Bir Bitki İçin Basit Gözlem Günlüğü

Bir yaprak hakkında neyi kaydedebiliriz?

Bugün gördüğünüz bir yaprak, başka bir gün nasıl görünüyor? Basit bir gözlem günlüğü, çocukla yetişkinin gerçek bir bitkide seçtikleri özelliği çizim veya kısa sözlerle kaydetmesine ve daha sonra karşılaştırmasına yardımcı olur. Temel beceri, görülen bir ayrıntıyı olası neden hakkındaki tahminden ayırmaktır.

Bitkinin büyümesi, çiçek açması veya belirli bir sonuca ulaşması gerekmez. «Seçtiğimiz yaprağın kenarında fark görmedik» de belirli bir zamana ait bir gözlemdir. Her gün yazmak ya da bir takvimi kesintisiz tamamlamak şart değildir.

Çocuk yaprağı gösterebilir, çizimi yönetebilir, sözlerini yetişkine yazdırabilir veya kendi iletişim yoluyla bir seçim yapabilir. Yetişkin belirsiz bir işareti doğrular ve kaydı çocuğun amaçladığı anlamla karşılaştırır. Bu günlük bir sınav veya tanı aracı değildir.

Aşağıdaki örnekte saksıdaki bir bitkinin tek yaprağına bakıyoruz. Sizin çevrenizdeki bitki farklı olabilir veya uygun bir bitki o gün bulunmayabilir. İzin verilen, erişilebilir bir örnek varsa gözlemleyin; bitki satın almak ya da yaprak koparmak gerekmez.

Günlüğe başlamadan önce bir soru seçmek karşılaştırmayı açık tutar. «Bu yaprağın ucu hangi yöne bakıyor?» sorusu konumu ilgilendirir; «Kaç yaprak görüyoruz?» ise sayıyla ilgilidir. İkisi de araştırılabilir ama aynı cevap gibi kaydedilmemelidir.

Yetişkin çocuğun dikkat ettiği ayrıntıyı öğrenmek için «Neyi hatırlamak istersin?» diye sorabilir. Çocuk renkli bir bölümü, yaprağın biçimini veya saksının yerini seçebilir. Sonraki sayfada hangi özelliği karşılaştırdığınızı açıkça yazın.

Bir değişiklik görememek de gözleme değer katar. Ancak bundan bitkinin bütün bölümlerinin hiç değişmediği sonucu çıkmaz. «Bugün seçtiğimiz kenarda fark görmedik» ifadesi, bakılan yer ve zamana bağlı sınırı korur.

Çocuğun çizdiği şekillerin anlamını kendisine sorun. Bir ok yaprağın yerini, başka bir ok ucun baktığı yönü gösterebilir. Yanlarına kısa açıklama yazmak, sonraki görüşmede iki işaretin karıştırılmasını önleyebilir.

Malzemeleri ve bitkiyi seçin

Güvenli bir yerden görebildiğiniz bir bitki seçin. Başka birinin bakımını üstlendiği bitkiyse önce gözlem için izin alın. Saksı yüksek veya dengesiz bir yerdeyse yalnızca çizim yapmak için taşımayın; başka bir bakış açısı ya da uygun bir bitki seçin.

Bir defter veya kâğıt ve kalem yeterlidir. İsterseniz seçilen yaprağı belirtmek için renkli kalem, yaklaşık karşılaştırma için cetvel kullanın. Özel bir deney seti, uygulama veya fotoğraf zorunlu değildir.

Bazı bitkiler dokunulduğunda tahriş edebilir veya yenildiğinde zararlı olabilir. Bu etkinlikte yaprağı tatmak, koparmak ya da toprağa dokunmak gerekli değildir. Güvenliğinden emin olmadığınız bitkiyi uygun mesafeden yalnızca gözlemleyin.

Masa ortak kullanılıyorsa defterin ve gözlem yapan kişilerin geçişi engellemediği bir yer bulun. Başka bir aile üyesinin eşyasını kullanmadan önce anlaşın. Bahçe veya balkon her ailede bulunmayabilir; amaç gerçek ve erişilebilir bir örneğe bakmaktır.

Bitkinin bulunduğu yer bir başkasının çalışma alanıysa uygun bir zaman üzerinde anlaşın. Defteri saksının üstüne koymak yerine ayrı bir yüzey kullanın. Çocuğun erişebildiği alan yoksa gözlemi başka bir güne bırakmak mümkündür.

Kâğıtları ayrı ayrı kullanıyorsanız tarihleri ve bitkiyi ayırt eden açıklamayı her sayfaya ekleyin. Bir dosyada toplamak sonraki karşılaştırmayı kolaylaştırabilir. Dosya bulunmuyorsa sayfaları bir arada tutan basit bir zarf da yeterlidir.

Bir bitki yalnızca uzaktan görülebiliyorsa yetişkinin ve çocuğun gerçekten neyi seçebildiğini konuşun. Yetişkin bir ayrıntıyı görüp çocuk göremiyorsa kayıtta bunu ayırın. Başkasının sözlü tarifi, çocuğun doğrudan gözlediği ayrıntıymış gibi sunulmamalıdır.

Renkli kalem tam ton eşleşmesi sağlamayabilir. Çizimin yanına «ışıkta koyu yeşil göründü» gibi gerçek gözlemi yazın. Çizilen renk, bitkinin sonraki gün tam olarak aynı görünüp görünmediğini tek başına kanıtlamaz.

İlk sayfayı hazırlayın

Sayfanın üstüne gerçek tarihi ve bitkiyi yeniden bulmanıza yardım edecek bir açıklamayı yazın: «Pencerenin yanındaki masada duran bitki» gibi. Birden fazla saksı varsa görünür bir ayırt edici özellik ekleyin. Türü bilinmiyorsa adını tahmin etmek gerekmez.

Altına basit bir çizim ve kısa bir cümle için yer bırakın. Çocuk isterse hangi bölümün çizileceğini seçer; yetişkin onun sözlerini yazar. Yazılan cümleyi okuyup «Bunu mu söylemek istedin?» diye sorun ve istenen düzeltmeyi yapın.

İsterseniz «Gördüklerimiz», «Merak ettiklerimiz» ve «Bildiğimiz koşullar» için ayrı alanlar açın. Görülen ayrıntı ilk bölüme, soru ikinciye, gerçekten bilinen bir yer değişikliği üçüncüye yazılabilir. Her alanın her seferinde dolması gerekmez.

Örnek kayıt şöyle olabilir: «12 Mart: Saksının kenarındaki yaprağın ucu masaya bakıyor. Sonraki görüşmede de öyle mi?» Tarih ve durum örnektir; kendi sayfanızda gözlemin yapıldığı günü ve gerçekten gördüğünüz özelliği kullanın.

Çocuk günlüğe bir başlık önerebilir: «Masadaki yaprak» gibi. Başlık aile için anlamlıysa kullanın; aynı yerde birkaç bitki varsa ayırt edici ek bir açıklama ekleyin. Ortak isim ve açık referans birlikte kullanılabilir.

Çocuğun söylediği cümleyi yazdıktan sonra ona okuyun veya erişilebilir biçimde gösterin. Çocuk «Ben kenarı değil ucunu demiştim» diyebilir. Düzeltme, yetişkinin varsaydığı anlam yerine çocuğun seçimini kaydetmenizi sağlar.

Gözlem sayfasına o günün tarihini yazın; önceki veya gelecekteki bir tarihi örnekten kopyalamayın. Tarih, sayfaları sıraya koymaya yardım eder. Tek bir gün kaydedilmişse aradaki olaylara dair bilgi üretmez.

Bir yaprak seçip gözlemleyin

Çocuğa «Hangi yaprağa bakmak istersin?» diye sorun. Gösterdiği yer belirsizse «Saksının kenarındaki alt yaprak mı?» diyerek doğrulayın. Çocuk bakışıyla veya iletişim aracıyla seçiyorsa kendi hızında cevap vermesine zaman tanıyın.

Bir veya iki görünür özelliği adlandırın: yaprağın kenarı, ucu, rengi veya görülen bir leke. «Kenarında sarı bir çizgi görüyorum» bir gözlemdir. «Bitki hasta» gibi geniş bir sonuç, tek bir renk gözleminden çıkarılamaz.

Çocuk yaprağı çizebilir veya yetişkine nasıl çizeceğini söyleyebilir. Resmin sanat açısından değerlendirilmesi gerekmez. Basit bir saksı çizimine ok koyup bu okun hangi yaprağı gösterdiğini birlikte açıklamak yeterli olabilir.

Yaprağın bir bölümü başka bir yaprakla kapanmışsa yalnızca görülen kısmı kaydedin. Komşu yaprağı çekmek yerine başka bir güvenli yerden bakabilir ya da «ucu görünmüyor» yazabilirsiniz. Görünmeyen kısmı tahmin ederek tamamlamayın.

Çocuk «büyük yaprak» dediğinde hangi yaprakla karşılaştırdığını sorun. Yanındaki küçük yaprağı gösteriyorsa ikisini ayrı işaretleyin. «Bu, yanındaki yapraktan geniş görünüyor» ifadesi, bağlamı olmayan «büyük» sözcüğünden daha sonra daha kolay anlaşılabilir.

Yaprağın gölgesi masaya düşüyorsa çocuk gölgeyi fark edebilir. «Gölge burada, yaprak yukarıda» diyerek ikisini ayırın. Işığın yönü gölgeyi değiştirebilir; gölgenin yerini kaydetmek yaprağın kendisini ölçmekle aynı değildir.

Bir lekenin yalnızca bir kısmı görünüyorsa «gördüğümüz bölüm» diye belirtin. Çizimde görünmeyen yeri boş bırakabilirsiniz. Daha sonra farklı bir açıdan bakıldığında ortaya çıkan ayrıntı, yeni oluşmuş olmak zorunda değildir.

Yetişkin çocuğun seçtiği yaprağı göstermek için parmağını yaklaştırabilir, ama yüzeyi kapatmadan ve bitkiye dokunmadan durmalıdır. İşaretten sonra elini çekmesi çocuğa yeniden bakma fırsatı verir.

Aynı yaprağı yeniden bulmak

Yaprağın yerini ortak bir bakış noktasına göre tarif edin: «Sandalyemizden bakınca saksının sol kenarına yakın alt yaprak.» Solda veya sağda olması nereden bakıldığına bağlıdır; sonraki karşılaştırma için bu konumu yazmak yararlıdır.

Çizimde seçilen yere bir ok ekleyin. Yaprağa etiket yapıştırmak veya ip bağlamak gerekmez; bunlar bitkiye zarar verebilir. Saksının yanına kâğıt koyacaksanız sahibinden izin alın ve bakım ya da geçişi engellemeyin.

Sonraki görüşmede birkaç yaprak birbirine benziyorsa önceki tarifi birlikte okuyun. Aynı yaprak olduğundan emin değilseniz bunu kaydedin. Rastgele bir başka yaprağı aynıymış gibi karşılaştırmak yerine yeni bir örnek seçebilirsiniz.

Saksı döndürülmüş veya taşınmışsa önceki yön tarifi değişebilir. Bildiğiniz yer değişikliğini not edin ve başka görünür ipuçlarına bakın. Yine de emin olamıyorsanız soru açık kalabilir.

Saksının çizimini yaparken seçilen yaprağın hangi tarafta ve yaklaşık hangi yükseklikte göründüğünü işaretleyin. Çocuk okun anlamını kendi sözcükleriyle anlatabilir. Sonraki gün bu tarif hâlâ yeterli değilse belirsizliği saklamayın.

Bir yaprak diğerinin arkasında kalırsa dışarı çekmek yerine bulunduğunuz yerden görülen kısmı kaydedin. Güvenli bir başka bakış açısı seçerseniz yeni konumu da yazın. Görüş noktasındaki değişiklik karşılaştırmayı etkileyebilir.

Yetişkin ve çocuk farklı yaprakları seçtiğini düşünüyorsa önce eski sayfaya bakın. Ok ve tarif her iki olasılığı da dışlamıyorsa «Hangi yaprak olduğundan emin değiliz» yazılabilir. Bu, zorla tek bir yanıt seçmekten daha açık bir kayıttır.

Birinin saksıyı döndürdüğünü duymuşsanız kaynağı belirtin: «Bitkiye bakan kişi saksıyı çevirdiğini söyledi.» Zamanı bilmiyorsanız uydurmayın. Aktarılan bilgi ve doğrudan gördüğünüz hareket ayrı türde kayıtlardır.

Görünen yaprakları saymak

Çocuk saymak isterse «Bu yerden dört yaprak görüyoruz» gibi bir ifade kullanın; sayı gerçekten gördüğünüz kadar olsun. Bitkinin arkasında görünmeyen yapraklar olabilir. Görünen sayı, bütün bitkideki toplam sayı anlamına gelmez.

Aynı yaprağı iki kez saymamak için bir sıra belirleyin ve kâğıda her görünen yaprak için bir çizgi koyun. Bitkiye dokunmaya gerek yoktur. İki yaprak üst üste geliyorsa hangilerinin seçilebildiğini açıklayın.

Sonraki gün daha fazla yaprak görmeniz yeni yaprak çıktığını tek başına kanıtlamaz. Bakış açısı değişmiş veya önceki görüşmede bir yaprak gizli kalmış olabilir. Konumu ve sayma kuralını kaydederek karşılaştırmanın sınırını belirtin.

Çocuk yalnızca seçtiği yaprağın ucuna bakmak istiyorsa sayma eklemeyin. Sayı ve yön iki ayrı sorudur. Birini seçip diğerini başka bir gün araştırmak veya hiç kullanmamak mümkündür.

Büyük bir bitkide yalnızca alt bölümdeki görünen yaprakları saymayı seçebilirsiniz. O zaman sayının hangi bölgeye ait olduğunu yazın. Bir dalın sayısını bütün bitkinin yaprak sayısı gibi sunmayın.

Çocuk sayarken aynı yaprağa tekrar dönerse çizim üzerinde bir işaret yardımcı olabilir. Her işareti bir görünen yaprakla eşleştirin. Çocuk yeniden saymak istemezse «Sayından emin değiliz» demek de mümkündür.

Kısmen görünen bir yaprağı sayıya katıp katmayacağınıza önceden karar verin ve kuralı kaydedin. Sonraki gün farklı bir kural kullanılırsa sayılar doğrudan karşılaştırılamaz. Kuralın değiştiğini açıkça yazmak yeterlidir.

Bir yaprak önce görünmeyip sonra görüldüğünde «bugün bu yaprağı görebiliyoruz» demek mümkündür. «Bugün çıktı» demek için önceki durum hakkında daha fazla bilgi gerekir. Görünürlük ile oluşum aynı olay değildir.

İstenirse yaklaşık ölçüm

Cetveli yaprağı bükmeden ve bitkiyi hareket ettirmeden yanına getirmek mümkünse seçilen başlangıç ile uç arasındaki yaklaşık uzunluğa bakın. Yetişkin cetveli tutabilir; çocuk başlangıç noktasını gösterebilir. Güvenli biçimde yapılamıyorsa çizim yeterlidir.

Ölçü birimini ve sınırları yazın: «Tabandan uca yaklaşık dört santimetre» gibi. Bu sayı yalnızca örnektir. Kendi gözleminizde gördüğünüz değeri kullanın veya ölçek okunamıyorsa bunu belirtin.

Eğri bir yaprağı düz cetvelle ölçmek, yüzey boyunca tam uzunluğu vermeyebilir. Bakış açısı ve başlangıç noktasının seçimi de okumayı değiştirir. Farklı iki sayı, yöntemler aynı değilse kesin büyüme kanıtı olarak sunulmamalıdır.

Daha sonra tekrar ölçerseniz aynı noktaları ve birimi kullanmaya çalışın. Bunu yapamadığınızda farkı not edin. Ölçüm, çizimin yanında isteğe bağlı bir araçtır; çocuk sayı söylemek zorunda değildir.

Cetvelin sıfır noktasını yaprağın seçilen başlangıcına hizalamaya çalışın. Yaprağa baskı uygulamanız gerekiyorsa ölçmeyin. Yalnızca uzaktan görülen yaklaşık değeri yazmak veya sayı yerine çizim kullanmak daha uygun olabilir.

Çocuk cetveldeki çizgileri takip etmek isterse yetişkin hangi birimin kullanıldığını gösterebilir. Örneğin santimetre seçilmişse sonraki sayfada da aynı birimi kullanın. Birim değişirse sonucu dönüştürmeden sayıları doğrudan karşılaştırmayın.

Bir gün uç görünmüyorsa yaklaşık uzunluk bile okunamayabilir. «Uç kapalı, ölçemedik» yazın. Eksik değeri önceki sayıdan tahmin ederek doldurmak, günlüğü gerçekte bilinmeyen bilgiyle karıştırır.

Kâğıt üzerine yetişkinin yaptığı çizimden ölçü almak gerçek yaprağın uzunluğunu vermez; çizim farklı ölçekte olabilir. Çizimi karşılaştırma için kullanıyorsanız bu sınırı çocuğa gösterin ve gerçek ölçüm gibi kaydetmeyin.

İkinci buluşmada karşılaştırma

Önce eski sayfayı açıp bitkiyi ve seçilen yaprağı bulmaya çalışın. Okun ve yer tarifinin ne anlama geldiğini birlikte hatırlayın. Çocuk farklı bir yeri gösterirse hemen düzeltmek yerine eski çizimle gerçek bitkiyi yan yana düşünün.

«Nesi aynı görünüyor, nesi farklı?» sorusunu seçtiğiniz özelliğe bağlayın. Kenara bakıyorsanız «Kenar yine yeşil mi görünüyor?» gibi açık bir soru sorabilirsiniz. Çocuk fark görmüyorsa bu yanıtı olduğu gibi kaydedin.

İki çizimin büyüklüğü farklı olabilir. Daha büyük çizim, yaprağın büyüdüğünü tek başına göstermez; resimler farklı ölçekte yapılmış olabilir. Varsa aynı yöntemle alınmış yaklaşık ölçüleri inceleyin ve onların da sınırlarını belirtin.

Yaprağın ucu görünmüyorsa «Başka bir yaprak ucunu kapatıyor» yazın. Uç kaybolmuş gibi bir sonuca varmayın. Uygun ve güvenli başka bir bakış noktası varsa seçebilir, bu değişikliği kayda ekleyebilirsiniz.

İlk sayfayı açınca çocuğa oku ve tarifi tanıyıp tanımadığını sorun. Hatırlamıyorsa yeniden birlikte inceleyin. Bu bir hatırlama sınavı değildir; kayıt, önceki seçimi yeniden bulmaya yardım eden bir araçtır.

Bugünkü görünüm önceki çizimden farklıysa önce çizimlerin yapılışını kontrol edin. Biri büyük sayfada, diğeri küçük sayfada hazırlanmış olabilir. Boyut farkını yaprağa atfetmeden önce bu koşulu yazın.

Saksı aynı yerde olsa bile güneş ışığı veya oda lambası farklı olabilir. Bilinen ışık koşulunu not edin. Açık ve koyu görünüm arasındaki farkı tarif edin, fakat yalnızca buna bakarak bitkinin renginin değiştiğini kesinleştirmeyin.

Çocuk başka bir ayrıntı fark ederse yeni bir soru açabilirsiniz. Önceki soru kenarın yönüyken bugün renk konuşulabilir; iki gözlemi ayrı başlıklarla kaydedin. Böylece yeni ilgi eski karşılaştırmayı belirsizleştirmez.

Çocuğun cevaplarına örnekler

Çocuk: «Yaprak büyüdü.» Yetişkin: «Neye bakarak öyle düşünüyorsun?» Çocuk önceki çizimi gösterebilir. Yetişkin çizimlerin ölçeğini konuşur ve varsa aynı biçimde yapılmış ölçümleri birlikte inceler.

Çocuk: «Sarardı çünkü su vermedik.» Yetişkin: «Sarı bir bölüm görüyoruz; nedenini henüz bilmiyoruz.» Sulama zamanı gerçekten biliniyorsa ayrı yazılabilir. Zamanların bir arada bulunması, tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz.

Çocuk: «Bu başka yaprak.» Yetişkin: «Okun gösterdiği yere yeniden bakalım.» Önceki kayıt kesin bir seçim sağlamıyorsa bunu kabul edin ve yeni bir referans seçin. Yetişkinin tahmini otomatik olarak doğru sayılmamalıdır.

Çocuk: «Hiç değişmemiş.» Yetişkin: «Bu kenarda fark görmüyorsun. Öyle yazalım mı?» Bir özelliğin aynı görünmesi, bitkinin her bölümünde hiçbir değişiklik olmadığı anlamına gelmez.

Çocuk: «Saksıyı çizeceğim.» Yetişkin: «Çizebilirsin. İstersen sonra baktığımız yaprağı da işaretleriz.» Saksı çizimi konumu gösterebilir ama çocuk bir sonraki adımı istemeyebilir; seçimi kabul edin.

Çocuk: «Dünkü leke büyümüş.» Yetişkin: «Dün hangi bölümünü çizmiştik?» Önceki sayfada lekenin sınırı belirtilmemişse kesin karşılaştırma yapılamayabilir. Bugünkü görünümü kaydedip eski sınır hakkında emin olmadığınızı yazın.

Çocuk: «Yaprak kayboldu.» Yetişkin: «Bu yerden göremiyorum. Arkasında mı kaldı, yoksa başka bir şey mi oldu bilmiyoruz.» Bitkiyi hareket ettirmeden güvenli bir açı varsa oradan bakılabilir; görünmeyen durumu hemen açıklamayın.

Çocuk: «Bence güneşi seviyor.» Yetişkin: «Bu senin düşüncen. Şimdi yaprağın hangi yöne baktığını yazabiliriz.» Kişileştirilmiş ifade bir hikâyede kullanılabilir; gerçek bakım nedeni olarak sunulması için başka bilgi gerekir.

Çocuk: «Ben çizmek istemiyorum.» Yetişkin: «İstersen sen söyle, ben yazayım; ya da burada bitirebiliriz.» İki seçenekten biri seçilmek zorunda değildir. Çocuğun durma yanıtı da kabul edilir.

Gözlem, soru ve tahmin

«Yaprağın kenarında leke var» görülen bir ayrıntıdır. «Leke neden oluştu?» sorudur. «Belki ışık değişti» bir olasılıktır. Bunları ayrı satırlara yazmak, bir düşüncenin kanıtlanmış bilgi gibi okunmasını önler.

Çocuğun önerdiği nedeni «Acaba böyle olabilir mi?» biçiminde kaydedebilirsiniz. Sonra daha fazla bilgiye ihtiyaç olup olmadığını konuşun. Bu etkinlik bir deney yapmak veya bitkinin bakımını değiştirmek zorunda değildir.

Örneğin yetişkin saksının taşındığını biliyorsa bunu tarih ve kaynağıyla not edebilir. Ancak yaprağın yönündeki her farkın taşınmadan kaynaklandığı sonucuna hemen varılamaz. Başka koşulların nasıl değiştiği bilinmeyebilir.

Bir soru yanıtsız kalabilir. «Henüz bilmiyoruz» cümlesi kayıtla uyumludur. Belirli bir bakım sorusu için bitkiyi tanıyan kişiye veya uygun bir uzmana danışmak, günlükte bulunmayan bilgiyi varsaymaktan daha güvenilirdir.

«Yaprak aşağı indi» ifadesi önceki konumla karşılaştırma içerir. Önceki konum net kaydedilmediyse «Şimdi ucu aşağıya bakıyor» daha dar bir gözlemdir. Bir hareketin ne zaman gerçekleştiğini bilmiyorsanız tarih atamayın.

Çocuk yaprağa bir duygu atfederek hikâye kurabilir. Günlükte «Hikâyede yaprak üzgün» ve «Görünen uç aşağıda» ifadelerini ayrı yazın. Hayal gücüne yer açarken gözlenen özellik ile kurguyu ayırmış olursunuz.

Koşullar bölümüne yalnızca bildiğiniz bilgiyi ekleyin. Örneğin bir yetişkin suladığını söylediyse bunu kaynakla not edin. Sulama zamanını bilmediğinizde tahmin etmeyin; boş bırakmak daha doğru bir kayıttır.

Katılımı kolaylaştırın

Büyük ve açıkça görülen tek yaprağa bakın. Yetişkin bir özelliği gösterir, çocuk isterse başka bir ayrıntı seçer. Bir sayfada tek ok ve bir cümle yeterli olabilir; bütün bitkiyi ayrıntılı çizmek zorunlu değildir.

Çocuk kalem tutmak istemiyorsa yetişkin çizimi onun yönlendirmesiyle yapabilir. «Oku buraya mı koyayım?» sorusundan sonra yanıtı bekleyin. Yardım, çocuğun seçim yapmasını ortadan kaldırmaz.

Bir sayfada çok sayıda çizgi görmek zor oluyorsa daha geniş boşluk bırakın ve seçilen yaprağı ayrı bir küçük çerçevede gösterin. Çerçevenin gerçek boyutu değil, hangi ayrıntıyı temsil ettiğini açıklayın.

Çocuk o gün kayıt tutmak istemezse bitkiye bakıp başka bir etkinliğe geçebilirsiniz. İsterseniz farklı bir gün yeni bir sayfa açın. Önceki görüşmeyi hatırlamak, yeni bir gözlem yapmanın koşulu değildir.

Çocuğa «Kenar mı, uç mu?» gibi iki somut seçenek sunun ve her birini uzaktan gösterin. Bunların dışında başka bir şey seçebilir veya bakmak istemeyebilir. Tek bir kısa sorudan sonra yanıtı beklemek yeterlidir.

İletişim aracı kullanan çocuk için seçimlerin görünür ve erişilebilir olmasını sağlayın. Yetişkin «Ucu seçtin mi?» diye anladığını doğrular. Bir bakışın nereye yöneldiği belirsizse kayda kesin cevap olarak geçirilmez.

Çizim yerine yetişkin bir cümle yazıp çocuğa anlamını sorabilir. «Alt yaprağın ucu masaya bakıyor» ifadesi, çocuğun gerçekten seçtiği şeyi anlatmıyorsa düzeltilir. Sayfanın biçimi ortak anlaşmayı desteklemelidir.

Bir sonraki adım

İki görünür yaprağı kenar biçimi açısından karşılaştırın. Her birini çizimde ayrı işaretleyin. Biri daha geniş, diğeri daha dar görünebilir; bu fark hangisinin daha genç olduğu sonucunu tek başına sağlamaz.

Üç tarihli sayfa varsa sıraya koyup seçilen özelliği inceleyin. İki tarih arasındaki boşlukta tam olarak ne olduğunu bilemezsiniz. Sonraki sayfada görülen değişikliğin gününü geriye dönük tahmin olarak yazmayın.

Çocuk yetişkine soru sorabilir: «Bu yaprak hâlâ saksının kenarında mı?» Yetişkin çizimi kontrol eder, gördüğünü söyler veya emin olmadığını belirtir. Çocuk oku düzeltmek ya da yeni bir yaprak seçmek isteyebilir.

Aydınlatma değiştiğinde yaprağın tonu farklı görünebilir. Bitkiyi taşımadan gözlem koşullarını not edin ve mümkünse benzer ışıkta yeniden bakın. İki farklı ışık koşulunda görülen fark, yaprağın kendisinin değiştiğine kesin kanıt değildir.

İki yaprağın kenarını karşılaştırırken her birinin görünen bölümünü ayrı gösterin. Biri düz, diğeri dalgalı görünebilir. Bu görsel tanım, dokunulduğunda pürüzsüz veya pürüzlü hissedileceği anlamına gelmez.

Üç gözlem arasında bir sayfa kaybolduysa kalan tarihlerle çalışın. Eksik sayfayı hatırladığınızı düşündüğünüz bilgilerle doldurmayın. Çocuğa «Bu gün hakkında kaydımız yok» diyebilirsiniz.

Çocuk kendi sorusunu bulmakta zorlanıyorsa iki seçenek önerin: «Ucun yönüne mi, kenarın rengine mi bakalım?» O başka bir soruyu seçebilir. Yetişkin yalnızca gerçekten görülebilen ve karşılaştırılabilir olanı yazmalıdır.

Bitkinin toplam yüksekliğini karşılaştırmak isterseniz başlangıç ve bitiş noktalarını, kullanılan birimi ve bakış yerini önceden belirleyin. Saksının altından mı toprak yüzeyinden mi ölçüldüğü sonucu değiştirir. Güvenli ölçüm mümkün değilse sayı üretmeyin.

Aile dili ve günlük yaşam

Aileniz bitkiye kendi adını vermiş olabilir veya türünü bilmiyor olabilir. «Pencerenin yanındaki bitki» gibi bir tarif, başka örneklerle karışmıyorsa yeterlidir. Güvenlik ve bakım için tür gerektiğinde güvenilir ayrı bilgiye başvurun.

Çocuk ailede kullandığı dilde anlatabilir; yetişkin kararlaştırılan dilde yazabilir. Çeviri yapılıyorsa ikisinin de aynı yaprağı gösterdiğini doğrulayın. Her cümlenin Türkçeye çevrilmesi gözlemin ön koşulu değildir.

Bir bitki evde, okulda veya izin verilen başka bir yerde görülebilir. Her aile aynı ev düzenine, bahçeye veya malzemelere sahip değildir. Çocuğun gerçekten tanıdığı yer ve eşyalarla kurulan örnek daha anlaşılır olur.

İki çocuk katılmak isterse ayrı yaprak seçebilir veya biri çizimi yönlendirirken diğeri söz söyleyebilir. Rolleri karşılıklı isteğe göre belirleyin. Çizimlerin güzelliğini veya cevap verme hızını karşılaştırmak gözlem için gerekli değildir.

Çocuk «çiçek» sözcüğünü bütün bitki için kullanabilir; yetişkin «Bu bitkinin yaprağına bakıyoruz» diyerek seçilen bölümü gösterebilir. Gündelik sözcüğü yasaklamak yerine hangi parçadan konuşulduğu netleştirilir.

Bir aile bitkiye Türkçe bir ad verirken başka bir aile kendi dilindeki adı kullanabilir. Yazıda iki ad yer alabilir; doğrulama için aynı saksı veya konum gösterilir. Dil seçimi gözlemin gerçekliğini tek başına belirlemez.

Bir okul veya ortak mekândaki bitki seçilirse oradaki sorumlu kişinin kurallarına uyun. Yaprak toplamak, saksıyı taşımak veya üzerine işaret koymak gerekmeksizin bakmak ve çizmek mümkündür.

İki çocuğun ayrı yaprak seçmesi durumunda sayfaları isim veya sembolle ayırt edebilirsiniz. İki çizimin görsel kalitesi karşılaştırılmaz. Her çocuk hangi özelliği kaydetmek istediğini kendi iletişim yoluyla belirleyebilir.

Bakım ve bitiriş

Yaprakları koparmayın, tatmayın ve toprağı incelemek için dokunmayın. Küf, bilinmeyen koku veya başka bir endişe varsa bitkiyi ellemeyin; bakımından sorumlu kişiye veya uygun uzmana danışın. Genel bir yazı, belirli bitkinin güvenliğini belirlemez.

Çocuk bitkiye daha fazla su vermeyi önerebilir. Fikri soru olarak yazıp bitkiye bakan kişiyle konuşun. Bu günlük bir türün su gereksinimini belirlemez ve gözlem yapmak için bakımın değiştirilmesini gerektirmez.

Kaydı çocuğa okuyun ve seçilen yaprağın anlaşılır biçimde işaretlenip işaretlenmediğini sorun. İsterse düzeltin. Sayfayı saklamak ailenin tercihidir; günlüğün düzenli tutulması bir zorunluluk değildir.

Bitki artık erişilebilir değilse bu diziyi bitirebilir veya başka bir bitkiyle yeni bir kayıt başlatabilirsiniz. Yeni örneği öncekinin devamı gibi göstermeyin. Hangi bitkinin hangi tarihte incelendiğini açıkça yazın.

Çocuk bitkiye kendi adını verirse bunu günlükte oyun adı olarak yazabilirsiniz. Bu isim bitkinin türünü veya güvenliğini belirlemez. Bakıma ilişkin karar için gerçek tür ve koşullar hakkında ayrı güvenilir bilgi gerekir.

Kâğıdı saksının yanında bırakmak istiyorsanız önce bakım yapan kişinin onayını alın. Geçişe veya sulamaya engel olmaması gerekir. İsterseniz defteri başka bir yerde saklayıp konum tarifini sayfaya yazın.

Son sayfa «Bugün yaprağı göremedik» diyebilir. Böyle bir kayıt, gözlemin o günkü sınırını belirtir. Aile daha sonra devam etmeyi seçebilir ama eksik görünen bir noktayı tahminle tamamlaması gerekmez.

Bitki artık erişilemiyorsa önceki sayfaları o bitkiye ait bir dizi olarak bırakın. Yeni bitki için ayrı başlık ve başlangıç tarihi kullanın. Benzer görünüm, iki bitkinin aynı örnek olduğu anlamına gelmez.

BrainHunters üzerinde devam edin

Bir bitkide benzer özellikleri aramak için bitki gözlemlerinde örnek arama yazısına bakın. Çocuk dijital bir etkinlik isterse şekiller ve nesneler bölümündeki mevcut seçenekleri birlikte inceleyebilirsiniz.