Masada bir daire, bir daire ve bir kare var; hemen yanlarında aynı üçlü yeniden başlıyor. Bu sırayı kâğıt şekillerle kurabilir, sonra bir çizimle anlatabilirsiniz. İki gösterimde malzeme değişse de kararlaştırılan kural aynıdır: iki daireyi bir kare izler ve üçlü tekrar eder. Çocuk şekilleri taşıyabilir, gösterebilir, çizebilir veya başka birinden istediği hareketi yapmasını isteyebilir. Başlangıç noktasını ve hangi özelliğin tekrar ettiğini açıkça konuşmak, sıradaki parçayı tahmin etmekten daha fazlasını görünür kılar.
Tekrar eden birim nedir?
Örneği soldan sağa okuyalım: daire, daire, kare; daire, daire, kare. İlk üçlü ile ikinci üçlü aynı sıradadır. Bu oyunda tekrar eden birim “daire, daire, kare” olarak seçilmiştir. Yalnızca dairelerin veya yalnızca karenin tekrar ettiğini söylemek bütün düzeni anlatmaz; üç parçanın sırası birlikte önem taşır.
Birim üç öğeden oluşur, fakat bu üç öğenin her biri ayrı bir nesne ya da çizim olabilir. İki daire arasındaki boşluğun görsel düzeni anlaşılır tutacak kadar belirgin olması yararlıdır. Daireler aynı renk ve benzer büyüklükteyse çocuk ilk karşılaştırmada şekle odaklanabilir. Başka özellikler de değişirse hangi özelliğin kurala dahil olduğunu önceden belirtin.
Yalnızca bir daire, bir daire ve bir kare görmek, bu üçlünün gerçekten tekrar edeceğini tek başına göstermez. Aynı üçlüyü en az bir kez daha gösterip “Biz bu grubu tekrar ediyoruz” diyebilirsiniz. Sonlu bir dizi için başka devam kuralları da hayal edilebilir; burada amaç yetişkinin gizli niyetini tahmin etmek değil, birlikte belirlenen kuralı incelemektir.
[Millî Eğitim Bakanlığının okul öncesi matematik alanı kaynakları](https://tymm.meb.gov.tr/upload/kitap/matematik-alani.pdf), örüntüdeki kuralı farklı malzemelerle ifade etmeye örnekler sunar. Bu ev etkinliği bir performans testi değildir. Çocuklar örüntüyü hareketle, sözle veya erişebildikleri başka yollarla açıklayabilir.
Bir örüntünün devamını incelerken başlangıçtaki bilgiyi koruyun. İki tam üçlü ve yeni bir daire gördüğünüzde, seçilmiş kural altında o daire üçüncü üçlünün başlangıcıdır. Farklı bir kurala göre aynı görünen kısa sıra başka türlü de sürdürülebilir. Bu nedenle çocuğa “mutlaka ne gelecek?” diye sormadan önce hangi kuralı tekrar etmeyi kararlaştırdığınızı hatırlatın. Bir örüntü oyunu, sınırlı veriden gizli bir cevabı bulma yarışına dönüşmek zorunda değildir. Açık bir anlaşma hem tahmini hem de kontrolü anlamlı kılar.
Bir üçlüden sonra yalnızca bir daire gösterildiğinde, çocukla hangi birimin devam ettiğini işaret üzerinden takip edebilirsiniz. İkinci daire ve kare henüz gösterilmemiştir. Bu eksik görüntüyü “yanlış” diye nitelendirmek yerine, seçilen kural sürdürülürse hangi parçaların eklenebileceğini konuşun. Çocuk kendi kuralını önerirse önce o kuralın ne olduğunu açıklamasına veya göstermesine fırsat verin.
İlk gösterim: taşınabilen kâğıt şekiller
Aynı renkte dört büyük kâğıt daire ve iki büyük kare hazırlayın. İki daire, bir kare; ardından iki daire ve bir kare olacak biçimde yan yana yerleştirin. Şekiller çocuğun yaşına uygun büyüklükte olmalı; ağıza götürülebilecek küçük parçalar kullanılmamalıdır. Kesme işini gerektiğinde yetişkin yapar ve malzemeleri güvenli bir yüzeyde sunar.
Çocuğa önce ne fark ettiğini sorun. Bir üçlüyü eliyle gösterebilir, şekilleri adlandırabilir veya yalnızca bakabilir. Yetişkin “Ben burada daire, daire, kare görüyorum; yanında aynı sırayı yine görüyorum” diyerek kendi gözlemini paylaşabilir. Çocuğun aynı sözcükleri hemen tekrar etmesi gerekmez.
Üç parçayı hafifçe birbirinden ayırarak ilk birimi gösterin; sonra yanındaki üçlüyü aynı biçimde inceleyin. Arada bırakılan boşluğun sıraya yeni bir öğe eklemediğini açıklayın. Şekiller fiziksel olarak hareket edebildiğinden çocuk ikinci üçlüyü ilk grubun altına yerleştirerek eşleştirebilir. Her dairenin bir daireye, karenin de kareye karşılık gelmesi sırayı kontrol etmeye yardımcı olur.
Çocuk kendi elleriyle taşıyamıyorsa hangi şeklin nereye konacağını bakışla, işaretle, sözle veya iletişim aracıyla seçebilir. Yetişkin hareketi onun yönergesine göre yapar ve seçimi gerektiğinde doğrular. Katılımın değeri, parçaları kimin fiziksel olarak tuttuğuna değil, çocuğun karara erişip erişmediğine bağlıdır.
Parçaları hazırlarken dairelerin ve karelerin yeterince büyük olmasına, kenarlarının elde tutulurken rahatsız etmemesine ve malzemenin kolayca dağılmamasına dikkat edin. Bir çocuğun parçalara ulaşabilmesi için bunları aynı çizgi üzerinde ama aralarında yeterli boşlukla yerleştirmek gerekebilir. Yetişkin bir parçayı taşırken diğerlerini sabitleyebilir. Çocuk yalnızca bir üçlüyü incelemek isterse diğer parçaları şimdilik kenarda tutun. Daha sonra ikinci üçlüyü eklemek, tekrarı göstermek için bir seçenektir; ilk anda bütün masayı doldurmak gerekmez.
Parçaların yanına başlangıcı gösterecek büyük bir ok koyabilirsiniz. Ok bir örüntü öğesi değil, hangi yönde bakılacağını anlatan ayrı bir işarettir. Çocuk oku kullanmak istemiyorsa yetişkin başlangıç parçasını sözle belirtebilir veya erişilebilir başka bir işaret seçebilir. Sırayı bir masa etrafında iki farklı yönden inceleyen kişiler için başlangıç ve yönün açık olması özellikle yararlıdır.
İkinci gösterim: kâğıtta bir sıra
Ayrı bir kâğıda iki daire ve bir kare çizin; hemen ardından aynı sırayı yeniden çizin. Şekiller çok ayrıntılı olmak zorunda değildir, fakat her öğe ayrı seçilmelidir. Yetişkin çocuğun yönlendirmesiyle çizebilir. Çizim yapma veya kalemi belirli biçimde tutma becerisi, örüntüyü incelemek için ön koşul değildir.
Taşınabilir şekilleri çizimin yanına veya altına koyun. Soldaki ilk kâğıt daireyi ilk çizilmiş daireyle, ikinciyi ikinciyle, kareyi de kareyle eşleştirin. Aynı işlemi sonraki üçlü için yapabilirsiniz. Bir nesnenin bir çizilmiş öğeye karşılık gelmesi, iki sıranın aynı kuralla ilerleyip ilerlemediğini kontrol etmeyi kolaylaştırır.
Çizimin çizgileri ve kâğıt parçaları farklıdır: Biri sayfada kalır, diğeri yer değiştirebilir. Bu farklılık örüntüdeki öğe sırasını değiştirmek zorunda değildir. Ancak nesneleri veya çizimleri yanlış sırada eşleştirirseniz fark ortaya çıkar. Çocuğa “Bu kare hangi çizime karşılık geliyor?” diye sormak, yalnızca iki gösterimin aynı olduğunu söylemekten daha somuttur.
Kâğıttaki sıra, sonradan bakılabilecek bir kayıt sağlar. Hareketli parçalar ise bir öğeyi değiştirmeyi veya yeniden yerleştirmeyi kolaylaştırır. Hangi yolun kullanılacağı çocuğun erişimine ve ilgisine bağlıdır; çizim her zaman nesneden daha gelişmiş ya da daha değerli değildir. İki biçimi aynı anda kullanmak yorucuysa yalnızca biriyle başlayın.
Çizimde iki ayrı gösterim seçilebilir. Birincisinde altı şekil tek bir sırada yer alır ve üçlü gruplar konuşma sırasında gösterilir. İkincisinde her üçlünün etrafına ince bir çerçeve çizilir. Çerçevelerin sayılacak şekiller olmadığını açıklayın. Çizgi kalabalığı çocuğu yoruyorsa basit bir sıra daha uygundur. Çocuk kendi çiziminde şekilleri farklı büyüklükte yapabilir; seçilen kural yalnızca şekil sırasına dayanıyorsa bu farklılık kendiliğinden örüntüyü bozmaz.
Bir nesne sırasını çizime aktarırken her şekilden sonra kısa bir kontrol yapılabilir: ilk daire çizildi mi, ikinci daire nerede, kare hangi konumda? Çocuğun yetişkinin temposuna yetişmesi gerekmez. Çizim yetişkin tarafından yapılıyorsa çocuk “devam” veya “değiştir” diyebilmeli ya da bunu kendi iletişim yoluyla gösterebilmelidir. Böylece kayıt, yetişkinin tek başına oluşturduğu bir tahmine dönüşmez.
Sıradaki parçayı seçerken başlangıcı koruyun
Sıra iki tam birimden sonra bitiyorsa, yani daire-daire-kare, daire-daire-kare biçimindeyse, aynı kuralı sürdürmek için sonraki öğe dairedir. Onun ardından bir daire ve bir kare gelir. Bu cevap, tekrar eden birimin açıkça daire-daire-kare olarak belirlendiği ve dizinin aynı yönde sürdürüldüğü varsayımına dayanır.
Sıra daire-daire-kare, daire noktasında kesildiyse çocuk ikinci birimin ilk dairesini zaten görür. Aynı kuralın devamı önce bir daire, ardından bir karedir. Nerede durulduğunu göstermek önemlidir; her soruda üçlüyü baştan eklemek, mevcut son parçayı yok saymaya yol açabilir. Parmağınızla veya erişilebilir bir işaretle son gösterilen öğeyi belirtebilirsiniz.
Birimi göstermek için parçaların çevresine geçici bir kâğıt çerçeve koyabilirsiniz. İlk üçlüyü gösterdikten sonra çerçeveyi ikinci üçlüye taşıyın. Çocuk “burada da iki daireden sonra kare var” diyebilir veya sıralamayı işaret ederek anlatabilir. Çerçevenin kendisi örüntünün yeni bir şekli değildir; gözlem için kullanılan bir destek olduğuna birlikte karar verin.
Diziyi ortasından incelemeye başladığınızda görünen üçlü kare-daire-daire şeklinde olabilir. Bu, aynı döngünün farklı bir noktasından bakıldığını gösterebilir. Ancak sıralamayı hangi öğeden okumaya başladığınız açıklanmalıdır. Küçük çocukla ilk oyunda başlangıcı koruyup daire-daire-kare gruplarını açıkça göstermek belirsizliği azaltır.
Bir dizinin sonuna bakarken tekrarın tamamını takip etmek yararlı olabilir. Örneğin daire-daire-kare-daire-daire sırası iki tam üçlü değildir: ikinci kare henüz yoktur. Kararlaştırılan aynı kural sürdürülürse sıradaki öğe kare olur. Buna karşılık altı öğelik iki tam üçlüden sonra daire gelir. Yan yana konan bu iki örnek, cevabın yalnızca son şeklin adına değil, tekrar birimindeki konumuna da bağlı olduğunu gösterir. İlk sırayı fiziksel parçalarla yeniden kurarak kontrol edebilirsiniz.
Üçlünün ortasından başlamayı incelemek isterseniz aynı altı parçayı yerinde tutun ve başlangıç işaretini ikinci daireye taşıyın. Buradan sonraki parçalar daire-kare-daire biçiminde görünür. Bu, malzemenin yeni baştan dizilmesinden değil, okuma noktasının değişmesinden kaynaklanır. Örneğin sonuna ulaşıldığında yeni parçalar eklenmedikçe sonsuz devamı doğrudan göremezsiniz; seçilmiş tekrar kuralı yalnızca beklenen devamı belirtir.
Örüntü ile yalnızca şekil yığınını ayırın
Aynı dört daire ve iki kareyi önce düzenli sıraya, sonra karışık bir gruba koyun. İki düzende nesne sayıları aynı kalabilir, fakat sıralama aynı değildir. Örüntüde önemli olan yalnızca kaç daire ve kare bulunduğu değil, bu öğelerin belirlenen sırayla tekrar etmesidir. Çocuk isterse karışık grubu inceleyip kendi kuralını oluşturabilir.
Daire-kare, daire-kare dizisi de tekrar eden bir örüntüdür; ancak birimi iki öğelidir ve daire-daire-kare kuralıyla aynı değildir. Her iki sırayı “doğru” ya da “yanlış” diye genel olarak ayırmak yerine soruyu netleştirin: “Hangisi seçtiğimiz daire-daire-kare birimini tekrarlıyor?” Diğer sıra farklı bir kurala uygun olabilir.
Daire-daire-kare, daire-kare dizisinde ikinci üçlü eksik veya farklı olabilir. Çocuğa önce hangi kuralın amaçlandığını söyleyin ve mevcut parçaları birlikte inceleyin. Bir parçayı gizlice kaldırıp hatayı bulmasını beklemek yerine eksik yeri görünür bırakmak, görevin ne olduğunu anlamayı kolaylaştırır. Sonlu örneklerden niyet her zaman kesin çıkarılamaz.
Bir öğenin farklı olması durumunda çocuğa “burayı kuralımıza uydurmak ister misin?” diye sorun. O sırayı kendi seçtiği farklı bir örüntü olarak korumak isteyebilir. O zaman yeni kuralı anlatmasını veya göstermesini teklif edin. Çocuk güvenli malzemelerle kendi düzenini oluştururken her dizinin yetişkinin başlangıç kuralına uyması gerekmez.
Bir sıradaki parçaları karıştırdığınızda çocuk yeni bir düzen oluşturabilir. Önceki kurala dönmek istiyorsanız hangi parçaların aynı sırada yeniden yerleşeceğini birlikte belirleyin. Kâğıt parçaları kaybolmuşsa eksik sayıyı gizlemeyin; yeterli malzeme hazırlayın veya daha kısa bir örnek kullanın. Dört daire ve iki kare aynı sayıdadır demek doğru değildir; bu malzemeler iki tekrar için yeterli toplam altı öğe oluşturur. Miktar ile düzenin kendisini karşılaştırırken bu ayrımı açık tutun.
Bir dizinin tekrar edip etmediğini kontrol ederken öğeleri saymak tek başına yeterli olmayabilir. Dört daire ve iki kare, daire-daire-kare-daire-daire-kare sırasına da başka bir sıraya da yerleştirilebilir. Önce miktarların aynı olduğunu, ardından sıralamanın değişip değişmediğini ayrı ayrı gözleyin. Bu ayrım, çocuğun sayı bilgisini ve örüntü kuralını aynı soru içinde belirsizleştirmeden konuşmayı sağlar.
Aynı yapıyı başka malzemeye çevirmek
Daire için büyük bir yuvarlak kart, kare için büyük bir kare kart seçebilirsiniz. Sonra aynı sırayı iki alkış ve bir diz vuruşuyla ifade etmeyi deneyebilirsiniz: alkış, alkış, diz; alkış, alkış, diz. Burada daire ile alkışın kendileri aynı değildir; birlikte yapılan anlaşmada bir tür öğe daireye, diğeri kareye karşılık gelir.
Hareket veya ses kullanımı herkes için uygun olmayabilir. İki dokunsal işaret ve bir başka işaret, iki kez bir kartı gösterme ve bir kez başka bir kartı gösterme gibi seçenekler çocuğun erişimine göre düzenlenebilir. Bir görsel örüntüyü sese çevirmek, işitme ya da motor erişimi otomatik olarak sağlamaz. Hangi biçimin kullanılacağını çocuk ve onu destekleyen kişiler birlikte seçmelidir.
Eşleştirme kuralını önceden belirtin: “Daireye A kartı, kareye B kartı karşılık gelsin.” O zaman daire-daire-kare yapısı A-A-B olur. Harfler burada şekillerin adları değil, iki farklı öğe türü için kullanılan geçici işaretlerdir. Çocuk harfleri bilmiyorsa bunları kullanmak gerekmez; iki tanıdık büyük nesneyle aynı ilişki kurulabilir.
Başka malzemeye çevirirken sırayı ve sayıyı koruyun. İki daireye bir alkış vermek, bire bir anlaşmayı değiştirir; bu durumda yeni bir kural oluşur. Çocuk böyle bir değişiklik önerebilir, fakat yetişkin iki gösterimin hâlâ aynı yapıyı taşıdığını varsaymamalıdır. Önce her parçanın hangi karşılığa sahip olduğu konuşulur.
Başka bir gösterime geçerken üçlüleri birer birer eşlemek, genel benzerliği daha görünür kılar. İlk daireye bir alkış, ikinci daireye bir alkış ve kareye bir masa dokunuşu kararlaştırıldıysa sıra alkış-alkış-dokunuş olur. Masaya vurmak gürültülü ya da rahatsız edici geliyorsa daha yumuşak veya sessiz bir hareket seçin. Bir katılımcı hareketi kendisi yapmadan da işaret edebilir. Sesin ya da hareketin süresi değil, birlikte kabul edilen öğe sırası bu örnekte karşılaştırılan özelliktir.
Farklı malzemelerle iki sırayı karşılaştırırken eşleştirme kuralını tersine çevirmek de mümkündür: bu kez daireye sessiz işaret, kareye bir alkış seçilebilir. Fakat bir karşılaştırma boyunca seçilen kural sabit kalmalıdır. Kural değiştirildiğinde yeni sırayı ayrıca kurun ve önceki kaydın hangi anlaşmaya ait olduğunu belirtin. Aynı A-A-B yapısı, öğelerin gerçek kimliği değişse bile korunabilir.
Renk, şekil ve büyüklük arasında seçim
İlk düzende bütün parçalar aynı renkteyse şekil değişimi daha belirgindir. Daireleri mavi, kareleri kırmızı yaparsanız hem şekil hem renk birlikte değişir. Çocuk örüntüyü renge göre de tarif edebilir. Bu yanlış bir gözlem değildir, ancak hangi özelliği araştırdığınızı ayırmak isterseniz tek renge dönmek veya aynı renkli iki farklı şekil kullanmak yararlı olabilir.
Büyük ve küçük daireler kullanıldığında iki dairenin ortak özelliği şekildir; büyüklükleri aynı olmak zorunda değildir. Eğer oyun kuralı ayrıca aynı büyüklükte olmayı içeriyorsa bunu baştan söyleyin. “Aynı” sözcüğünün hangi özelliğe işaret ettiğini açıklamak, çocuğun yetişkinin aklındaki ölçütü tahmin etmesini gereksiz kılar.
Görsel renk ayrımı herkes için erişilebilir değildir. Şekillerin kenarı belirgin, yüzeyleri dokunsal olarak ayırt edilebilir veya yetişkin tarafından sözlü olarak açıklanabilir. Dokunsal işaret kullanılıyorsa çocuğa anlamı anlatılır ve işaretler güvenli biçimde sabitlenir. Bir uyarlamanın işe yarayıp yaramadığını onu kullanan kişiye sormak gerekir.
Bir çocuğun aynı sırayı yalnızca konuma bakarak kopyalaması ile tekrar eden birimi açıklaması farklı gözlemlerdir. Her ikisi de oyunda anlamlı olabilir. “Nasıl bildin?” sorusu yararlı olsa da çocuk sözle açıklamak istemeyebilir. Birimi gruplamak, işaret etmek veya parçaları eşlemek de düşüncesini göstermek için seçeneklerdir.
Çocuk şekillerin kenarlarını dokunarak incelemek istiyorsa yetişkin sağlam ve uygun büyüklükte parçalar hazırlayabilir. Kare için dört düz kenar, daire için kesintisiz yuvarlak bir sınır hissedilebilir; ancak her dokunsal malzeme herkes için uygun değildir. Çocuğun kullandığı yöntem ve tercihleri dikkate alın. Yapıştırılmış küçük süsler kopma tehlikesi taşıyorsa kullanmayın. Dokunsal işaretin hangi şekle karşılık geldiği önceden anlatılmalı ve çocuğun kontrol etmesi için yeterli zaman bırakılmalıdır.
Yalnızca şekle odaklanan bir örnekte kareleri farklı renklerde kullanmak çocuğun dikkatini başka bir kurala çekebilir. Bu nedenle başlangıçta benzer malzemeler seçmek çoğu zaman açıklığı artırır; ancak çocuğun erişimi için farklı renk veya doku gerekiyorsa bu destek korunmalıdır. Yetişkin hangi özelliğin örüntüyü belirlediğini erişilebilir biçimde anlatır ve çocuğun kendi yorumunu dinler.
Birlikte oyun kurmak ve sırayı değiştirmek
İki kişi birlikte çalışıyorsa biri ilk üçlüyü koyabilir, diğeri aynı birimi yanına ekleyebilir. Daha sonra roller değişebilir. Her katılımcı kendi hamlesi için yeterli zamana ve uygun desteğe sahip olmalıdır. Bir çocuk şekli seçerken diğerinin beklemesi için tek bir süre belirlemek zorunlu değildir; birlikte anlaşılır bir bitiş noktası seçmek daha önemlidir.
Yetişkin örneği oluşturduktan sonra “Bir sonraki üçlüyü sen seçmek ister misin?” diye sorabilir. Çocuk farklı bir şekil koyarsa önce hangi kuralı kullandığını dinleyin. Belki başka bir örüntü tasarlıyordur. Eğer amaç ilk kuralı devam ettirmekse önceki iki birimi yan yana gösterip aradaki ilişkiyi birlikte kontrol edin.
Çocuğun yaptığı sırayı izinsiz düzeltmek yerine değişikliği önerebilirsiniz. “Bizim ilk kuralımızda iki daireden sonra kare geliyordu. Bu parçayı birlikte karşılaştıralım mı?” sorusu seçimi açık bırakır. Çocuk kendi tasarımını korumak istiyorsa onu farklı bir oyun olarak kabul edip yeni bir satırda başlangıç örüntüsüne dönebilirsiniz.
Sıralarını beklemek veya malzemeyi paylaşmak, kişisel bir oyuncağı zorla vermek anlamına gelmez. Ortak kullanılacak parçalar önceden seçilmeli ve her katılımcının erişebileceği yerde bulunmalıdır. Çocuklardan biri devam etmek istemediğinde yetişkin oyunu durdurabilir veya başka bir düzen önerebilir.
Birlikte oluşturulan sırada her katılımcının rolü açık olabilir: biri örnek üçlüyü seçer, diğeri bir kopya ekler, sonra isteyenler rol değiştirir. Eğer bir çocuk daha çok zamana veya fiziksel desteğe ihtiyaç duyuyorsa eşit katılım için bu zaman sağlanır. Diğer katılımcı onun yerine karar vermez. Oyun bir takım yarışı olmak zorunda değildir; herkes aynı anda aynı hareketi yapmadan da bir sıranın nasıl kurulduğunu tartışabilir ve kendi seçimini gösterebilir.
Bir ortak oyun sırasında yetişkin kendi sırasını da anlaşılır biçimde tamamlamalıdır. Çocuğa kuralı hatırlatırken kendisi farklı bir sıraya geçerse bunu fark edip açıklayabilir. Örneği birlikte yeniden kurmak, yetişkinin de kontrol yaptığını gösterir; amaç hatayı gizlemek veya bir katılımcıyı utandırmak değildir.
Beklenmedik yanıtları birlikte incelemek
İki tam üçlüden sonra çocuk kare koyarsa önce nereye baktığını sorun. Son kareyi tekrar etmeyi seçmiş olabilir veya dizinin başlangıcını farklı kabul ediyor olabilir. İlk iki grubu görünür biçimde eşleştirip seçilen kuralı yeniden açıklayın. Cevabı hemen kaldırmak yerine çocuğa bir sonraki parçanın hangi birime ait olduğunu inceleme fırsatı verin.
Çocuk iki daireyi tek büyük grup sayıp kareyi ayrı bir grup olarak adlandırabilir. Bu açıklama birimin içinde iki aynı öğe olduğunu fark ettiğini gösterebilir. Birlikte “iki daire ve bir kareden oluşan üçlü tekrar ediyor” diye söyleyebilir veya parçaları üçlü olarak çevreleyebilirsiniz. Sözel bir açıklama istemiyorsa aynı ilişkiyi göstererek ifade etmesine izin verin.
Çizimdeki bir daire çok küçük, diğeri büyük olduğunda çocuk bunları farklı sayabilir. Sorun şekle mi yoksa büyüklüğe mi odaklanıldığı konusunda anlaşmazlık olabilir. Kural yalnızca şekilse bunu belirtin; şekillerin yeterince seçilebildiğinden emin olun. Belirsiz çizimi yeniden yapmak, çocuğun verdiği yanıtı değerlendirmekten önce gelen bir düzenleme olabilir.
Yorgunluk, dokunma rahatsızlığı veya çok fazla seçenek oyunu zorlaştırabilir. Daha az parça sunmak, büyük şekiller kullanmak veya birim örneğini görünür bırakmak uygun desteklerdir. Bir oturumdaki yanıt, çocuğun başka bağlamlarda örüntü anlayışını bütünüyle göstermez. Süreğen gelişim ya da erişim soruları varsa aile uygun eğitim veya sağlık uzmanlarıyla görüşebilir.
Çocuk yalnızca son öğeye bakarak aynı şekli seçtiğinde, bu yaklaşım başka bir örüntü için işe yarayabilir. Bizim seçtiğimiz üçlüde ise iki tam birimden sonraki daireyi anlamak için son karenin ardından yeni grubun başladığını görmek gerekir. Yetişkin bunu çerçeve veya alt alta dizilmiş örneklerle gösterebilir. Çocuğun seçimini tekrar denemeye zorlamayın; açıklamayı dinlemek, parçaları incelemek veya farklı bir kurala geçmek de uygun katılım biçimleridir.
Bazen çocuk sırayı doğru kopyalar ama devam ettirmek istemez. Bu durumda istemediği açıklamayı zorla almak gerekmez. Yetişkin “iki üçlü aynı sırada” diye kendi gözlemini paylaşabilir ve oyunu bitirebilir. Daha sonra çocuk yeni bir örüntü önerirse, önce neyin tekrar ettiğini ondan öğrenin. Katılımın süresi veya konuşma miktarı matematiksel düşüncenin tek ölçüsü değildir.
Kaydı saklamak ve yeni bir soru seçmek
Çocuk isterse aynı örüntüyü kâğıda kaydedebilir veya yetişkine nereleri çizeceğini söyleyebilir. “Daire, daire, kare” grubunun iki kez gösterilmesi tekrarın görünmesini sağlar. Bir notta yetişkin desteğini de yazabilirsiniz: “Çocuk kareyi seçti; yetişkin parçayı yerleştirdi.” Bu gözlem, bütün örüntü görevlerinin aynı destekle çözüleceği iddiası değildir.
Bir sonraki buluşmada yalnızca malzemeyi değiştirebilir, kuralı aynı tutabilirsiniz: önce kâğıt şekiller, sonra büyük bloklar. Ya da malzemeyi koruyup farklı bir kuralı karşılaştırabilirsiniz. İki değişikliği aynı anda yapmak serbest oyunda mümkündür, fakat hangi özelliğin sonucu etkilediğini incelemeyi zorlaştırabilir. Çocuk hangi soruyla ilgilendiğini seçebilir.
Daire-daire-kare örüntüsüne giriş yazısı hareketli parçalarla başka bir başlangıç sunar. Bu bağlantı bir zorunluluk veya bitirilmesi gereken bir ders dizisi değildir. Tek bir karşılaştırma sonrasında ara vermek ya da parçaları farklı bir resimde kullanmak da uygun bir son olabilir.
Oyun bitince küçük veya hassas parçaları yaşa uygun biçimde kaldırın. Çocuğun çizimini saklamak, geri dönüştürmek veya kimseye göstermemek istemesine saygı gösterin. Kısa bir kapanış yeterli olabilir: “Bu sırada iki daire ve bir kare birlikte tekrar etti.” Bir sonraki oyunda farklı bir başlangıç veya farklı bir kural seçmek mümkündür.
Kâğıt kaydını birkaç gün sonra incelerken başlangıç yönünü de hatırlayın. Üçlünün çevresindeki çerçeveler silinmişse sıranın hangi noktadan okunduğunu not etmek işe yarayabilir. Çocuk resmi farklı yönden incelemek isterse görünen diziyi birlikte anlatın; dönüştürülmüş görünümün seçilen başlangıçtan neden farklı adlandırılabileceğini konuşun. Bir fotoğraf veya uzun rapor zorunlu değildir. Altı büyük şekilden oluşan basit bir çizim ve kısa bir sözlü açıklama aile için yeterli kayıt olabilir.
Kayıttaki tarih ve kullanılan malzemeler, farklı günlerde yapılan örnekleri ayırmaya yardımcı olabilir. Örneğin bir satır “büyük kartlar”, diğeri “kâğıt çizimi” diye etiketlenebilir. Çocuğun adı veya fotoğrafı gerekmez. Sonradan sırayı karşılaştırırken hangi şeklin hangi gösterime karşılık geldiğini yeniden açıklayın; yetişkinin belleğindeki bir kurala dayanarak çocuğun çizimine anlam yüklemeyin.
Yararlı yanıtlar
Tek bir daire-daire-kare grubu örüntünün tekrar ettiğini gösterir mi?
Tek grup tekrar niyetini tek başına göstermez. Aynı üçlüyü yeniden gösterip bu birimin tekrar edileceğini açıkça belirtmek başlangıcı anlaşılır kılar.
İki tam üçlüden sonra ne gelir?
Kararlaştırılan kural daire-daire-kare ise iki tam üçlüden sonra yeni birimin ilk öğesi olan daire gelir.
Nesneler ve çizimler aynı örüntüyü gösterebilir mi?
Evet. Her nesneye aynı sıradaki bir çizim karşılık geliyorsa malzeme farklı olsa da tekrar eden yapı korunabilir.
Çocuk örüntüyü mutlaka konuşarak açıklamalı mı?
Hayır. Birimi gösterebilir, parçaları eşleyebilir veya erişilebilir bir iletişim aracı kullanabilir.
Küçük bir fikri maceraya dönüştürün.
Birlikte kısa bir etkinlik deneyin, ardından keşfinizi günlük yaşama taşıyın.
Şekiller ve nesneler
