İki kişiyle bitki gözlem günlüğü: bak, ölç ve birlikte kaydet

Birlikte neyi inceleyeceğiz? ve malzemeleri hazırlayın

İki katılımcı aynı saksıdaki bitkiye bakar ve önce görünür yaprakların sayısını, isterlerse bitkinin yaklaşık yüksekliğini kaydeder. Bir kişi bitkiyi işaret edebilir veya cetveli tutabilir; diğeri sayıyı, çizimi ya da katılımcının sözünü deftere aktarabilir.

Burada «birlikte» demek bir kişinin karar verip diğerinin yalnızca yazması demek değildir. Her iki katılımcı da hangi özelliğin inceleneceği, kaydın nasıl yapılacağı ve rollerin değişip değişmeyeceği konusunda söz sahibi olur. İstemeyen kişi izlemeyi ya da ara vermeyi seçebilir.

Gözlem sorusu somut olsun: «Bugün bu bitkide kaç görünür yaprak sayıyoruz?» Ardından istenirse «Toprak yüzeyinden en üst görünen noktaya yaklaşık yükseklik ne kadar?» sorusu eklenebilir. Bitkinin sağlığı veya neden değiştiği tek bir sayımdan kesin olarak anlaşılmaz.

Örnekte Ece ve Deniz adlarını kullanıyoruz. Ece önce yaprakları gösteriyor, Deniz çiziyor; ikinci buluşmada isterlerse değişiyorlar. Bu karakterler ve aşağıdaki kayıtlar bir etkinlik örneğidir, gerçek bir bitkiden alınmış ölçümler değildir.

Yerinden oynatılması gerekmeyen, evde veya sınıfta bulunan bir saksı bitkisi seçin. Bitkinin kime ait olduğunu sorun ve gözlem için izin alın. Yapraklara dokunmak zorunlu değildir; güvenli bir mesafeden bakmak veya bir yetişkine neyi göstereceğini söylemek de mümkündür.

Bir defter ya da birkaç kâğıt, kalem ve isterseniz bir cetvel hazırlayın. Ölçüm yapılmayacaksa cetvel gerekli değildir. Yaprak saymak için çocuğun rahatça görebileceği bir konum seçin; yetişkin saksıyı güvenli ve sabit bir yüzeyde tutar.

Bitkiyle ilgili bakım kararlarını, bitkinin türünü ve bulunduğu ortamı bilen yetişkin verir. Sırf etkinlik için bilinmeyen bir bitkinin yapraklarını koparmayın, tatmayın veya gereğinden fazla sulamayın. Gözlem, mutlaka bakım yapmayı gerektirmez.

Sayfada tarih, gözlenen özellik ve gözlemi kaydetmek için boş alan ayırın. Katılımcılar ister yazı, ister çizim, ister alışık oldukları iletişim araçlarını kullanabilir. Yetişkin bir sözü yazıya dökecekse ne yazdığını söyleyip onay alabilir.

İlk buluşma: görevleri seçin ve bakın ve i̇kinci buluşma: aynı soruya dönün

Ece ve Deniz bitkinin karşısına geçer. Yetişkin sorar: «Bugün neyi gözlemek istersiniz: yaprakları mı, yüksekliği mi?» İki çocuk yaprakları seçerse önce hangi yaprakların göründüğünü ve aynı yaprağı iki kez saymamak için nasıl ilerleyeceklerini konuşurlar.

Ece saksıyı çevirmeden, gördüğü yaprakları işaret eder. Deniz her işaretten sonra deftere küçük bir çizgi koyabilir. Eğer örnekte iki görünür yaprak saydılarsa, Deniz iki çizgi ve «2 görünür yaprak» notu ekler. Bu sayı yalnızca örneğin varsayılan başlangıcıdır.

Yaprakların bir kısmı üst üste geldiyse bir tanesini iki sanmak veya arkadakini görememek mümkündür. Dokunmadan farklı bir açıdan bakmak mümkünse deneyin. Hâlâ emin değilseniz «iki açıkça görünüyor; bir alan örtülü» gibi bir not, tahmin edilen kesin sayıdan daha dürüsttür.

Kayıt tamamlandığında Deniz okur ya da gösterir: «İki görünür yaprak yazdım.» Ece kendi gözlemini yansıtıp yansıtmadığını söyler. Farklı düşünürlerse çizgileri hemen silmek yerine bitkiye tekrar bakıp hangi yaprakları saydıklarını karşılaştırırlar.

Bir sonraki buluşmada tarihe bakın ve hangi bitkinin incelendiğini doğrulayın. Aynı saksı ve mümkün olduğunca benzer bakış konumu seçmek karşılaştırmayı kolaylaştırır. Saksı taşındıysa veya bazı yaprakların görünümü değiştiyse bunu da not edin.

Deniz bu kez görünen yaprakları gösterebilir; Ece kaydı çizebilir. Bu değişim bir zorunluluk değildir. Her iki katılımcı da aynı rolü sürdürmek isterse birlikte başka bir görev paylaşımı seçebilirler; önemli olan ikisinin de karar verme fırsatıdır.

Örnek kayıtta ikinci kez iki görünür yaprak görüldüğünü varsayalım. «Yine 2» yazmak yeterlidir. Değişiklik olmaması da bir gözlemdir. Gerçek bitkide sayı farklıysa kurguya uydurmayın; gördüğünüzü ve emin olmadığınız kısmı kaydedin.

İlk sayfayla ikinci sayfayı yan yana koyun. «İki kayıtta hangi sayı var?» diye sorun. Aynı sayıyı görmek tüm yaprakların boyunun, renginin ya da durumunun aynı kaldığını kanıtlamaz; yalnızca seçilen sayımın sonucunu karşılaştırır.

Üçüncü buluşma ve örnek bir kayıt ve i̇sterseniz yaklaşık yüksekliği ölçün

Bir örnek defter şöyle görünebilir: 4 Kasım — 2 görünür yaprak; 7 Kasım — 2 görünür yaprak; 10 Kasım — 3 görünür yaprak. Bu tarihler ve sayılar kurguya aittir. Gerçek günlüğe yalnızca kendi gözlem tarihlerinizi ve sonuçlarınızı yazın.

Bu hayalî kayıtta üçüncü sayım, ilk iki sayıma göre bir fazla görünür yaprak içerir: 3, 2’den birdir fazla. Ancak bir yaprağın önce görünmeyip sonra görünür hâle gelmiş olması da mümkün olabilir. Ek gözlem olmadan kesin nedeni seçmeyin.

Ece «Bir yaprak daha görüyorum» derse Deniz önce hangi yaprağın kastedildiğini sorabilir. İkisi de aynı yaprağı gösteriyorsa üçüncü kayda bir çizim ekleyebilirler. Başka bir açıdan bakılmışsa veya saksı çevrilmişse bunu da kaydetmek yorum için önemlidir.

Bir buluşma kaçırılırsa tarihi ve durumu dürüstçe bırakın: «7 Kasım’da bakamadık.» O güne ait bir sayı uydurmayın. Sonraki gerçek gözlem yine kullanılabilir; yalnızca aradaki değişimin tam ne zaman gerçekleştiği bilinmez.

Ölçüme başlamadan önce başlangıç ve bitiş noktalarını seçin. Örneğin cetvelin sıfırını toprak yüzeyi hizasına getirin ve bitkinin o andaki en üst görünen noktasının yüksekliğini okuyun. Cetvelin alt ucu her cetvelde sıfırla aynı yerde olmayabilir; işareti kontrol edin.

Cetveli bitkiye bastırmadan, mümkün olduğunca dik tutun. Bir katılımcı cetvelin yerini gösterebilir, diğeri ölçüyü okuyabilir. Yaprak hareket ediyorsa veya üst nokta net değilse değeri yaklaşık olarak belirtin; hassasiyetinizden emin olmadığınız bir ondalığı zorla yazmayın.

Örnek olarak ilk gün yaklaşık 7 santimetre, sonraki gün yaklaşık 7,5 santimetre yazıldığını varsayalım. Bu örnek sayılar arasında 0,5 santimetrelik fark vardır. Gerçek ölçümlerde böyle bir fark cetvelin yerleştirilmesinden veya seçilen üst noktadan da etkilenebilir.

Eğik duran bir bitkinin dikey yüksekliği ile sap boyunca ölçülen uzunluğu aynı şey değildir. Önceden hangi değeri ölçtüğünüzü yazın ve sonraki buluşmada aynı yöntemi kullanın. Cetveli eğik sap boyunca tutup sonucu önceki dikey yükseklikle doğrudan karşılaştırmayın.

İki kişi farklı şeyler gördüğünde ve çizim, söz ve fotoğrafın farkı

Ece iki, Deniz üç yaprak sayarsa önce her birinin hangi parçaları yaprak olarak saydığını gösterin. Küçük yeni bir yaprak, arkada kalan bir yaprak veya aynı yaprağın iki görünen bölümü farklı sayımlara yol açabilir. Tekrar bakmak için bitkiye zarar vermeyin.

İkisi yine anlaşamıyorsa iki gözlemi birlikte kaydedebilirsiniz: «Ece iki, Deniz üç görüyor; arkadaki bölüm net değil.» Yetişkin daha yakından inceleyebilir ancak kendi tahminini kesin sonuç gibi yazmak zorunda değildir.

Ölçüler farklıysa cetvelin sıfırının nerede olduğunu ve üst noktanın hangisi seçildiğini karşılaştırın. Biri saksının altından, diğeri toprak yüzeyinden başladıysa iki sayı farklı soruları yanıtlar. Yöntemi birlikte seçip istenirse yeni bir ölçüm yapın.

Anlaşmazlık çözülmese de günlük tamamlanabilir. «Bugün kesin sayamadık» ifadesi eksik bir cevap değil, gözlemin sınırını belirtir. Başka bir gün daha açık bir açıdan bakma fırsatı olursa sonucu ayrıca kaydedebilirsiniz.

Bir çizim yaprakların yerini göstermeye yardım eder. Çizen kişi tüm ayrıntıları aktarmak zorunda değildir; hangi işaretin yaprağı, hangisinin saksıyı temsil ettiğini söylemesi yeterlidir. Ölçekli yapılmadıysa çizimdeki uzunluğu gerçek santimetre gibi okumayın.

Bir katılımcı konuşarak «solda büyük bir yaprak görüyorum» diyebilir, diğeri bu sözü yazabilir. Yazıyı okuduktan sonra ilk katılımcıya anlamı doğru aktarıp aktarmadığını sorun. Yetişkin kayıt tutsa da gözlemin sahibi çocuk olabilir.

Fotoğraf kullanılacaksa aile veya kurumun ilgili kurallarına uyun ve yalnızca izin verilen içeriği kaydedin. Fotoğraf farklı açıdan veya farklı uzaklıktan çekilmişse bitkinin resimde daha büyük görünmesi gerçek büyümenin kanıtı değildir.

Üç yöntemi aynı anda kullanmak zorunlu değildir. Bir tarih ve kısa söz yeterli olabilir. Bir sonraki buluşmada karşılaştırmak istediğiniz özelliği kaydetmeniz, sayfanın süslenmesinden daha önemlidir.

Daha kolay ve daha ileri seçenekler ve görev paylaşımı için üç somut düzen

İlk kez birlikte çalışan iki kişi için yalnızca bir yaprağı gösterip «Bugün burada ne görüyorsun?» diye sormak yeterli olabilir. İkinci katılımcı bir işaret çizer. Yaprak sayısı veya yükseklik karşılaştırması, istenirse sonraki buluşmaya bırakılabilir.

Görsel dikkat için sade bir arka plan seçebilir, saksıyı hareket ettirmeden katılımcıların oturduğu yeri değiştirebilirsiniz. Bir çocuk bakışla veya iletişim aracıyla bir yaprağı seçebilir; diğeri onun yönlendirmesiyle kaydı yapar.

İleri bir adım olarak iki çocuk aynı gün kendi ölçümlerini ayrı ayrı kaydedebilir. Ardından ölçüm başlangıcını ve bitişini karşılaştırırlar. Sayılar farklı çıkarsa yöntemleri incelerler; aritmetik ortalama almak veya tek bir sayıyı zorla seçmek gerekli değildir.

Birden fazla bitki gözlemek isterseniz her saksıya ayrı bir isim veya işaret verin. Ancak ışık, bitki türü, saksı ve bakım koşulları farklıysa büyüme farkını yalnızca bir nedene bağlamayın. Bu ek karşılaştırma önceki tek bitki kaydından ayrı bir sorudur.

Bir başka kolaylaştırma, ilk gün yalnızca gözlemi seçip yetişkinin tarihi ve cümleyi yazmasıdır. İkinci çocuk yetişkinin yazdığını dinleyip onaylayabilir. Böylece hem kayıt tutulur hem de iki katılımcının sayfaya fiziksel olarak yazması şart koşulmaz.

Zorlaştırmak isterseniz katılımcılara kayıtları tarihe göre sıralamayı teklif edin. Önce her kâğıttaki tarihi birlikte okuyun, sonra başlangıç ve son gözlemi bulun. Bu çalışma tarih sıralamasını da içerdiğinden, yalnızca bitki gözlemiyle aynı görev değildir.

Yaprakların boyunu karşılaştırmak isterseniz hangi iki yaprağı seçtiğinizi ve nasıl karşılaştırdığınızı kaydedin. Yan yana koymak için yaprak koparmak gerekmez. Açı veya yaprak kıvrımı karşılaştırmayı belirsiz kılıyorsa bunu söyleyin ve ölçüsüz bir tahmini kesin sonuç olarak sunmayın.

Birinci düzende Ece bir yaprağı gösterir, Deniz o yaprak için deftere bir işaret koyar. Sonra Ece başka bir yaprağı gösterir. Sayım bitince işaretler sayılır ve bitkide gösterilen yapraklarla eşleşip eşleşmediği kontrol edilir.

İkinci düzende Deniz cetvelin sıfır işaretinin toprak düzeyine gelmesini tarif eder; Ece cetveli tutar. Deniz üst noktadaki değeri söyler, Ece duyduğunu tekrar eder. Bu paylaşım, biri yalnızca izlemek istiyorsa yeniden düzenlenebilir.

Üçüncü düzende katılımcılardan biri gördüğünü sözle anlatır, diğeri çizim yapar. Örneğin «iki büyük yaprak ve aralarında küçük bir yaprak görüyorum» denebilir. Çizim tamamlanınca anlatan kişi işaretlerin kendi gözlemini yansıtıp yansıtmadığını kontrol eder.

Roller arasında üstünlük sıralaması yoktur. Cetveli tutan kişi de kayıt tutan kişi de soru sorabilir ve öneriyi reddedebilir. Anlaşmazlık olduğunda yetişkin her iki açıklamayı dinler; sırf kalemi elinde tutanın sözünü son karar olarak kabul etmez.

Bir katılımcı el hareketi yapmakta zorlanıyorsa diğerine nereye bakacağını tarif edebilir veya alışık olduğu iletişim aracıyla seçim yapabilir. Bir yetişkin çizimi gerçekleştirse bile hangi ayrıntının kaydedileceğine çocuğun karar vermesi mümkün olabilir.

Yaprak sayarken birimleri belirleyin ve örnek kayıtları birlikte okuyun

İlk soruda yalnızca açıkça görülen yaprakları saymayı seçin. Her yaprağı işaret ederken deftere bir çizgi koyun. Sonunda bitkide gösterilen yapraklarla defterdeki çizgilerin birer birer eşleşip eşleşmediğine birlikte bakın.

Yaprağın ucu iki parça gibi görünüyorsa bunun iki ayrı yaprak olup olmadığını anlamak güçleşebilir. Katılımcılar emin değilse parçayı yeniden göstermeyi deneyebilir ve belirsizliği not edebilir. Bitkiyi çekmek veya yaprağı koparmak sayım için gerekli değildir.

Bir yaprak diğerinin arkasında kalmışsa önceki kayıtta sayılmamış olabilir. İkinci buluşmada farklı açıdan görünmesi, mutlaka o gün yeni çıktığını göstermez. Deftere «arkada görülen bölüm ilk gün görünmüyordu» gibi gözleme dayalı bir açıklama ekleyin.

Bir yaprak yere düşmüşse hangi grubu saydığınızı belirtin: bitkiye bağlı görünen yapraklar mı, saksı çevresindeki bütün yapraklar mı? İki soru farklı sonuç verebilir. Aynı grubu önceki günlerle karşılaştırmak için sınırı her seferinde söyleyin.

Bitkinin bir dalı kısmen görüş dışındaysa «en az iki yaprak görüyoruz» demek, tamamının iki yaprak olduğunu iddia etmekten farklıdır. Çocuk bu ayrımı kendi sözcükleriyle anlatabilir; yetişkin kayıt tutarken kullandığı ifadeyi değiştirmeden doğrular.

Hayalî kayıtta 4 Kasım için iki, 7 Kasım için yine iki görünür yaprak var. Deniz iki tarihi gösterir; Ece her tarihin yanındaki sayıyı okur veya işaretleri sayar. İki sayı aynı olduğunda «görünür yaprak sayımız değişmemiş» denebilir.

10 Kasım örneğinde üç görünür yaprak yazıyor. Önce önceki kayıtla yeni kaydı yan yana koyun: iki işaret ve üç işaret. Her iki taraftaki işaretleri eşleştirdiğinizde üçüncü kayıtta bir işaret eşleşmeden kalır.

Bu farkın açıklamasını ayrıca tartışın. Yeni yaprak çıkmış olabilir, önceki yaprak örtülmüş olabilir veya sayım yöntemi değişmiş olabilir. Örnek kayıt tek başına bunlardan hangisinin gerçekleştiğini göstermez.

Çocuklar üçüncü gün bitkinin daha uzun göründüğünü de söylerse bunu yaprak sayısından ayrı bir gözlem olarak kaydedin. Yaprak sayısının artması, yüksekliğin aynı oranda artmış olduğunu göstermez. Yüksekliği değerlendirmek için tanımlı bir ölçüm gerekir.

Kayıttaki bir sayı yanlış yazıldıysa neyin düzeltildiğini belirtin. Örneğin üç çizgi çizilip yanına yanlışlıkla «2» yazılmışsa gözlem yapan kişiyle kontrol edin; sonra düzeltmenin nedenini not edin. Önceki gerçek gözlemi sonuca uydurmak için değiştirmeyin.

Defterde bir tarihin yanında çizim, diğerinde yalnızca sayı varsa önce çizimde hangi parçaların yaprak olduğunu belirleyin. İki yöntemin aynı özelliği gösterdiğinden emin olduktan sonra karşılaştırma yapın; saksı desenini yaprak işareti sanmak sonucu değiştirebilir.

Ece «Üçüncü gün iki yaprak yok oldu» derse gerçek kayda dönün: örnekte ikinci gün iki, üçüncü gün üç görünür yaprak bulunuyor. Yetişkin sayıları gösterip «İki ve üçü birer birer eşleştirelim» diyebilir. Çocuk açıklamasını değiştirmek isterse buna fırsat verin.

İşaretleri eşleştirmek için ilk kayıttaki bir çizgiden ikinci kayıttaki bir çizgiye çizgi çekilebilir. Üçüncü kayıtta bir işaret artıyorsa fark birdir. Bu yöntem, sayı adlarını yazmadan da iki kaydın sayısını karşılaştırmaya olanak verir.

Yüksekliği ölçerken aynı başlangıcı koruyun ve birlikte karar verme örneği

İlk gün cetvelin sıfırını toprağın görünen yüzeyine hizaladıysanız bunu küçük bir çizimle kaydedin. Saksının altını başlangıç almak isterseniz bunu ayrı bir yöntem olarak adlandırın. Saksı yüksekliği sonucu etkilediği için iki yöntemin sayıları aynı soruya cevap vermez.

Cetvelin üzerinde milimetre çizgileri varsa yetişkin aralarındaki anlamı gösterebilir; fakat katılımcının zorlandığı bir hassasiyet düzeyini dayatmayın. Bir sayı iki çizgi arasındaysa «yaklaşık» ifadesiyle en uygun okuma kaydedilebilir.

Bir yaprak en üst nokta olarak seçildiyse sonraki ölçümde başka bir yaprağın daha yükseğe çıkması mümkündür. Soru «bitkinin en üst noktası» ise o günkü en yüksek noktayı kullanın ve noktanın değiştiğini not edin.

Bunun yerine belirli bir yaprağı takip etmek istiyorsanız hangi yaprak olduğunu açıkça tarif edin veya izin verilen bir çizimle gösterin. O zaman soru bütün bitkinin yüksekliği değil, seçilen yaprağın konumudur. İki kaydı aynı başlık altında karıştırmayın.

Cetvel okunurken saksıyı, gövdeyi ya da yaprağı zorla düzeltmeyin. Güvenli ve rahat bir yerleşim yoksa yükseklik ölçümünü atlayıp yaprak sayısına dönün. Bir ölçümün eksik kalması, bitkiye veya katılımcıya baskı uygulamaktan daha uygun olabilir.

Ece «Ben çizmek istiyorum» derken Deniz de kalemi kullanmak isteyebilir. Yetişkin önce ikisinin isteğini tekrarlar: «İkiniz de çizmek istiyorsunuz.» Sonra iki ayrı sayfa kullanmayı veya çizimin farklı bölümlerini üstlenmeyi önerir.

Ece saksıyı, Deniz yaprakları çizmek isterse önce iki katılımcı bu paylaşıma razı olmalıdır. Çizim sırasında biri fikrini değiştirirse yeni bir sayfa açmak ya da durmak mümkündür. Ortak çalışma tek bir kâğıdı zorla paylaşmak anlamına gelmez.

Bir başka durumda Deniz «Sayıyı ben yazayım» der, Ece ise resmi seçer. Yetişkin sorabilir: «Ece, hangi ayrıntının yazılmasını istiyorsun? Deniz, yazdığını birlikte okuyalım mı?» Böylece kaydı yapan kişi ile gözlemi seçen kişinin katkısı görünür olur.

İki katılımcı farklı sonuç kaydetmek isterse yan yana iki kutu hazırlayın. Kutulara kimin hangi koşulda ne gördüğünü yazın. Daha sonra tek bir ortak sonuca varıp varmamak çocukların ve gözlemin durumuna bağlıdır.

Buluşma bitince her katılımcıya bir sonraki sefer aynı görevi sürdürmek isteyip istemediğini sorabilirsiniz. Yanıt vermek veya söz vermek zorunlu değildir; sonraki gün yeniden konuşulabilir.

Kalem tekse biri gözlemi yaparken diğeri kayda başlayabilir, sonra kalem başka bir katılımcıya geçebilir. Ancak sıra değişimi süreyle veya tamamlanan bir işaretle önceden anlaşılmalıdır. Bir çocuk kalemi kullanmak istemiyorsa alternatif katılımı ayrıca konuşun.

Yetişkin gözlem cümlesini düzeltmek yerine önce ne demek istendiğini sorabilir: «Şu yaprağı mı gösteriyorsun?» Çocuğun sözünü aynen yazmak mümkün değilse önerilen ifadeyi okuyun ve onay alın. Böylece defterde yetişkinin yorumu çocuğun gözlemiyle karışmaz.

Gözlem ile bakım kararını ayırın ve üç buluşma arasındaki süreyi seçin

Toprağın kuru göründüğünü söylemek bir gözlemdir; bitkinin neden öyle göründüğü veya ne kadar suya ihtiyaç duyduğu ayrı sorulardır. Yetişkin bitkinin bakım gereksinimlerini ve gerçek koşullarını değerlendirir. Günlük doldurmak için sabit miktarda su vermek şart değildir.

Bitkiye su verildiyse tarihin yanına bu bilgiyi ekleyebilirsiniz. Örneğin «yetişkin bugün suladı» ifadesi bir bakım olayını kaydeder. Ertesi gün görülen bir değişimin tek nedeninin bu sulama olduğunu göstermek için ise bu bilgi tek başına yeterli değildir.

Saksının yeri değiştiyse eski ve yeni konumları not edin: «Pencereden masaya taşındı» gibi. Işık koşulları da değişmiş olabilir; ancak yalnızca yer değişiminden bitkiye ulaşan ışık miktarını kesin olarak hesaplayamazsınız.

Yaprakta görülen bir leke veya renk değişikliği çizilebilir ve tarih atılabilir. Bu kaydı bir hastalık tanısı gibi sunmayın. Bitkinin bakımıyla ilgili endişe varsa türünü ve koşullarını bilen birine danışmak gözlem etkinliğinden ayrı bir adımdır.

Bir çocuk toprağa dokunmak istemiyorsa dokunması gerekmez. Katılımcılar yalnızca izin verilen ve güvenli olan gözlemleri seçebilir. Etkinliğin hedefi bakım görevini bütün çocuklara aynı şekilde yaptırmak değil, seçilen özelliği birlikte incelemektir.

Örnekteki 4, 7 ve 10 Kasım tarihleri aralarda üçer gün bulunan hayalî tarihlerdir. Ailenizin veya grubun başka bir aralık seçmesi mümkündür. Tarihleri baştan planlasanız bile beklenmeyen bir değişiklik olursa kaydı buna göre düzenleyin.

Her gün bakıldığında değişiklik görünmeyebilir; daha uzun aralıkta ise arada olan bir olay fark edilmeyebilir. İki durumda da tarihler önem taşır. Günlük, yalnızca gerçekten gözlenen zamanları gösterir; gözlenmeyen günlerde olanları doğrudan göstermez.

Bir katılımcı ikinci gün gelemediyse ilk gözleme ait kaydı ona gösterebilirsiniz. Ancak başkasının gözlemini kendi gözlemiymiş gibi yazmayın. «Deniz’in önceki kaydını okuduk» demek, bilgi kaynağını açık tutar.

Katılımcılar bir sonraki tarihi seçerken kendi programlarını dikkate alabilir. Bitkinin belirli bir hızda değişmesini beklemek yerine «bu tarihte tekrar bakabilir miyiz?» sorusuna odaklanın. Mümkün değilse yeni tarih belirlemek yeterlidir.

Bitkiyi görmeden önce tahmin yapmak ve buluşma sonunda neyi paylaşabilirsiniz?

İlk kayda baktıktan sonra ikinci buluşmadan önce «Sence yine iki yaprak mı göreceğiz?» diye sorabilirsiniz. Katılımcılar iki, üç ya da «bilmiyorum» diyebilir; tahmin vermek istemeyen kişi gözlem aşamasına geçebilir.

Tahmini ve gözlemi ayrı alanlara yazın. Örneğin «tahmin: üç; gözlem: iki» şeklinde bir örnek oluşturabilirsiniz. Gerçek gözlem başka çıkarsa onu değiştirip tahmine uydurmayın; farkın olası açıklamalarını konuşmak yeterlidir.

İki katılımcı farklı tahminlerde bulunabilir. Bunu bir yarışmaya dönüştürmeden, ikisinin de tahminini kaydedip aynı bitkiye bakmalarını sağlayın. Kimin önceden doğru bildiğinden çok, neyin gerçekten görüldüğünü ve nasıl kaydedildiğini inceleyin.

Gözlem net değilse «sonuç belirsiz» notu ekleyin. Bu durumda tahminlerden birini kazanan ilan etmek gerekli değildir. Daha iyi bir bakış açısı mümkünse sonraki buluşmada aynı soruya dönebilirsiniz.

Ece ve Deniz her biri bir kayıt seçip açıklayabilir: «Ben ilk gün iki yaprak gösterdim» veya «Ben ikinci gün tarihi yazdım.» İkisi de konuşmak zorunda değildir; işaret etmek ya da bir çizimi seçmek de paylaşım biçimidir.

Yetişkin desteği kullanıldıysa kayda ekleyin: «Cetveli yetişkin tuttu, çocuk üst noktayı gösterdi.» Bu ifade, kimin hangi işi yaptığını ortaya koyar. Yalnızca «çocuk ölçtü» demek bazen kullanılan desteği gizleyebilir.

Defteri paylaşmadan önce katılımcıların ve gerekiyorsa ailenin tercihlerini öğrenin. İsim yazmak istemiyorlarsa iki farklı sembol seçebilirler. Etkinliğin anlaşılması için gerçek adların veya fotoğrafların herkese gösterilmesi gerekmez.

Bir sonraki adımı çocuklarla birlikte seçin: aynı bitkiye tekrar bakmak, başka bir özellik çizmek veya bitki günlüğünü burada bitirmek. Günlüğün sayfa sayısı ya da kesintisiz sürmesi, gözlemin değerini tek başına belirlemez.

Deftere iki ayrı soruyu yan yana yazabilirsiniz: «Kaç görünür yaprak var?» ve «Hangi yaprağı gösteriyoruz?» İlk soru sayı ister; ikincisi seçilen nesnenin belirlenmesine yardım eder. Katılımcılar bu iki yanıtı karıştırırsa bitki üzerindeki örneğe dönün.

Buluşmalar arasında defterin kaybolmaması için sayfaları tarih sırasıyla bir dosyada tutabilirsiniz. Fotoğraf veya isim kullanmak zorunlu değildir. Çocukların izin verdiği semboller ve açıklamalar, daha sonra hangi kaydın hangi gözleme ait olduğunu anlamak için yeterli olabilir.

Bir sonuç beklediğiniz gibi değilse yeni sayfada durumu olduğu gibi anlatın. Örneğin yaprak sayısı değişmediyse «aynı sayıda görünüyor» yazın. Günlüğün amacı her sayfada artış göstermek değil, iki katılımcının gerçekten baktığı durumu anlaşılır biçimde korumaktır.

BrainHunters ile devam

BrainHunters içinde gözlem veya sıralama ile ilgili bir etkinlik açıksa önce ekrandaki gerçek yönergeyi birlikte okuyun. Resimler bir bitkinin aşamalarını gösterebilir; ancak her dijital görev sizin saksınızın hangi hızla değişeceğini söylemez.

Çocuklar isterse ekrandan sonra defterlerindeki iki tarihi karşılaştırabilir ve «Bu kayıt bizim baktığımız bitkiye ait» diyebilir. Kendi gözlemlerini dijital görselle ayırt etmek, hangi bilginin nereden geldiğini açık tutar.