Acele etmeden üç buluşma: Farklı Yönlere Bakan Üçgenleri Tanımak

Üç buluşmanın amacı

Bu üç kısa buluşmada çocuk bir üçgenin masadaki yönü değiştiğinde kenarlarının sayısının değişmediğini inceler. İlkinde bir kâğıt parçayı döndürür, ikincisinde iki konumu çizer, üçüncüsünde başka şekillerle karşılaştırır. Her buluşmayı ayrı bir güne koyabilirsiniz; günler arasında belirli bir süre bırakmak şart değildir.

Burada ölçülen şey çocuğun ne kadar hızlı cevap verdiği değildir. Çocuk bir kenarı gösterebilir, hareketin yönünü seçebilir, kendi sözcükleriyle gördüğünü anlatabilir veya yetişkini izleyebilir. Her buluşmada aynı ana soruya farklı bir malzemeyle bakılır: Parça döndüğünde sınırındaki üç düz kenara ne olur?

Bir üçgenin üç düz kenarı ve bunların birleştiği üç köşesi vardır. Bu yazıda kâğıt parça düz masa üzerinde döndürülür; katlanmaz veya kesilerek değiştirilmez. Şekli kaldırıp ters çevirmek başka bir hareket olduğu için ilk keşifte gerekli değildir.

Çocuğun ilgisi o gün başka yerdeyse üç buluşma da ertelenebilir. Bir oturumu tek bir hareketten sonra bitirmek mümkündür. Bu plan, birbirini izleyen günlerde tamamlanması gereken bir takvim ya da tekrar sayısı hedefi sunmaz.

Birinci buluşmada çocuk parçanın hareketini doğrudan görür; ikinci buluşmada çizimler iki duruşu aynı anda incelemeyi sağlar. Üçüncü buluşma ise aynı parçanın hareketinden farklı bir soru açar: Bir kare ve değişik üçgenler hangi sınır özelliklerine sahiptir? Bu farkı açıkça söylemek karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Her buluşmadan önce çocuğa mevcut seçeneklerden birini sunun: parçayı kendi çevirmek, yetişkine yön göstermek veya izlemek. Seçim sonraki buluşmada değişebilir. Planın amacı belirli bir cevabı elde etmek değil, çocuğun sınır ve yön üzerine konuşmasına fırsat tanımaktır.

Üçgeni döndürdüğünüzde kâğıdın biçimi ve büyüklüğü değişmez; masaya göre konumu değişir. Bir kenarı kısaltarak veya bir köşeyi katlayarak yapılan değişiklikler bu hareketle aynı değildir. Çocuk katlama fikrini önerirse ayrı bir keşif yapabilir, ama sonucunu döndürmeyle karıştırmayın.

Hazırlık: tek bir büyük parça

Bir parça kâğıt, kalem ve yetişkinin kullanacağı makas yeterlidir. İsterseniz kâğıdı bir kutudan veya daha önce kullanılmış bir sayfanın boş bölümünden alın. Çocuğun masadaki yeri, fırını veya pencereyi görüp görmemesi örnek için önemli değildir; referans olarak birlikte görebildiğiniz bir kitap veya kutu seçin.

Yetişkin kâğıda birbirine bağlanan üç düz çizgiyle kapalı bir üçgen çizer ve keser. Parça kenarları rahatça görülebilecek büyüklükte olsun. Çok küçük, katlanan veya elde kaybolan bir parçayı kullanmak zorunda değilsiniz; elinizdeki kâğıda göre daha büyük bir tane hazırlayabilirsiniz.

Kitabı masanın bir yanına, boş bir kutuyu başka bir yanına koyun. Bunlar yönü konuşmak için somut işaretlerdir. Çocuk başka bir nesneyi seçmek isterse onunla devam edin. Nesneler birbirine çok yakınsa parça çevrildiğinde hangi yönün kastedildiği belirsiz kalabilir.

Makasın kullanımı yetişkinin gözetiminde ve ailenin koşullarına uygun olmalıdır. Çocuk kesmeye katılmak istemezse yalnızca kâğıdı veya rengi seçebilir. Kesme işlemi bu etkinliğin ölçtüğü beceri değildir; hazır bir üçgen de aynı amaca hizmet eder.

Çizim yapılırken üç çizginin uçlarının gerçekten birleştiğine bakın. Bir aralık kalırsa yetişkin tamamlayabilir ve «Burayı birleştiriyorum» diye açıklayabilir. Kapalı sınır net olduğunda çocuk saydığı çizgilerin nerede başlayıp nerede bittiğini daha kolay takip eder.

Çocuk bir renk seçmek isterse kalem veya kâğıt için mevcut renklerden seçim yapabilir. Bütün parçaları aynı renkte hazırlama önerisi yalnızca karşılaştırmada rengin ipucu olmasını önlemek içindir; evde o renk yoksa bu yüzden etkinliği ertelemeyin.

Masa yüzeyinde desen varsa beyaz bir sayfa üzerine koymak parçanın kenarlarını belirginleştirebilir. Beyaz parça beyaz sayfada kayboluyorsa farklı bir arka plan seçin. Hangi düzenin işe yaradığını çocuğun kendi görüşüyle birlikte kontrol edin.

Birinci buluşma: parçayı tanıyın

Üçgeni masaya koyun ve bir an birlikte bakın. Yetişkin «Bu parçanın sınırını parmağımla izleyeyim» diyerek bir köşeden diğerine düz bir kenar boyunca gider. Sonraki kenarda çocuk isterse işaret edebilir. Üçüncü kenardan sonra başlangıç noktasına dönüldüğünü gösterin.

Çocuk «Üç tane» diyebilir, bir kenarı gösterebilir veya hiçbir şey söylemeyebilir. «Evet, üç düz kenar var» demek yeterlidir. Çocuk yalnızca bir köşeyi gösterirse «Burada iki kenar birleşiyor; şu çizgi boyunca gidelim» diyerek köşe ile kenarı somut olarak ayırabilirsiniz.

Bir kenarı sayarken ortasında durup yeniden başlamak aynı kenarın iki kez sayılmasına yol açabilir. Başlangıç köşesini seçin ve parmağınızı sıradaki köşeye kadar götürün. Ardından yeni kenara geçin. Hız yerine her sayının hangi düz parçaya karşılık geldiğini görünür kılın.

Parça çocuğun elinin altında kalıyorsa kenarlar kapanabilir. Çocuktan elini kaldırmasını istemek yerine parçayı daha büyük hazırlayabilir ya da tutuşun farklı bir yerden mümkün olup olmadığını sorabilirsiniz. Çocuk istemezse yetişkin parçasını kendisi tutup gösterebilir.

Yetişkin «Şuradan başladım, bu düz çizgi boyunca diğer köşeye geldim» diyerek hareketi anlatabilir. Çocuk aynı kenara yeniden dönerse «Burayı izlemiştik; sıradaki çizgi hangisi?» diye sorulabilir. Yanıt gelmezse yetişkin bir sonraki kenarı gösterip devam eder.

Çocuk parçayı döndürmeden önce kenarlardan birini uzun, diğerini kısa bulabilir. Bu karşılaştırmayı dinleyin. Üçgen olmak için bütün kenarların eşit olmasına gerek olmadığını, bu örnekte de üç düz bölüm bulunduğunu sınırı izleyerek gösterebilirsiniz.

Parçayı göstermek için çocuğun karşısına geçmek zorunlu değildir. Yan yana oturmak aynı yönü konuşmayı kolaylaştırabilir; fakat en uygun konumu görüş, erişim ve çocuğun tercihi belirler. Gerekirse kâğıdı hareket ettirerek ikinizin de görebileceği bir yer seçin.

Birinci buluşma: yönü değiştirin

Bir köşeyi seçip «Bu köşe şimdi kitaba doğru bakıyor. Onu kutuya doğru çevirelim mi?» deyin. Çocuk parçayı kendi eliyle döndürebilir veya yetişkine yön verebilir. Hareket tamamlandığında durun ve seçilen köşenin konumunu birlikte kontrol edin.

Çocuk «Başka bir üçgen oldu» derse «Yönü değişti; bu aynı kâğıt parça. Kenarlarına tekrar bakalım mı?» diye karşılık verin. Başlangıçtaki konumu göstermek yararlıysa parçayı geri döndürün ve aynı hareketi yeniden yapın. Çocuğun hemen aynı sözcükleri kullanmasını beklemeyin.

Çocuk «Köşe yana geldi» dediğinde gözlemini doğrulayın. Ardından «Sınırını izlemek ister misin?» diye sorun. Şekli çevirdikten sonra üç düz kenarı yeniden görmek, yalnızca «Hâlâ üçgen» cümlesini duymaktan daha somut bir deneyim sağlayabilir.

Çocuk köşeyi kutuya döndürmeye çalışırken parça kayabilir ve başka bir yere ulaşabilir. «Kutunun biraz yanında durdu; yeniden çevirmemi ister misin?» demek, hareketi yanlış olarak etiketlemek yerine çocuğun niyetini açıklığa kavuşturur. İsterse bu konumda kalabilirsiniz.

Çocuk «Kitaba gitsin» dediğinde yetişkin hangi köşenin kastedildiğini gösterip doğrulayabilir. Sonra parçayı döndürür ve «Seçtiğin köşe şimdi kitabın yanında» der. Referans nesnesi kaydıysa önce onu eski yerine koyun ya da değişikliği söyleyin.

Çocuk döndürürken parçayı masada başka bir yere de sürükleyebilir. Bu iki hareketi ayrı adlandırın: «Parça kutuya yaklaştı ve yönü de değişti». Sadece dönmenin etkisini görmek isterseniz aynı noktaya geri getirip küçük bir dönüş deneyin; bunu oyun kuralı hâline getirmek zorunda değilsiniz.

Bir köşe kitabı tam göstermiyorsa yön seçimini yeniden konuşabilirsiniz. «Biraz daha çevireyim mi, böyle kalsın mı?» sorusu çocuğun istediği sonucu kontrol etmesine izin verir. Cetvelle açı ölçmek veya belirli bir dönüş derecesi tutturmak bu etkinlik için gerekli değildir.

Birinci buluşmanın bitişi

Bir kez döndürüp kenarları incelemek o gün için yeterli olabilir. Çocuk devam etmek isterse başka bir köşeyi seçebilir; istemezse parçayı kaldırın. «Sen yönü seçtin, ben çevirdim» gibi bir cümle yaptığınız ortak işi anlatır ve yanıtları puanlamaz.

Parçayı ikinci buluşma için bir zarfın içine koyabilirsiniz. Çocuk saklamak istemezse yeni bir parça yapmak da mümkündür; ancak iki farklı parçanın boyları aynı olmayabilir. İkinci buluşmada iki konumu karşılaştırmak için aynı parçayı kullanmak daha açık bir gösterim sağlar.

Birinci buluşmadan sonra çocuğun üçgeni her yönde tanıyacağı sonucunu çıkarmayın. Yalnızca gözlemlediğiniz şeyi hatırlayın: örneğin kitabı işaret etti veya bir kenarı izledi. Bir sonraki başlangıç için bu bilgi, doğru cevap sayısından daha kullanışlı olabilir.

Parçayı kaldırmadan önce çocuk isterse son konumu bir kâğıt üzerine koyup etrafını izleyebilirsiniz. Bu kayıt ikinci buluşma için bir başlangıç sağlar, ama yapmak zorunlu değildir. Saklanan iz sonraki gün başka bir parçayla tam örtüşmeyebilir; kullandığınız parçayı yanında tutun.

Çocuk üçgeni çantasında ya da çalışma köşesinde saklamak isterse kenarlarının ezilmemesi için bir zarf seçebilir. Diğer çocuklar da kullanacaksa küçük parçaları kimin kullanacağını aile koşullarına göre belirleyin. Bir malzemeyi saklamak etkinliğin tamamlanma ölçütü değildir.

İkinci buluşma: iki konumu görün

Aynı kâğıt üçgeni, büyük bir boş sayfayı ve kalemi masaya koyun. Parçayı sayfanın bir tarafına yerleştirin. Çocuk başlangıç konumunu seçebilir. Yetişkin parçayı sabit tutup etrafını çizer; çocuk isterse çizime katılır veya hangi köşenin nerede olduğunu gösterir.

Parçayı sayfanın boş bir bölgesine alın, çocuğun seçtiği yönde döndürün ve ikinci kez çevresini çizin. İki çizim birbirine değmesin; yoksa çizgilerin hangi sınıra ait olduğunu ayırt etmek zorlaşabilir. Sayfanın büyük olması iki konum için yeterli alan sağlar.

«İlk çizimde seçtiğin köşe kitaba bakıyordu; ikincisinde kutuya bakıyor» diyerek iki izi gösterin. Parçayı her izin üzerine sırayla yerleştirin. Kâğıt sabit tutulduysa aynı parçanın her iki sınırla da yaklaşık olarak örtüştüğü görülebilir.

İzlerden biri parçayla uyuşmuyorsa çizim sırasında parça kaymış veya kalem eğilmiş olabilir. Çocuğa «Bu çizgiyi çizerken parça oynamış olabilir, istersen tekrar deneyelim» deyin. Kusurlu izi zorla doğru örnek olarak kullanmak yerine farkı açıkça görünür kılın.

Çizmeden önce sayfada iki yer seçmek, izlerin üst üste binmesini önleyebilir. Çocuk ilk yeri ve ikinci yeri parmağıyla gösterebilir. Yetişkin «Önce buraya, sonra şuraya koyacağız» diyerek sırayı tekrarlar; seçim değişirse yeni yer birlikte belirlenir.

Parçanın çevresini çizerken el çizginin bir bölümünü kapatabilir. Çizim bitince eli kaldırıp başlangıçla bitişin birleşip birleşmediğini inceleyin. Çocuk isterse bir kenarı kendisi izleyebilir; kalemi kullanmak istemiyorsa yer belirlemek de geçerli bir katkıdır.

İki izde seçilen köşeyi küçük bir işaretle belirtmek, aynı köşeyi takip etmeyi kolaylaştırabilir. İşareti üçgenin içine ya da yakınına koyup onun sınırın bir parçası olmadığını açıklayın. İşaretin konumu karışıklık yaratıyorsa parçayı yeniden yerleştirerek gösterin.

İkinci buluşmada olası cevaplar

Çocuk «Bu daha büyük» derse iki çizimi yalnızca bakarak karşılaştırmak yerine parçayı sırayla üzerlerine koyun. Parça birine tam oturmuyorsa bunu söyleyin. İki izin birbirinden farklı görünmesi çocuğun geçersiz bir gözlem yaptığı anlamına gelmez; çizimde gerçek bir kayma bulunabilir.

Çocuk «İkisi de aynı» derse hangi özelliği kastettiğini sorun: «Kâğıt parça mı aynı, yoksa köşenin baktığı yer mi?» İki izde kenar sayısı aynı olabilir ama yönleri farklıdır. Bu ayrım, «aynı» ve «farklı» sözcüklerinin hangi özellik için kullanıldığını netleştirir.

Çocuk «Üç çizgi görüyorum» dediğinde her iz üzerinde sınırı ayrı ayrı takip etmeyi teklif edin. İki üçgen birlikte altı kenar içerir; tek bir üçgenin sınırında ise üç kenar bulunur. Soruyu hangi şekil hakkında sorduğunuzu göstererek açıklayın.

Çocuk ok çizmek isterse seçilen köşenin baktığı yöne küçük bir ok ekleyebilirsiniz. Okun şeklin kenarı olmadığını gösterin. Ok çizgilerinin saymayı güçleştirdiğini fark ederseniz ayrı bir sayfada aynı karşılaştırmayı oksuz yapmak daha anlaşılır olabilir.

Çocuk «Burada köşe aşağıda» diyebilir. Yetişkin «Evet, o köşe bu resimde sayfanın altına daha yakın» diye somutlaştırır. Ardından diğer resimde aynı köşeyi bulmayı teklif eder. Çocuk bulamazsa parçayı bir çizimin üzerine koyup işaretli köşeyi birlikte izleyin.

Çocuk her iki çizgiyi aynı anda saymaya başlarsa «Önce bu şeklin çevresinde dolaşalım» diyerek bir konturu seçin. Birinci şekil tamamlandıktan sonra ikinciye geçin. Böylece altı ayrı kenarın iki ayrı sınır üzerinde bulunduğu görülebilir.

Çocuk çizgilerin üst üste gelmesini bilerek seçmişse önce yaptığı desene bakın ve ne gördüğünü sorun. Geometrik karşılaştırma karışmışsa ikinci bir sayfada aralıklı izler oluşturmayı önerin. İlk sayfayı silmek veya yanlış ilan etmek gerekmez.

Üçüncü buluşma: başka şekillerle karşılaştırın

İlk iki buluşmadaki üçgene ek olarak bir kare ve farklı görünüşte ikinci bir üçgen hazırlayın. Kareyi ve üçgenleri aynı renkte yapabilirsiniz; böylece renk, hangi parçanın seçileceğini tek başına belirlemez. Her parçayı ayrı ayrı incelemek için aralarında boşluk bırakın.

Önce iki parçayı gösterin: bir üçgen ve bir kare. «Üç düz kenarı olanı bulalım» deyin. Çocuk kareyi seçerse sınırını birlikte izleyin; dört düz kenara ulaşırsınız. Sonra üçgenin sınırını izleyin. Seçimi hemen değiştirmesini istemek yerine farkı karşılaştırılabilir hâle getirin.

Kareyi bir köşesi yukarı bakacak biçimde döndürün. «Şimdi köşesi yukarıda. Kenarlarına bakalım» deyin. Dört kenar yine dört olarak kalır. Bu örnek, yalnızca yukarı bakan bir köşeye bakarak üçgen kararı vermenin yeterli olmadığını gösterir.

Sonra ikinci üçgeni ekleyin. Biri uzun ve dar, diğeri daha geniş görünebilir; aynı büyüklükte olmaları gerekmez. Her birinin üç düz kenarını ayrı ayrı takip edin. Bu kez iki ayrı parçayı karşılaştırdığınızı, ilk buluşmadaki gibi aynı parçayı döndürmediğinizi belirtin.

Kareyi köşesi yukarı bakacak şekilde koyunca çocuk üstteki iki kenara odaklanabilir ve alttaki iki kenarı gözden kaçırabilir. Parmağınızı tüm sınır boyunca başlangıç noktasına dönene kadar gezdirin. Sonra üçgende aynı işlemi yapın; sayılan parçaların ne olduğu açık kalsın.

İki üçgen farklı renkteyse çocuk bunları ayrı gruplara koyabilir. Renk seçiminde yanlış yoktur; ancak kenar sorusunu yanıtlamak için her sınırı ayrıca incelemek gerekir. Aynı renkten kâğıt yoksa renkleri sözle adlandırıp ardından kenarlara odaklanabilirsiniz.

Üçüncü buluşmada tüm parçaları masaya birden koymak yerine her karşılaştırmada iki parça gösterebilirsiniz. Çocuk ilgilendiğinde üçüncüyü ekleyin. Az sayıda seçenek, özellikle kenarların birbirine yakın olduğu durumlarda, hangi sınırın incelendiğini görmeyi kolaylaştırır.

Çocuğun kendi kuralını dinleyin

Çocuk parçaları renklerine, boylarına veya kendince belirlediği başka bir özelliğe göre gruplayabilir. «Buraya büyükleri koydun» diyerek gördüğünüz kuralı doğrulayın. Ardından «Bir de üç kenarı olanları toplamak ister misin?» diye yeni bir seçenek sunun.

Çocuk bir üçgeni birden fazla gruba koymak isteyebilir: hem büyük hem üç kenarlı. Bunu çelişki saymak yerine kuralların farklı özellikleri anlattığını belirtin. Önce büyüklüğe göre, sonra kenar sayısına göre ayrı düzenlemeler yapmak karşılaştırmayı somutlaştırır.

Bir çocuk şekilleri ezbere adlandırıyor olsa da sınırlarını göstermek istemeyebilir. Adlandırmayı kabul edin ve «İstersen hangisinin kaç kenarı olduğunu da inceleyebiliriz» deyin. Şeklin adını söylemek ile kenarları izlemek farklı katılım yollarıdır; her ikisini bir oturumda zorunlu kılmayın.

Çocuk henüz sayı sözcükleri kullanmıyorsa yetişkin her düz kenarı göstererek sayabilir. Çocuk bir sonraki kenarı seçebilir veya hareketi gözleyebilir. Amaç sayma performansını ölçmek değil, aynı sınırın döndükten sonra incelenebildiğini göstermek.

«Bunlar benziyor» ifadesi büyüklüğü, rengi veya köşelerin yönünü anlatıyor olabilir. «Neleri benziyor?» diye sorup işaret etmesini de kabul edin. Sonra «Ben kenar sayısına bakmak istiyorum» diyerek kendi karşılaştırma ölçütünüzü açıkça belirtin.

Çocuk yetişkine bir şekil seçtirirse siz de sınırı izleyerek düşündüğünüzü gösterebilirsiniz. «Bu çizgiyi bir kez saydım; şimdi buradan devam ediyorum» gibi sözler sonucu açıklamaya yarar. Bilerek hata yapıp çocuğu düzeltmeye zorlamak gerekli değildir.

Birden fazla çocuk varsa parçaları sırayla seçme kuralı ancak herkesin kabul ettiği ölçüde kullanılabilir. Sıra beklemek zor geliyorsa ayrı parçalar sunun. Geometrik özellikleri araştırma hedefi, rekabet veya kimin daha çabuk söylediği üzerine kurulmaz.

Sık görülen karışıklıklar

Köşe, iki kenarın birleştiği noktadır; kenar, iki köşe arasındaki düz bölümdür. Çocuk noktaları ve çizgileri birlikte sayarsa bir kenarın başlangıcını ve bitişini gösterin. İki ayrı hareket kullanın: köşeye dokunmak ve kenar boyunca ilerlemek.

Bir üçgen ters yönde durduğunda çocuk onun adının değiştiğini düşünebilir. Parçayı masadan kaldırmadan yavaşça döndürün ve her duruşta aynı sınırı izleyin. Bir kez açıklamak yeterli gelmezse sonraki gün aynı parçayla başka bir konumu incelemek mümkündür.

Kâğıt köşesi kıvrıldığında gerçekten fazladan bir çizgi veya gölge oluşabilir. Önce malzemeyi düzeltin. Çocuğun gördüğü çizgiyi yok saymayın; «Kâğıt burada kıvrılmış, kenarı düzleştirince daha açık görebiliriz» diyebilirsiniz.

Çocuğun yön sözcükleri sizin baktığınız yerle uyuşmayabilir. «Sağ» ve «sol» farklı konumlardan bakıldığında karışabilir; kitap veya kutu gibi ortak görülen nesneler daha somut bir referans sağlar. Nesneyi hareket ettirdiyseniz bunu da açıkça söyleyin.

Çocuğun parmağı bir kenarın ortasında durmuşsa başlangıç noktasını kaybetmesi doğaldır. Başlangıç köşesinin yanına geçici bir küçük kâğıt koyun, bütün sınırı takip ettikten sonra aynı yere dönüldüğünü gösterin. Bu işaretin yeni bir kenar olmadığını söyleyin.

Bir çizim sayfanın kenarına fazla yakınsa çocuk sayfa sınırını da üçgenin bir kenarı sanabilir. Farklı renkte bir arka plan veya ortalanmış yeni bir çizim kullanın. Sorun açıklanmadan tekrar soru sormak yerine görünen malzemeyi değiştirmek çoğu zaman daha somuttur.

Çocuk «üç köşe» derken siz «üç kenar» diye duymuş olabilirsiniz. Sözcüğünü tekrar edip nereye işaret ettiğini sorun. Her iki sayı da üç olduğu için cevabın hangi özelliğe ait olduğu yalnızca sayı sözcüğünden anlaşılmaz.

Daha kolay bir başlangıç

Sadece büyük bir üçgeni kullanın ve önce dönmeden sınırını gösterin. Çocuk bir kenarı seçerse siz diğerlerini takip edebilirsiniz. Ardından tek bir köşeyi kitaba doğru çevirin ve gözlemlemek için bekleyin. İkinci çizim ya da kare karşılaştırması başka bir güne kalabilir.

Çocuğun hareket etmesi güçse parçayı yetişkin çevirebilir. Çocuk bakışıyla, eliyle, sözüyle veya kullandığı iletişim aracıyla yön seçebilir. Hangi seçimi anladığınızı söyleyin ve onay bekleyin. Fiziksel hareketin yetişkin tarafından yapılması çocuğun karar verme rolünü ortadan kaldırmaz.

Çizim çok kalabalıksa bir sayfada yalnızca tek kontur bırakın. İki konumu karşılaştırmak isterseniz ayrı sayfaları yan yana koyun. Sayfanın dış sınırını üçgenin kenarıyla karıştırmamak için konturu sayfanın ortasına yerleştirin.

Her buluşmayı planlanan tüm adımları bitirmek için sürdürmeyin. Çocuk hareketten sonra başka bir şeye yönelirse birlikte bitirip parçayı kaldırabilirsiniz. Daha sonra aynı yeri tekrar kurmak, çocuktan önceki oturumu hatırlamasını beklemekten daha anlaşılır olabilir.

Çocuğa bütün sınırı tek başına takip etme görevi vermek yerine yetişkin ilk kenarı izler, sonra «Devam etmemi ister misin?» diye sorar. Çocuk başıyla onaylayabilir veya durdurabilir. Bu düzen, uzun bir yönergeyi küçük ve anlaşılır adımlara böler.

Parçayı hareket ettirmek için geniş alan yoksa yalnızca küçük bir dönüş yapın. Kenarlardan biri masanın dışına taşmayacak kadar alan bırakın. Dönüşün büyük veya belirli açıda olması gerekmez; seçilen köşenin ortak referansa göre yeni konumu görülebilsin yeter.

Çocuk sözlü sorulardan yoruluyorsa yetişkin iki konumu gösterip kısa bir açıklama yapabilir. «Önce burada, şimdi burada» cümlesine işaret eşlik eder. Çocuğun bakması veya hareketi durdurması da dikkate alınır; ardışık sorularla yanıt üretmesi beklenmez.

Daha ileri bir inceleme

Çocuk farklı üçgenleri araştırmak isterse düz kenarlı, kapalı birkaç yeni örnek çizin. Uzunlukları ve yönleri değişebilir. Her örneği tek başına inceleyip üç kenarını izleyin; ardından hangilerinin görünüşünün farklı olduğunu konuşun. Tüm üçgenlerin eşit kenarlı olduğu izlenimini vermeyin.

Çocuğa «Bu köşe nereye baksın?» diye sorup yetişkinin onun yönergesini izlemesini sağlayın. Çocuk sonucu kontrol eder ve gerekirse hareketi düzeltir. Kutuya veya kitaba göre yön vermek, yalnızca şekli adlandırmaktan farklı bir dil pratiği sağlar.

İki izi karşılaştırırken çocuk aralarına çizgi çizmek isteyebilir. Önce her üçgenin kendi sınırını ayrı gösterin; sonradan eklenen bağlantı çizgisinin şeklin kenarı olmadığını belirtin. Bağlantı karışıklık yaratırsa iki izi ayrı kâğıtlarda tutmak daha kolaydır.

Kareye ek olarak dikdörtgen eklediğinizde önce iki şeklin sınırlarını sayın. Her ikisinde dört kenar vardır; yalnızca görünüşleri farklıdır. Bu karşılaştırma üçgenin üç kenarını öne çıkarır, ancak kare ve dikdörtgen hakkında uzun bir sınıflandırma dersi gerektirmez.

Çocuk bir şekli diğerinin üzerine koyarak kıyaslamak isterse iki farklı üçgenin her zaman üst üste tam gelmeyeceğini görün. Büyüklükleri ya da açıları farklı olabilir. Bununla birlikte her birinin sınırında üç düz kenar bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilebilir.

Bir çizimi döndürmekle kâğıt parçayı döndürmeyi karşılaştırın: birinde sayfa da hareket eder, diğerinde arka plan yerinde kalır. Çocuk hangi yöntemin hareketi daha açık gösterdiğine karar verebilir. İki yöntem de aynı köşenin yeni yönünü konuşmak için kullanılabilir.

Çocuk kendi üçgenini çizmek isterse önce istediği başlangıç yerini seçmesine izin verin. Çizgiler birleşmiyorsa nasıl kapatılabileceğini sorun. Yardım istemesi hâlinde bir uçtan diğerine çizgi çekebilirsiniz; yetişkinin örneği çocuğun çiziminin yerine geçmek zorunda değildir.

Dil ve aile yaşamına uyarlama

Türkçe konuşurken «üçgen», «kenar» ve «köşe» sözcüklerini çocuğun gördüğü parça üzerinde kullanın. Çocuk başka bir aile dilinde yanıt verirse anlamını birlikte göstererek paylaşabilirsiniz. Her ifadeyi Türkçeye çevirtmek veya bir sözcüğü tekrar ettirmek oyunun ön koşulu değildir.

Örneklerde kitap ve kutu kullanıyoruz; sizin evinizde bir defter, tepsi ya da oyuncak daha uygun olabilir. Nesnelerin belirli bir kültürel simge olması gerekmez. Ortaklaşa gördüğünüz ve çocuğun adını bildiği nesne yön konuşmasını anlaşılır kılar.

İki kardeş katılıyorsa biri köşeyi seçerken diğeri parçayı çevirebilir. Sonra isterlerse rolleri değiştirin. İkisinin aynı hızda çalıştığını varsaymayın; biri yön göstermek, diğeri sınırı izlemek isteyebilir. Yetişkin seçimi yüksek sesle tekrar ederek anlaşmayı kolaylaştırabilir.

Çocuğun kendi adı, kullandığı sözcükler ve evdeki gündelik nesneler oyuna katılabilir. Bunun için bütün ailelerin aynı yemekleri hazırladığını veya aynı bayramları kutladığını varsaymaya gerek yoktur. En doğal örnek, çocuğun kendisinin tanıdığı ve seçtiği örnektir.

Bir çocuk «sivri yer» dediğinde seçtiği köşeyi gösteriyorsa yetişkin «Evet, bu köşe» diye doğal bir karşılık verebilir. Kendi ifadesi anlaşılırken çocuğu terim sınavına sokmak gerekmez. Sonraki cümlede kenarın köşeden köşeye uzandığını göstererek anlamı destekleyin.

Evde konuşulan birden fazla dil varsa aynı nesne için farklı adlar duyulabilir. Çocuğun neyi kastettiğini göstermek için parçaya veya ortak referansa işaret edin. Ailelerin dil seçimi farklı olabilir; etkinlik tek bir ev düzenini varsaymadan yapılabilir.

Gündelik bir hazırlık sırasında masada uygun yer varsa kâğıt üçgen bir defterin yanında incelenebilir. Mutfak, salon veya başka bir oda seçimi ailenin o günkü koşullarına bağlıdır. Etkinliği bir öğüne, belirli bir programa veya özel bir malzemeye bağlamak gerekli değildir.

Üç buluşmadan sonra

Üçüncü buluşmayı bitirirken çocuğun yaptığı somut bir seçimi hatırlatabilirsiniz: «Bugün kareyi çevirdin ve kenarlarını izledik». Bu cümle bir başarı puanı vermez. Çocuk isterse hangi parçayı saklayacağını seçebilir; istemezse birlikte toplamak yeterlidir.

Bir sonraki sefer aynı hareketi başka bir üçgenle araştırmak, kâğıt üzerindeki izlere dönmek veya tamamen başka bir etkinlik seçmek mümkündür. Buradaki üç buluşma bir ön koşul zinciri değildir. Çocuk yalnızca birinci fikri denediyse diğerlerine devam etme zorunluluğu yoktur.

Daha sonra gözlem notu tutmak isterseniz tarih ve çocuğun yaptığı bir hareket yeterli olabilir: «Köşeyi kutuya çevirmemi istedi». Bu, beceri düzeyine ilişkin tanı veya kalıcı bir sonuç değildir. Notu tutup tutmamak ve saklamak ailenin tercihidir.

Eğer çizimde veya parçanın üzerinde beklenmeyen bir çizgi varsa önce malzemeyi gözden geçirin. Bir yetişkinin hazırladığı örnek de kusurlu olabilir. Hatanın kaynağını birlikte düzeltmek, çocuğu açıklaması zor bir soruyla baş başa bırakmaktan daha açık bir deneyim sağlar.

Çocuk bir sonraki gün «Aynı üçgen» dediğinde neyi hatırladığını sorabilirsiniz. Parçayı veya önceki izleri göstermek sözü somutlaştırır. Hatırlamıyorsa önceki konumu birlikte kurun; hatırlama, yeni bir incelemeye başlamak için geçilmesi gereken bir sınav değildir.

Üçüncü buluşmanın sonunda hâlâ yalnızca ilk parçayla çalışmak istiyorsa onu seçmesine izin verin. Birkaç konumu karşılaştırmak, daha fazla şekil eklemek kadar geçerli bir tekrar olabilir. Çocuğun ilgisi ve malzemenin görünürlüğü bir sonraki seçimi yönlendirebilir.

Yetişkin not alırken «üçgenleri öğrendi» gibi geniş bir sonuca varmak yerine görülen eylemi yazabilir: «İki çizimde de üç kenarı parmağıyla izledi». Böyle bir not yalnızca o ana ilişkindir ve başka bir ortamda nasıl yanıt vereceğini garanti etmez.

BrainHunters üzerinde devam edin

Bir parçanın farklı yönlerde nasıl göründüğüne dair başka fikirler için farklı yönlere bakan üçgenler yazısını inceleyin. Kağıt parça ile çizimin hangi sorularda işe yaradığına malzeme karşılaştırmasında bakabilirsiniz. İsterseniz şekiller ve nesneler bölümündeki mevcut etkinlikleri de birlikte keşfedin; çocuğa uygun seçimi ekranda gördüğünüz seçeneklere göre yapın.