifadesini not etmek, daha sonra ne düşündüğünü hatırlamaya yardımcı olabilir. Bu benzetme bitkinin bilimsel adı değildir.

İki yapraktan biri yukarıda, diğeri aşağıda görünüyorsa önce hangi noktaları karşılaştırdığınızı belirtin. Uçları karşılaştırmakla yaprakların gövdeye bağlandığı noktaları karşılaştırmak farklı sonuçlar verebilir. İşaret ederek «uçlara bakıyorum» demek bu farkı açıklar. Yaprakları eğip biçimini değiştirmeye gerek yoktur.

Çocuk özelliği tarif ederken bir kelime bulamayabilir. İki seçenek sunmak yardımcı olabilir: «Ucu sivri mi, yuvarlak mı görünüyor?». Ancak bu iki kelime durumu karşılamıyorsa çocuğun başka bir açıklama yapmasına izin verin. Görünen özellik kesin değilse başka bir yaprak seçmek de uygundur.

Çocuk bir yaprağı seçtikten sonra yetişkin aynı yaprağı gösterip onay isteyebilir. «Senin baktığın yer burası mı?». Çocuk başka bir yere işaret ederse seçimi düzeltin ve orayı birlikte inceleyin. Bu küçük doğrulama, aradan sonra yanlış nesne üzerinde tartışmayı önlemeye yardımcı olur.

Yaprak üzerinde bir benek görülüyorsa onu yalnızca görünen bir özellik olarak tarif edin. Benek sağlık durumu veya bakım nedeni hakkında tek başına güvenilir bir açıklama sağlamaz. Bir sorun olduğundan şüpheleniyorsanız seçilen bitkinin bakımına ilişkin bilgi arayın. Oyundaki soru ise «Benek hangi yapraktaydı?» gibi gözlenebilir bir soru olabilir.

Kısa ara ve hatırlama

Birlikte başka yöne bakın veya bitkiyi güvenli biçimde görüşten ayırın. Önceden kararlaştırılan soruyu sorun: «İşarete yakın olan yaprak üstteki miydi, alttaki mi?». Çocuk cevap için zamana ihtiyaç duyabilir. Sözcükle, işaretle ya da iki çizimden birini seçerek yanıt vermesine izin verin.

«Hatırlamıyorum» da kabul edilebilir bir cevaptır. «İstersen geri dönüp yeniden bakalım» diyebilirsiniz. Çocuk tahminde bulunmak istemiyorsa tahmine zorlamayın. Arayı kısaltmak veya bir çizim kullanmak, etkinliği erişilebilir kılabilir. Sürenin uzunluğu tek başına çocuğun belleği hakkında genel bir sonuç vermez.

Çocuk «üstteki» yanıtını verdiğinde hemen doğruluğunu söylemek yerine bitkiye dönmeyi teklif edin. Önce «Üstteki derken hangisini kastediyorsun?» diye açıklama isteyebilirsiniz. Çocuğun çizimdeki seçimi ile canlı bitkide göstereceği yerin aynı olması garanti değildir; bu yüzden son kontrolü birlikte yapmak önemlidir.

İpucu istenirse soruyu baştan sona tekrar etmek yerine ortak kararı hatırlatabilirsiniz: «Saksının yanındaki işarete bakmıştık». Daha belirgin bir ipucu gerekiyorsa iki çizimi gösterin. Hangi yardımın kullanıldığını konuşmak, daha sonra cevabı değerlendirirken koşulları hatırlamayı sağlar. Yardımla verilen cevap yine çocuğun kendi seçimidir.

Kontrol sırasında ne söylemeli?

Önceki bakış noktasına dönün ve aynı yaprakları bulun. «Şimdi ne görüyorsun?» diye sorun. Çocuk doğru hatırladıysa sonucu kendi gözlemiyle karşılaştırabilir. Farklı bir cevap verdiyse «Önce alttaki olduğunu düşündük; şimdi işaretin yanındaki üstte görünüyor» gibi tarafsız bir açıklama yapın.

Çocuğun neyi kastettiğinden emin değilseniz önce gösterdiği yeri doğrulayın. Biri yaprağın ucunu, diğeri sapın başlangıcını karşılaştırıyor olabilir. Böyle bir durumda soruyu netleştirin. Kontrolün amacı birini yakalamak değil, ilk cevabın hangi gözlemle uyuştuğunu birlikte anlamaktır.

Kontrol sırasında yetişkin ve çocuk farklı yaprakları gösteriyorsa önce başlangıçta hangisinin seçildiğini araştırın. Kâğıttaki işaret veya saksının konumu yardımcı olabilir. Eğer kayıt bu ayrımı göstermiyorsa «Hangi yaprağı seçtiğimizden emin olamıyoruz» demek uygundur. Yeni bir turda daha açık bir işaretleme kullanabilirsiniz.

Çocuk yanıtını değiştirdiğinde ilk yanıtını silmek zorunda değildir. İsterse önceki seçimin yanına ikinci bir işaret koyabilir. «Önce böyle düşündüm, şimdi bunu görüyorum» ifadesi iki aşamayı ayırır. Kâğıt tutmak istemiyorsa bu ayrımı yalnızca konuşarak veya göstererek de yapabilir.

Kontrol sonucunda ikiniz de hangi yaprağı seçtiğinizi anlayamıyorsanız oyunu yeni bir örnekle sürdürebilirsiniz. Bu kez yaprağın yanındaki saksı işaretini veya bakış yönünü önceden not edin. Çocuk yeni tur istemezse oyunu bitirin; belirsiz kalan bir cevap, hemen başka bir cevapla değiştirilmek zorunda değildir.

Son olarak çocuğun hangi bölümü sevdiğini sorabilirsiniz: yaprağı seçmek, resmi çizmek veya geri dönüp kontrol etmek. Yanıt vermek istemiyorsa soruyu bırakın. Bir sonraki etkinliğin nasıl olacağına daha sonra birlikte karar verebilirsiniz.

Örnek konuşma: iki yaprağın yeri

Yetişkin: «Şu iki yaprağa bakalım. Hangisi saksının yanındaki işarete daha yakın?». Çocuk: «Büyük olan». Yetişkin: «Büyük olanı seçtin. Hazır olduğunda arkamızı dönelim». Birkaç saniye sonra sorar: «İşarete yakın yaprağı nasıl tarif etmiştin?». Çocuk «büyük» der. İkisi tekrar bitkiye bakar.

Kontrolde iki yaprağın da büyük olduğu fark edilirse yetişkin bunu kabul eder: «İkisi de büyük görünüyor. Seçtiğin hangisiydi?». Çocuk işaret eder; birlikte «işarete yakın ve yukarıdaki» gibi daha açık bir tanım oluştururlar. Sorunun belirsiz olması çocuğun hatası değildir. Yeni tanımla başka bir tur ancak çocuk isterse yapılır.

Başka bir turda çocuk soruyu sorabilir: «Benim seçtiğim yaprak aşağıda mı, yukarıda mı?». Yetişkin önce iki yaprağı bulur ve «Uçlarına göre mi bakıyoruz?» diye sorar. Çocuk onay verdikten sonra ikisi bakışlarını çevirir. Yetişkin «Aşağıda olduğunu düşünüyorum» der ve bitkiye dönmeyi ister.

Kontrolde yaprak yukarıda çıkarsa yetişkin «Ben aşağıda diye hatırlamışım; ucu yukarıdaymış» diyebilir. Çocuk isterse doğru yaprağı tekrar gösterebilir. Bu örnek, yetişkinin de tahminini gözlemle değiştirebileceğini gösterir. Bir puanlama tablosuna veya çocuğun yetişkini düzeltme zorunluluğuna gerek yoktur.

Çizimi ipucu olarak kullanmak

Bitkiye bakarken saksının ve iki yaprağın basit bir çizimini yapabilirsiniz. Çocuk seçtiği yaprağın yanına nokta koyabilir veya yetişkinden kendi tarifine göre bir işaret eklemesini isteyebilir. Sanatsal ayrıntı gerekmez; çizimin iki seçeneği ayırt etmeye yetecek kadar anlaşılır olması yeterlidir.

Ara sırasında çizimin görünür olup olmayacağına önceden karar verin. Görünürse çocuk bir dış ipucundan yararlanır; kapalıysa yalnızca gördüğünü hatırlamayı dener. İki yol da geçerlidir, ancak aynı koşul değildir. Çocuk çizime bakmak isterse bunu saklamayın ve daha sonra sonucu karşılaştırırken kullanılan ipucunu belirtin.

Çizimde pencereyi, saksıyı ve işareti birkaç basit şekille göstermek bakış yönünü hatırlatabilir. Çocuk çizgilerin neyi temsil ettiğini kendisi açıklayabilir. Yetişkin onun yerine yeni bir anlam eklemeden önce sorar: «Bu nokta saksının yanındaki işaret mi?». Yanıt farklıysa açıklamayı çocuğun istediği gibi düzeltin.

İki turu farklı koşullarla denemek de mümkündür. İlkinde çizim ara sırasında görünür, ikincisinde çocuk isterse çizimi kapatır. Sonra «Hangisi sana yardımcı oldu?» diye konuşabilirsiniz. Bu karşılaştırma iki turda aynı sonucu beklemek için yapılmaz; hangi desteğin işe yaradığını keşfetmek içindir.

Birkaç gün sonra yeniden bakmak

Daha uzun bir aralıkta bitkinin kendisi de değişmiş olabilir. Tarih ve seçilen yaprağın yeri gibi kısa bilgiler, aynı bölümü yeniden bulmaya yardımcı olur. Örneğin «saksı işaretine yakın küçük yaprak» yazabilirsiniz. Birkaç gün sonra aynı yaprağı bulamazsanız başka bir yaprağı sessizce onun yerine koymayın; seçimin artık kesin olmadığını söyleyin.

Önceki kayıt uzunluk belirtmiyorsa «ne kadar büyüdü?» sorusuna kesin sayı verilemez. Çocuk «bana daha büyük görünüyor» diyebilir; bu bir izlenimdir. Ölçmek isterseniz başlangıç noktasını ve birimi belirleyin, bitkiye zarar vermeden ölçüm yapın ve yaklaşık değeri not edin. Bu bellek oyunu için ölçüm şart değildir.

İlk gün seçilen yaprak için yalnızca «küçük» yazılmışsa, sonraki gün hangi ölçüte göre küçük dendiği unutulabilir. Bir başka yaprakla mı, saksıyla mı karşılaştırılmıştı? Not bunu belirtmiyorsa belirsizliği kabul edin. Yeni kayıtta karşılaştırılan nesneyi yazmak, sonraki buluşmayı daha anlaşılır yapabilir.

Bir fotoğraf kullanılacaksa görüntünün ışığı ve çekim yönü renk algısını değiştirebilir. Fotoğraf, ölçüm yapılmadığında yaprağın gerçek uzunluğunu otomatik olarak göstermez. Çocuğun fotoğrafının veya adının kaydedilmesi bu etkinlik için gerekli değildir. Aile görüntü kullanıp kullanmamaya kendi koşullarında karar verebilir.

Bir sonraki ziyarette önce eski kaydı okumadan bitkiye bakmak isteyebilirsiniz. Çocuk neyi hatırladığını anlatır; sonra kayıt açılır ve aynı bölümün bulunup bulunamadığı kontrol edilir. Ancak çocuk kayıtla başlamayı tercih ederse bu da uygundur. Hangi yolun seçildiğini bilmek, yanıtın nasıl oluştuğunu anlamaya yardımcı olur.

Bitki başka bir odaya taşındıysa pencere veya kapı gibi eski yönler artık işe yaramayabilir. Saksı üzerindeki işaret hâlâ varsa onunla başlayın; yoksa önceki seçimi kesin biçimde bulamayabileceğinizi söyleyin. Yeni konumda yeni bir gözlem yapılabilir. Birbiriyle karşılaştırılamayan iki kaydı zorla aynı koşula ait göstermeyin.

Sık yapılan karışıklıklar

İlk bakışta yaprağın yerini konuşup aradan sonra rengini sormak kuralı değiştirir. Çocuk dikkatini konuma vermiş olabilir. Yetişkin bunu fark ederse «Biz yerini hatırlayacaktık; sorumu değiştirdim» diyerek baştaki soruya dönebilir. Yeni bir renk sorusu için yeniden bakmak ve ayrı bir tur başlatmak daha açıktır.

Bir başka güçlük, «soldaki yaprak» derken iki kişinin farklı yerlerden bakmasıdır. Önce aynı bakış yönünü belirleyin. Saksı döndüyse bunu not edin ve işaretten yararlanın. Eski kayıtta bakış yönü yoksa kesin bir eşleştirme yapılamayabilir. Böyle bir durumda yeni bir örnek seçmek yanlış bir sonuçta ısrar etmekten daha yararlıdır.

«Bu yaprak daha uzun» denildiğinde hangi yaprakla karşılaştırıldığı açık olmalıdır. Çocuk bir önceki günkü görünümü, yetişkin yanındaki yaprağı kastedebilir. Soruyu «yanındaki yapraktan uzun mu?» diye daraltın veya geçmiş kayıtla karşılaştırma yapıldığını belirtin. İki ayrı soru iki ayrı cevap gerektirebilir.

Yaprağın ucu başka bir yaprağın arkasında kaldığında tahmin zorlaşır. Görünmeyen kısmı varsaymak yerine daha iyi bir bakış noktası seçin. Sonra önceki açıdan farklı bir yerden baktığınızı söyleyin. Eğer yer değiştirmek yön tarifini değiştiriyorsa sağ ve solu yeniden belirleyin.

Daha kolay bir başlangıç

İki yaprak yerine önce tek bir yaprağa bakın. «Yaprak yukarı mı, aşağı mı yöneliyor?» gibi tek bir özellik seçin ve çok kısa bir ara verin. Gerekirse bitki görünürken cevap verin. Bu durumda çocuk gördüğünü tarif eder; hatırlama aşaması henüz eklenmemiş olur.

Konuşmak zor geliyorsa yukarı ve aşağı okları içeren iki büyük kart hazırlayabilirsiniz. Önce okların anlamını birlikte kontrol edin. Kartlar uygun değilse çocuğun kullandığı başka bir işaret yolunu seçin. Cevap vermek için süre tanıyın ve bir hareketin ne anlama geldiğinden emin değilseniz onay isteyin.

Önce canlı bitki olmadan iki büyük şekille kuralı göstermek yararlı olabilir. Masaya bir daire ve bir üçgen koyun. Çocuk birini seçer, ikiniz başka yöne bakarsınız, sonra seçilen şekli hatırlayıp kontrol edersiniz. Bu örnek yöntemi gösterir; daha sonra bitkiye geçmek zorunlu değildir.

Bitkiye geçildiğinde iki çok benzer yaprak yerine konumları açıkça farklı bir çift seçin. Cevap yine zor geliyorsa çizimi görünür bırakın veya yalnızca gördüğünü tarif etmeyi önerin. Çocuğun rahatlığına göre seçilen destekler bir başarısızlık işareti değil, katılmayı mümkün kılan düzenlemelerdir.

Bir sonraki adımı eklemek

Çocuk tek bir özelliği rahatça karşılaştırmak isterse iki özellik seçebilir: yaprağın yeri ve ucunun biçimi gibi. Her iki özelliği de ara vermeden önce açıkça söyleyin. Kontrol ederken önce yeri, sonra biçimi ayrı ayrı inceleyin. Aynı anda hem daha çok özellik hem çok daha uzun bir ara eklemek, hangi değişikliğin zorlandığını anlamayı güçleştirir.

Çocuk yetişkine soru soran kişi de olabilir. Bir yaprak seçer, yetişkine bakması için zaman verir ve aradan sonra sorusunu sorar. Yetişkin yanıldığında «Ben farklı hatırlamışım, birlikte kontrol edelim» diyebilir. Rollerin değişmesi cevapların hızına göre bir yarışma gerektirmez.

Daha ayrıntılı bir turda çocuk, seçtiği yaprağa nasıl ulaşılacağını tarif edebilir: «İşaretten yukarı bak, sonra pencereye doğru olan yaprağı bul». Yetişkin açıklamayı tekrarlar ve seçimini gösterir. Eğer tarif birkaç yaprağa uyuyorsa ek bir özellik istenebilir. Kontrolden önce kararlaştırılmayan yeni bir koşul eklemeyin.

İki özellikli bir soruda sonuçları ayrı ayrı konuşabilirsiniz: «Yeri doğru hatırladık; ucun biçimini kontrol ederken farklı gördük». Bu ifade hangi bilginin karşılaştırıldığını açıklar. Çocuk yeni bir tura geçmek istemezse etkinliği orada bitirin. Güçlük artışı yalnızca katılımcının ilgisini sürdürdüğünde yararlıdır.

İki çocukla oynarken

Bir çocuk özelliği seçip diğerine anlatabilir. Diğeri soruyu kendi sözleriyle tekrar eder: «İşarete yakın yaprağı mı soruyorsun?». Böylece bakış bitmeden neyin hatırlanacağı netleşir. Kontrolden sonra istek varsa roller değiştirilir. Bir katılımcının daha önce bitkiyi tanıyor olması diğerinin cevabını onun yerine söylemesini gerektirmez.

İki çocuk farklı cevap verirse önce aynı yapraktan söz edip etmediklerini sorun. Sonra bitkiye birlikte dönün. Biri açıklamak istemezse kendi yöntemiyle gösterebilir veya turu geçebilir. Karşılaştırma, çocukları birbirlerine göre sıralamak için kullanılmaz.

Her çocuk kendi seçtiği yaprağı küçük bir işaretle çizimde gösterebilir. İlk çocuk nokta, ikinci çocuk çizgi kullanıyorsa bu işaretlerin anlamını başta açıklayın. Aradan sonra her biri kendi seçimini anlatır. Seçimler aynı da olabilir; aynı yaprağı seçmek işbirliğini geçersiz kılmaz.

Çocuklardan biri beklerken diğerinin cevabını düzeltmek isterse yetişkin «Önce onun ne düşündüğünü duyalım, sonra birlikte bakarız» diyebilir. Bekleme süresini kısa tutun ve kişilerin farklı iletişim hızlarına saygı gösterin. Kimse konuşmak zorunda değildir; kendi işaretini göstermek de cevap olabilir.

Erişim ve rahatlık

Işık yetersizse daha belirgin bir özellik seçin veya saksıyı yetişkinin uygun gördüğü güvenli bir yere taşıyın. Renk herkes için aynı biçimde ayırt edilebilir olmayabilir; yer veya biçim daha uygun olabilir. Bitkiye dokunmak zorunlu değildir. Koku ya da doku rahatsız ediyorsa çizim kullanmak bir seçenektir.

Dokunsal bir alternatif için iki farklı kabartma çizim hazırlanabilir. Önce yüzeyin çocuk için rahat ve güvenli olduğunu kontrol edin. Bunlar gerçek yaprakların özellikleri yerine çizimlerin özelliklerini hatırlama fırsatı sunar. Yardım eden kişi, çocuğun yönlendirmesini izlemeli ve istemediği bir hareketi zorlamamalıdır.

Görsel ayrıntılar yerine iki ayrı konumu işiterek takip etmek bazı katılımcılar için daha uygun olabilir. Yetişkin «Bir kart masanın pencereye yakın tarafında, diğeri kapıya yakın tarafında» diye tarif eder. Çocuk kartların yerini uygun bir yöntemle keşfeder; kısa aradan sonra birini hatırlamaya çalışır. Kontrolde kartlar yerinde kalır ve konum yeniden birlikte incelenir.

Bu uyarlamada yetişkin, çocuğun iletişim aracındaki seçenekleri önceden kontrol edebilir. Gerekli sözcükler veya simgeler yoksa alternatif bir işaret belirlenir. Cevap seçilirken yetişkin işareti kendi başına yorumlamak yerine «Bunu mu söylemek istiyorsun?» diye doğrular. İletişim süresi oyunun bir parçasıdır ve aceleyle kısaltılmaz.

İsteğe bağlı bir kayıt

Günlüğe tek bir cümle yeter: «İşarete yakın yaprağı seçtik, kısa bir aradan sonra dönüp baktık.» Çizim kullanıldıysa bunu da yazabilirsiniz. Kayıt belirli bir denemenin koşullarını anlatır; çocuğun genel yeteneğine ilişkin tanı ya da puan değildir.

Çocuk isterse önceki tahminini ve kontrolden sonraki yanıtını iki ayrı işaretle gösterebilir. Yanıtın değişmesi sürecin parçasıdır. Kâğıdı saklamak veya fotoğraf çekmek gerekli değildir. Bir sonraki gün için yeni bir yaprak seçmek de eski kaydı sürdürmek kadar geçerli bir karardır.

Kayda bakım olayları da ayrıca eklenebilir: «Bugün yetişkin bitkiye su verdi». Bu ifade yaprağın görünümüne ilişkin bir açıklama değildir. Sararma veya eğilmenin nedenini tek bir gözlemden çıkarmayın. Bitkinin sulama düzeni, günlüğün sıklığına göre değil türünün ve bulunduğu koşulların ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Eski ve yeni çizimler farklı ayrıntılar içeriyorsa sayfaları dikkatle yorumlayın. İlk gün bir yaprak, sonraki gün üç yaprak çizilmiş olması mutlaka iki yeni yaprak çıktığı anlamına gelmez; çizer farklı sayıda ayrıntı seçmiş olabilir. Çocuğa çiziminin neyi gösterdiğini sorun ve gerekirse yanına açıklamasını ekleyin.

Etkinlik sonunda çocuğa «Bir sonraki sefer hangi soruyu sormak istersin?» diye sorabilirsiniz. Çocuk başka bir yaprak, daha kısa bir ara veya çizimsiz bir oyun seçebilir. İstemezse geleceğe dönük plan yapmanız gerekmez. Kayıtların amacı aileye yardımcı olmaktır; tamamlanması gereken bir ödev listesi oluşturmak değildir.

Kâğıtlar saklanacaksa sırayla bir dosyaya konabilir. Tarih bilinmiyorsa «ilk bakış» ve «sonraki bakış» gibi sıralama sözcükleri kullanılabilir. Bir sayfa kaybolduğunda aradaki gözlemler uydurulmaz. Elde olan notların neyi gösterdiği ve hangi bilgilerin eksik kaldığı birlikte konuşulabilir.

BrainHunters ile devam etmek

Çocuk başka görsel özellikleri keşfetmek isterse BrainHunters üzerindeki şekil etkinliklerine bakabilirsiniz. Önce seçtiğiniz etkinliğin yönergesini okuyun ve çocuğa kendi yanıtı için zaman verin. Gerçek yapraklar çeşitlidir; her birini tam olarak basit bir geometrik şekle benzetmek gerekmez.

İsterseniz oyunu ekrana geçmeden bitirin. Bakmak, kısa bir arada hatırlamaya çalışmak ve geri dönüp kontrol etmek tamamlanmış bir etkinliktir. Yeniden oynanıp oynanmayacağına katılımcılar birlikte karar verebilir.