Hazırlığa göre seçim: Farklı Yönlere Bakan Üçgenleri Tanımak

Bu listeyi nasıl kullanabilirsiniz?

Bir üçgeni masada döndürdüğümüzde köşeleri başka yönlere bakar; aynı parçanın üç düz kenarı ise yerinde kalır. Aşağıdaki dört fikir, bu değişimi ve değişmeyen sınırı farklı malzemelerle incelemek için hazırlanmıştır. Yalnızca bugün uygun olan birini seçmeniz yeterlidir.

Sıralama, malzemeler elinizin altındayken yetişkinin hazırlık için harcayabileceği yaklaşık süreye göredir. Bunlar ölçülmüş evrensel süreler değildir; eşya aramak, alan açmak veya erişilebilir bir düzen hazırlamak daha uzun sürebilir. Etkinliğin kendisi bu sürelere dahil değildir.

Hazır bir resim yaklaşık bir dakika içinde kullanılabilir; kâğıda çizim bir iki dakika, tek parçayı kesmek iki üç dakika sürebilir. Birkaç şekilden oluşan karşılaştırma seti yaklaşık beş yedi dakika hazırlık isteyebilir. Evinizde hazır bir set varsa sıra doğal olarak değişir.

Çocuk parçayı çevirebilir, yönü gösterebilir, bir kenarı izleyebilir veya yetişkini seyredebilir. Sözcük kullanması, her soruya cevap vermesi ya da listedeki bütün etkinlikleri yapması gerekmez. Önce çocuğun istediği katılım yolunu öğrenin.

Burada hazırlık, etkinlikten önce gerekli resmi veya malzemeyi bulmayı ve seçilen şekli hazır duruma getirmeyi kapsar. Bir çocuğun oyuna katılması için gereken süre bu ölçüye dahil değildir. Kendi koşullarınızda hangi hazırlığın gerçekten kolay olduğuna bakarak sıralamayı değiştirebilirsiniz.

Bir resimdeki şekli döndürmek, sayfayı masada çevirmek anlamına gelir. Kesilmiş kâğıtta ise üçgeni arka plandan bağımsız hareket ettirebilirsiniz. Setle yapılan karşılaştırmada birden fazla şekil vardır. Bu üç durumda gördüğünüz değişikliklerin aynı olup olmadığını çocuğa açıkça anlatın.

Çocuk «aynı» derken parçanın kendisini, «farklı» derken köşenin yönünü anlatıyor olabilir. Hangi özelliği kastettiğini göstererek sorun. Aynı parça farklı yönde durabilir; iki ifade de farklı sorulara cevap verdiğinde yerinde olabilir.

Bir çocuğun bir şekli adlandırması, bütün açılardan aynı rahatlıkla tanıyacağı anlamına gelmez. Benzer şekilde bir soruya cevap vermemesi de şekli hiç tanımadığı sonucunu doğurmaz. Buradaki fikirler ölçüm yapmak için değil, birlikte gözlem yapabilmek için sunulmuştur.

1. Hazır resim: yaklaşık bir dakikaya kadar

Bir kitapta, eski bir kâğıtta veya bir ambalajda açıkça görülen üçgen arayın. Örneğin çocuk kitabındaki bir trafik işaretinin dış sınırı uygun olabilir. Ancak işaretin kalın çerçevesi, içindeki resim veya yazılar sınırı karıştırıyorsa daha sade bir örnek seçin.

Resmi çocuğun görebileceği yere koyun. «Bu şeklin sınırını birlikte izleyelim mi?» deyin. Bir köşeden diğerine giden ilk düz kenarı gösterin; çocuk isterse sıradakini gösterir. Üçüncü kenar izlendiğinde başlangıç köşesine dönülür.

Sayfayı masada çevirin ve seçtiğiniz köşenin artık hangi nesneye baktığını konuşun. «Önce kitaba bakıyordu, şimdi kutuya doğru dönmüş.» Sınırı yeniden izleyerek üç kenarın aynı resimde kaldığını gösterin. Bir köşe döndü diye ek bir kenar oluşmaz.

Avantajı, resim zaten yakınınızdaysa neredeyse hazırlık gerektirmemesidir. Sınırı küçük veya çevresi kalabalık bir görselde kenarları ayırt etmek güç olabilir. Ayrıca şekille birlikte bütün sayfa döner; hareket eden parçayı ayrı görmek isteyen çocuk için kesilmiş üçgen daha açık olabilir.

Çocuk resmin içindeki arabayı veya evi fark ederse bu gözlemi kabul edin. «Evet, burada bir araba var. Ben de etrafındaki üç düz çizgiye bakıyorum» diyebilirsiniz. Çocuk arabayı konuşmak isterse üçgen arayışını başka bir zamana bırakabilirsiniz.

Sayfadaki üçgenin içinde başka çizgiler varsa önce hangisinin dış sınır olduğunu belirleyin. Örneğin resimde bir çatının kenarı ve altında bir duvar varsa duvar çizgisini ayrıca gösterin. Üçgenin üç kenarını sayarken yalnızca üzerinde anlaştığınız kapalı sınırı izleyin.

Bir işaretin çerçevesi iki paralel çizgiden oluşuyorsa iç sınır da dış sınır da ayrı ayrı üç kenar gösterebilir. İkisini birbirine karıştırmak fazladan çizgi saymaya yol açar. İlk denemede tek çizgili, açık bir resim bulmak daha rahat olabilir.

Kitabı döndürmeden önce çocuğun sayfayı tutmak isteyip istemediğini sorun. Sayfa ağırsa veya kayıyorsa yetişkin destek verebilir. Çocuk yönü seçer; yetişkin kitabı güvenli biçimde çevirir. Kitabın kendisi dönse bile resimdeki sınırı göstererek hangi nesneden söz ettiğinizi netleştirin.

Çocuk bir köşenin nereye baktığını söylemek yerine parmağıyla gösterebilir. Yetişkin «Bu köşeyi mi seçtin?» diye doğrular ve kitabın ya da kutunun yönünü gösterir. İki kişinin bakış yönü farklı olabileceğinden yalnızca «sağa dön» demek belirsiz kalabilir.

Hazır resim bulmak beklenenden uzun sürerse listedeki çizim seçeneğine geçin. Hangi yöntemin önce geldiği evinizdeki duruma bağlıdır. Etkinliğin ilk sırasını tamamlamak diğerlerini kullanmak için gerekli değildir.

2. Kâğıda çizim: yaklaşık bir iki dakika

Bir kâğıt ve kalem alın. Birbirine bağlanan üç düz çizgiyle kapalı bir üçgen çizin; şeklin çevresinde boşluk bırakın. Çocuk kâğıdın yerini veya kalemin rengini seçebilir. Çizgiler birleşmediyse aralığı gösterin ve isterseniz birlikte tamamlayın.

Kâğıdın iki yanına bir kitap ve bir kutu koyun. Bir köşeyi seçerek «Bu köşe kitaba bakıyor. Kutuya doğru çevirmek ister misin?» diye sorun. Çocuk sayfayı çevirebilir ya da yetişkine hareketi tarif edebilir. Hareketin ardından iki tarafın da görebileceği şekilde durun.

Birlikte her düz kenarı başlangıç köşesinden sonraki köşeye kadar izleyin. Çocuk köşeyi kenar diye sayarsa «Köşe burada; kenar bu iki köşenin arasından gidiyor» diyerek noktayı ve çizgiyi ayrı hareketlerle gösterin. Çocuğun terimi hemen tekrar etmesi gerekmez.

Çizimin avantajı, büyüklüğünü ve arka planı sizin seçebilmenizdir. Saklamak da kolaydır. Sınırı sayfanın kenarına çok yakın çizerseniz iki çizgi karışabilir; ortaya yakın bir konum bu sorunu azaltır. Kâğıtla birlikte üçgenin tamamı dönse de sayfa da hareket ettiği için arka plan sabit kalmaz.

Çocuk «Bu köşe yana geldi» derse «Evet, yönü değişti» diye doğrulayın. Sonra isterse sınırı inceleyin. Çocuk yalnızca kâğıdı çevirmekle ilgileniyorsa kısa bir gözlemden sonra bitirmek mümkündür; bütün soruların cevaplanması şart değildir.

Çizimi hazırlarken üç noktayı önce hafifçe işaretlemek yardımcı olabilir. Noktalar aynı düz çizgi üzerinde olmamalıdır; sonra noktaları düz çizgilerle birleştirin. Çocuğa kalemi vermeden önce onun çizime katılmak isteyip istemediğini sorun.

Sınırı belirgin çizmek için mevcut kalemlerden yeterince koyu olanı seçin. Çok kalın bir çizgi köşenin tam yerini belirsizleştiriyorsa daha ince bir çizgi deneyin. Çizim matematiksel bir ölçüm aracı değildir; amaç kenarların ayrılabilir olmasıdır.

Sayfayı döndürmeden önce bir köşenin yanına küçük bir nokta koyabilirsiniz. Dönüşten sonra aynı köşeyi bulmak kolaylaşır. Noktayı kenar olarak saymadığınızı belirtin. İşaret dikkati dağıtıyorsa temiz bir çizimle aynı hareketi tekrarlayın.

Çocuk çizdiği şeklin bir bölümünü boyamak isterse buna alan açın. Boya dış sınırı kapatıyorsa önce kenarları izlemek veya ayrı bir kontur hazırlamak mümkün olabilir. Resim yapmak ile üç kenarı karşılaştırmak farklı amaçlar olsa da aynı kâğıtta sırayla yapılabilir.

İki konumu bir sayfada göstermek için kesilmiş parçayı çevresinden çizmek daha kullanışlıdır. Sadece çizim varsa sayfayı döndürdüğünüzde ilk konum artık aynı anda görünmez. Önceki duruşu tekrar kurabilir ya da iki ayrı çizim hazırlayabilirsiniz.

3. Kesilmiş parça: yaklaşık iki üç dakika

Yetişkin kâğıda üç düz kenarlı kapalı bir şekil çizer ve uygun biçimde keser. Parça elde kaybolmayacak ve kenarları görülecek kadar büyük olsun. Makas kullanımında yetişkinin gözetimi ve çocuğun ihtiyaçları önemlidir; çocuk kesmek istemezse kâğıdı seçerek katılabilir.

Parçayı sabit bir masa veya tepsiye koyun. «Hangi köşeyi kutuya çevirelim?» diye sorun. Çocuk köşeyi gösterir, parçayı kendisi döndürür veya yetişkinden bunu yapmasını ister. Yetişkin belirsiz bir işareti önce doğrular; seçimi kendiliğinden varsaymaz.

Hareketten sonra parçanın sınırını parmakla takip edin. Bir köşeden diğerine giden her düz bölüm bir kenardır. Üçüncü bölüm başladığınız yere getirir. Çocuk yalnızca bir kenarı göstermek isterse yetişkin diğerlerini gösterebilir veya o noktada bitirebilirsiniz.

Parça masa üzerinde ayrı hareket ettiği için çevresindeki kitap ve kutu yerinde kalır. Bu, seçilen köşenin yönünü konuşmayı kolaylaştırır. Buna karşılık ince bir kâğıt kıvrılabilir veya kayabilir. Daha büyük bir parça, uygun bir altlık ya da yetişkinin çocuğun yönlendirmesiyle hareket etmesi yardımcı olabilir.

Çocuk parçayı döndürürken başka bir yere de sürüklerse iki hareketi de adlandırın: «Kutuya yaklaştı ve köşesi başka yöne döndü.» Sadece dönüşü incelemek isterseniz önceki yere geri getirin. Bir hareketin diğerine eşlik etmesi çocuğun hata yaptığı anlamına gelmez.

İki konumu yan yana görmek isterseniz parçayı bir kâğıt üzerinde çevirerek iki kez çevresinden çizin. Çizerken oynamışsa iz tam uymayabilir. Bu farkı gösterin ve gerekiyorsa yeniden çizin; aynı parçadan çıktığı için iki çizimin mutlaka kusursuz olacağını varsaymayın.

Üçgenin kenarlarını saymadan önce parçanın düz durup durmadığını kontrol edin. Kıvrılmış bir köşe yeni bir sınır gibi görünebilir. Kâğıdı düzleştirirken «Burada bir kıvrım var; dış kenarı daha net görelim» demek çocuğun gördüğü ayrıntıyı ciddiye alır.

Çocuğun parmakları parçanın çoğunu kapatıyorsa ona tutuşunu değiştirmesini emretmek yerine alternatif sunun: «Bunu ben tutayım mı, yoksa daha büyük bir parça mı yapalım?» Seçim çocuğa aittir. Görünürlük ve rahatlık aynı anda değerlendirilebilir.

Bir köşeye küçük bir çıkartma koyarsanız seçilen köşeyi takip etmek kolaylaşabilir. Çıkartma sınırı kapatıyorsa biraz içeriye alın. Onun şeklin parçası veya dördüncü kenar olmadığını söyleyin. Çocuğun istemediği bir işareti kullanmak zorunlu değildir.

Parçayı yarım tur çevirdikten sonra yetişkin bir kenarı izler ve «Bu kenar hâlâ iki köşeyi birleştiriyor» der. Çocuk başka bir kenarı gösterebilir. Dönüşün derecesini ölçmek veya yarım turun adını öğretmek bu karşılaştırma için gerekli değildir.

Çocuk parçayı masadan kaldırıp başka yere koyarsa başlangıç konumu ile yeni konumu birlikte tarif edin. Parçanın hem yeri hem yönü değişmiş olabilir. Sadece yönü araştırmak isterseniz aynı yüzeyde küçük bir dönüş yapın; çocuğun önerdiği diğer hareketi de ayrı bir deney olarak kabul edin.

Bir izi çizdikten sonra parçayı aynı iz üzerine yerleştirerek uyuşmayı kontrol edebilirsiniz. Parça çizim sırasında kaydıysa bir çizgi dışarıda kalır. «Kâğıt hareket etmiş olabilir» diye açıklayın. Uyuşmayan bir iz, yönün kenar sayısını değiştirdiğine kanıt olarak kullanılmamalıdır.

4. Karşılaştırma seti: yaklaşık beş yedi dakika

İki farklı üçgen, bir kare ve bir dikdörtgen hazırlayın. Üçgenlerin her biri üç düz kenarlı ve kapalı olsun; biri uzun, diğeri daha geniş görünebilir. Şekilleri aynı renkten yapmak renk ipucunu azaltır, ama elde aynı renk yoksa hangi özelliğe baktığınızı sözle açıklayabilirsiniz.

Önce bir üçgen ve kareyi gösterin. «Üç düz kenarı olanı bulalım» deyin. Çocuk birini seçtiğinde onun bütün sınırını takip edin. Kareyi seçerse dört kenarı sayın, sonra üçgenin üç kenarını inceleyin. Seçimi düzeltmekten önce görülen kanıtı birlikte ortaya koyun.

Kareyi bir köşesi yukarı bakacak şekilde döndürün. Ardından dört kenarını yeniden izleyin. Bir köşenin yukarıda olması şekli üçgene dönüştürmez. Üçgeni de yana çevirip üç kenarını gösterin; konum ile kenar sayısı farklı özelliklerdir.

İkinci üçgeni eklediğinizde bunun yeni bir parça olduğunu söyleyin. İlk üçgenle boyu veya kenar uzunlukları farklı olabilir. Her ikisinin sınırını ayrı ayrı izleyerek ortak üç kenar özelliğini görebilirsiniz. İki parça her bakımdan aynı olmak zorunda değildir.

Çocuk büyükleri küçüklerden ayırabilir veya renge göre gruplama yapabilir. Önce kuralını dinleyin: «Büyükleri bir araya koydun.» Sonra isterse başka bir soru sunun: «Üç kenarı olanlar nasıl bir grup olur?» Birden fazla geçerli sınıflandırma mümkündür.

Setin avantajı farklı örnekleri yan yana göstermesidir. Sınırı ise hazırlık, yer ve toplama gerektirmesidir. Dört parça fazla gelirse ikisini masada tutun, kalanları kenara koyun. Malzeme sayısı arttıkça etkinlik otomatik olarak daha iyi olmaz.

Parçaları hazırlarken bir üçgeni çok küçük, diğerini çok büyük yapmak büyüklüğü en dikkat çekici özellik hâline getirebilir. Önce benzer büyüklükte iki şekil seçmek kenar karşılaştırmasını kolaylaştırabilir. Daha sonra farklı büyüklükteki üçgenleri ayrı bir soru olarak inceleyebilirsiniz.

Bir kare ve dikdörtgen de birbirinden farklı görünebilir ama ikisinin sınırında dört düz kenar bulunur. Her birini ayrı sayın. Bu örnek, görsel farkın her zaman kenar sayısındaki fark anlamına gelmediğini göstermeye yardımcı olur.

Çocuğun seçimi beklediğinizden farklıysa önce hangi kurala göre seçtiğini sorun. «Bu mavi olduğu için mi burada?» gibi açık bir doğrulama kullanabilirsiniz. Ardından üç kenar kuralını gösterin. Aynı parçanın renk ve şekil bakımından farklı gruplara girebilmesi doğaldır.

Çocuk bütün parçaları üst üste koyarsa sınırlar kapanabilir. Her şekli ayrı bir yere yerleştirmeyi teklif edin ve önce birini inceleyin. Üst üste koyma çocuğun kendi oyunuysa onu da dinleyin; sınır sayma sorusuna geçmek için yerleşimi karşılıklı anlaşarak değiştirin.

Seti saklamak isterseniz şekilleri aynı zarfa koyup dışına basit bir işaret çizebilirsiniz. Yeni bir buluşmada önce parçaların yırtılıp yırtılmadığını kontrol edin. Yırtık kenar veya eksik köşe karşılaştırmayı güçleştiriyorsa parçayı onarın ya da değiştirin.

Birden fazla çocuk kullanıyorsa her çocuğa seçim için yeterli alan bırakın. Biri üçgen ararken diğeri renkleri ayırmak isteyebilir. Ortak bir kural üzerinde anlaşmak mümkün değilse ayrı kâğıtlar üzerinde iki ayrı düzenleme yapmak da geçerli bir çözümdür.

Seçimi koşullara göre değiştirin

Kısa hazırlık süreniz varsa ve açık bir resim elinizdeyse ilk fikir uygundur. Resmi bulmak için dolap karıştırmanız gerekiyorsa tek bir çizim daha hızlı olabilir. Hazır kesilmiş parça zaten duruyorsa üçüncü seçeneğe doğrudan geçebilirsiniz.

Masa üzerindeki hareketi bağımsız görmek için kesilmiş parça daha elverişlidir; iki duruşu aynı anda görmek için çizilmiş iki iz yardımcı olur. Hangisinin seçileceği çocuğun sorusuna bağlıdır. Biri diğerinin zorunlu ön aşaması değildir.

Küçük veya kıvrılan bir parça kullanmak zor geliyorsa daha büyük bir şekil hazırlayın. Çocuk bir nesneyi tutmak yerine bakışıyla yön verebilir. Yetişkin seçimi doğrulayıp parçayı hareket ettirebilir; bu düzen de çocuğun kararına dayanır.

Çizgiler masanın desenine karışıyorsa tek renk bir altlık kullanın. Parça altlıkla aynı renkteyse başka bir arka plan seçin. Işık yansıması veya kapatan bir el de görünürlüğü değiştirebilir. Düzeni çocuğun baktığı yerden kontrol edin.

Büyük bir sayfa birden fazla izi yan yana göstermek için yeterli olabilir; küçük bir yüzeyde ise tek parça daha rahat döner. Etraftaki eşyalar kenarı kapatıyorsa alanı sadeleştirin. Çocukla birlikte hem gördüğü hem erişebildiği bir yer bulun.

Hazırlık süresine erişilebilir düzen kurmayı da kendi planınızda ekleyin. Bir tepsiyi yerleştirmek veya kâğıdı uygun yükseklikte tutmak birkaç dakika alabilir. Yaklaşık sürelerin amacı bu düzenlemeleri atlamak değil, seçenekler arasında pratik bir başlangıç sunmaktır.

Bir figürün kolay saklanması da seçimi etkileyebilir. Çizim bir dosyaya konabilir; tek parça zarfa girebilir; setin bütün parçaları bir arada tutulabilir. Saklamak istemiyorsanız bir kez kullanıp daha sonra yeniden hazırlamak da mümkündür.

Yalnızca bir kitap varsa ve başkası o anda okuyorsa ayrı bir kâğıt parçası kullanmak daha uygun olabilir. Aile üyelerinin kendi ihtiyaçları vardır. Ortak alanda küçük bir anlaşma, belirli bir materyal üzerinde ısrar etmekten daha işe yarar.

Örnek konuşmalar

Yetişkin: «Köşe şimdi deftere bakıyor. Nereye dönmesini istersin?» Çocuk: «Kutuya.» Yetişkin: «Şu kutuya mı?» Çocuk onaylayınca yetişkin parçayı çevirir. «Köşe kutuya döndü; istersen kenarları yeniden izleyelim.»

Çocuk: «Bu artık üçgen değil.» Yetişkin: «Farklı yönde duruyor. Aynı parçayı çevirdiğimizi gördük; sınırını birlikte inceleyelim mi?» Çocuk kabul ederse üç kenar gösterilir. Kabul etmezse tartışmayı uzatmak veya yanıtı tekrar ettirmek gerekmez.

Çocuk: «Kare de üçgen gibi duruyor.» Yetişkin: «İkisinin de yukarı bakan bir köşesi var. Şimdi tüm sınırlarını ayrı ayrı izleyelim.» Karede dört, üçgende üç düz kenar sayılır. Benzer görünen yön ile farklı kenar sayısı birlikte konuşulur.

Çocuk: «Bunlar aynı değil.» Yetişkin: «Doğru, biri daha geniş. Ben de kaç kenarları olduğuna bakmak istiyorum.» Böylece çocuğun gerçek farkı fark etmesi kabul edilir ve yeni karşılaştırma ölçütü açıkça belirtilir.

Çocuk: «Üç tarafı var.» Yetişkin: «Evet, üç düz kenarı gösteriyorsun. Birini buradan buraya izleyelim mi?» Çocuğun gündelik sözcüğünü kabul edip daha kesin terimi doğal biçimde sunabilirsiniz. Aynı cümleyi çocuğa tekrar ettirmek zorunlu değildir.

Çocuk: «Bu parça büyük, öteki küçük.» Yetişkin: «Büyüklükleri farklı. Şimdi her birinin sınırını ayrı izleyelim.» İlk üçgenin üç kenarı ve ikinci üçgenin üç kenarı ayrı sayılır. Farklı büyüklük, aynı kenar sayısıyla birlikte bulunabilir.

Çocuk bir yeri gösterdiğinde yetişkin «Bu köşeyi mi kastediyorsun?» diye sorar. Onay gelirse hareket eder; gelmezse yeniden seçenek sunar. Özellikle çocuk bakışla veya iletişim aracıyla yanıt veriyorsa, yetişkinin niyeti doğru anladığını doğrulaması önemlidir.

Sık karışıklık: kenar mı köşe mi?

Köşe iki kenarın birleştiği yerdir; kenar iki köşe arasında uzanan düz bölümdür. Çocuğun sayarken neye dokunduğunu gözleyin. Üç köşe ile üç kenar aynı sayıda olduğu için sadece «üç» cevabı hangi özelliğin sayıldığını göstermez.

Bir köşeye küçük bir kâğıt işaret koyup oradan başlayabilirsiniz. Parmağınızı ilk kenarın sonuna, sonra ikinci ve üçüncü kenara götürün. Başlangıç noktasına döndüğünüzde sınır tamamlanır. İşaret bir kenar değildir; başlangıcı hatırlamaya yarar.

Kâğıt katlanmışsa içte gerçek bir çizgi veya gölge görünebilir. Dış sınırla kıvrımı birlikte ayırın ya da parçayı düzleştirin. Çocuk gördüğü çizgiyi tarif ediyorsa gözlemini reddetmek yerine hangi çizginin bu soruda sayıldığını gösterin.

Çizimde küçük bir açıklık varsa üç çizgi kapalı bir sınır oluşturmuyor olabilir. Yetişkin açıklığı tamamlayıp «Burayı birleştirdim» diyebilir. Önce örneği düzeltmek, çocuktan belirsiz bir resme dayanarak kesin cevap istemekten daha anlaşılırdır.

Bir kenarın ortasında durup geri dönmek aynı kenarı iki kez saymaya neden olabilir. Parmağı bir köşeden diğer köşeye tek yönde götürün ve orada durun. Sayı sözcüğüyle gösterilen düz bölümün eşleşmesine dikkat edin; hızlı saymaya gerek yoktur.

Kâğıdın dış kenarını çizimin kenarıyla karıştıran bir çocuk gerçekten görünür bir çizgiye işaret ediyor olabilir. «Bu kâğıdın kenarı, ben içeride çizdiğimiz şeklin sınırını soruyorum» deyin. Yeni çizimi sayfanın ortasına almak iki sınırı ayırmayı kolaylaştırır.

Bir üçgenin ucu aşağı bakınca çocuk üstte düz bir kenar görür. Şekli tekrar eski duruşuna getirip aynı kenarı takip edin. Böylece belirli bir tarafın her zaman altta olması gerektiği varsayımını karşılaştırabilirsiniz; «taban» sözcüğünü öğretmek bu aşamada şart değildir.

Çocuğun gösterdiği çizgi kalemin oluşturduğu kalın konturun iç ya da dış tarafı olabilir. Yetişkin tek bir çizginin yolunu gösterip hangi sınırı izleyeceğinizi belirtmelidir. Çizimin fiziksel kalınlığı nedeniyle oluşan ayrıntıyı çocuğun dikkat eksikliği olarak yorumlamayın.

Daha kolay ve daha ileri seçenekler

Başlangıç için tek büyük üçgen ve bir kitap yeterlidir. Yetişkin ilk kenarı izler; çocuk bir sonraki hareketi seçer veya sadece bakar. Bir köşeyi kitaba döndürmek ve durmak da tamamlanmış bir kısa buluşma olabilir.

Çocuğun görmesi için iki nesneyi ayırın ve yüzeyi sadeleştirin. Birden çok soruyu peş peşe sormak yerine birini sorun, bekleyin, ardından çocuğun yanıtına göre ilerleyin. Konuşmak istemiyorsa işaret veya kendi iletişim biçimi kabul edilir.

Bir sonraki adımda çocuk yetişkine yön verebilir: «Bu köşe deftere baksın.» Yetişkin hareketi yapar ve çocuğun istediği sonuca ulaşıp ulaşmadığını sorar. Böylece yönü tarif etme ve yapılan hareketi kontrol etme fırsatı doğar.

Daha sonra iki farklı üçgenin sınırını karşılaştırın. Uzun ve kısa kenarların bulunması üçgen olmayı engellemez. Üç çizginin birleşip kapalı sınır oluşturduğunu her örnekte ayrı gösterin. Çocuk ilgisini kaybederse daha fazla şekil eklemeyin.

İlk kez bakarken üçgeni döndürmek yerine yerinde bırakıp bir köşeye dokunun. Çocuk başka bir köşeyi gösterirse adlandırın; ardından iki köşe arasındaki kenarı izleyin. Bu kısa hazırlık, hareket sırasında hangi kısmın seçildiğini anlamayı kolaylaştırabilir.

Bir sonraki gün iki izi karşılaştırmak isterseniz başlangıç ve son konumu ayrı sayfalara çizin. Sayfaların yan yana durması iki sınırı aynı anda görmeyi sağlar. Parça bir izden diğerine taşınırken yetişkin her adımı anlatabilir.

Daha ileri bir oyunda çocuktan bir kare ile üçgeni ayırmasını ve kuralını anlatmasını isteyebilirsiniz. Çocuk işaretle veya kendi sözcükleriyle açıklayabilir. Kural kenar sayısı değilse önce onun seçtiği özelliği tanıyın, sonra yeni bir kuralı önerin.

Çocuk kendi üçgenini çizmek isterse üç çizginin uçlarını birleştirmesine yardımcı olun. Kâğıdı kendisi döndürüp yeniden bakabilir. Şekil tam kapanmadıysa açıklığı gösterin; çizimi elinden alıp sessizce düzeltmek yerine nasıl yardım istediğini sorun.

Ailenin dili ve ortak yaşam

Türkçede «kenar» sözcüğünü bir köşeden diğerine uzanan çizgi üzerinde kullanın. Çocuk «sivri yer» diyerek bir köşeyi gösterirse neyi kastettiğini anlayıp doğal biçimde «Bu köşeyi seçtin» diye karşılık verebilirsiniz. Terimi tekrarlamak katılım şartı değildir.

Evde başka bir dil de konuşuluyorsa çocuk o dildeki sözcüğü veya bir hareketi kullanabilir. Yetişkin aynı parçayı göstererek Türkçe karşılığını paylaşabilir; her cevabın çevrilmesi gerekmez. Ailelerin dil alışkanlıkları değişir ve etkinlik tek bir düzene bağlı değildir.

Kitap, defter ve kutu örnek olarak verilmiştir. Evinizde başka güvenli nesneler varsa onları seçin. Çocuğun tanıdığı bir oyuncak ya da boş bir tepsi ortak yön belirlemek için kullanılabilir; belirli bir eşyanın her ailede bulunduğu varsayılmaz.

İki çocuk katılmak isterse biri yönü seçebilir, diğeri parçayı çevirebilir. Roller karşılıklı istekle değişir. İkisi de aynı parçayı istemiyorsa ayrı parçalar hazırlamak veya etkinliği sonlandırmak mümkündür; hızlı cevap verme yarışı gerekli değildir.

Ailedeki bir kişi «köşe», diğeri daha gündelik bir ifade kullanabilir. Aynı yeri işaret ederek sözcüklerin neye karşılık geldiğini açıklayın. Dil seçimi etkinliğin hedefinden ayrı bir konu olarak ele alınabilir; doğru anlaşılan işaret de iletişimdir.

Yönler için masanın iki yanında duran tanıdık eşyalar kullanılabilir. Örneğin kalem kutusu ve defter varsa «deftere doğru» deyin. Bu nesneler yoksa çocuğun seçtiği başka işaretleri kullanın. Doğal örnek, ailenin gerçekten kullandığı çevreden gelir.

Bir çocuk malzemeyi gözlemek, diğeriyse hareket ettirmek isteyebilir. Her ikisinin tercihini ayrı dinleyin ve rollerin değişmesi için zorlamayın. Yetişkin, bir çocuğun hareketini diğerine kısa ve açık biçimde anlatabilir.

Bitirme ve yeniden başlama

«Sen köşeyi kitaba çevirdin, sonra üç kenarı izledik» demek yapılan eylemi anlatır. Ardından çocuğa kâğıdı saklamak veya toplamak isteyip istemediğini sorun. Masa başka bir iş için gerekliyse bunu söyleyip geçişte yardımcı olun.

Bir sonraki sefer aynı parçayı veya farklı bir malzemeyi seçebilirsiniz. Resimden kesilmiş parçaya geçmek, sabit arka plan üzerinde hareketi göstermeye yarar. Çocuk önceki etkinliği hatırlamıyorsa konumu yeniden kurun; hatırlamak devam etmenin ön koşulu değildir.

Bir not tutacaksanız o ana özgü bir gözlem yazın: «Köşeyi kutuya çevirmemi istedi» gibi. Bu, çocuğun bütün şekiller hakkındaki bilgisini veya gelişimini ölçmez. Not almak ve malzemeleri saklamak aile için isteğe bağlıdır.

Hazırlık süreniz tahminden uzun sürdüyse kendi sürenizi sonraki seçimde kullanın. Daha iyi görülen büyük bir şekil yapmak ek süre alabilir ve buna değebilir. Bu listenin sırası esnek bir araçtır, aileye uygulanacak bir zaman sınırı değildir.

Çocuğun yaptığı resmi saklamak istiyorsanız üzerine ne zaman kullanıldığını yazabilirsiniz. Tarih bir başarı derecesi değildir; daha sonra aynı resmi bulmaya yarar. Çocuk resmi saklamak istemiyorsa bu tercih de kabul edilebilir.

Tekrar ederken önce çocuğun hangi malzemeyi seçtiğini öğrenin. Daha önce çizim kullanmış olması, şimdi mutlaka setle ilerlemesi gerektiği anlamına gelmez. Bir parçayı çeşitli yönlere çevirmek de aynı soruyu yeniden incelemek için yeterlidir.

Bir karşılaştırmada çocuğun hangi yardımı tercih ettiğini hatırlamak yararlı olabilir: büyük parça, koyu çizgi veya yetişkinin hareket ettirmesi gibi. Ertesi gün tercihi değişebilir; düzeni yeniden sorarak kurun. Bir oturumdaki yanıt kalıcı bir etiket değildir.

Masayı toplarken parçaları saymak çocuğun ilgisini çekiyorsa bunu ayrı bir konuşma olarak yapabilirsiniz. Ancak etkinliğin hedefi üçgen sınırını incelemekti; toplama sırasında sayma yapmamak bu deneyimi eksik bırakmaz.

BrainHunters üzerinde devam edin

Tek bir parçanın dönüşünü daha ayrıntılı incelemek için farklı yönlere bakan üçgenler yazısına bakın. Çizim ve kâğıt parça karşılaştırması iki malzemenin kullanımını açıklar. İsterseniz şekiller ve nesneler bölümündeki mevcut dijital seçenekleri birlikte keşfedin.