Tanıdık Eşyalarla Renk Adlarını Öğrenmek

Tanıdık eşyaların ortak özelliği

Kırmızı bir defter, kırmızı bir kâğıt ve kırmızı bir kumaş parçası farklı nesnelerdir. Yine de her birinde benzer bir renkli yüzey görülebilir. Bu etkinlikte çocuk, tanıdığı eşyaların görünen bölümlerini inceler ve bir renk adını o yüzeylerle ilişkilendirir.

Bir seferde iki belirgin renkle başlayın. Aşağıda kırmızı ve mavi örnekleri kullanıyoruz; evinizde başka renkler varsa gerçek eşyalara göre değiştirin. Her ailede kırmızı defter veya mavi bez bulunduğunu varsaymayın. Önemli olan çocuğun ve yetişkinin aynı yüzeyi görebilmesidir.

Çocuk rengi söyleyebilir, bir eşyayı gösterebilir, bakışıyla seçebilir veya alışık olduğu iletişim yolunu kullanabilir. Sözlü tekrar ve hızlı cevap şart değildir. Tek bir karşılaştırmadan sonra bitirmek ya da başka bir oyuna geçmek mümkündür.

Renkler ışığa, yüzeye ve kişiye göre farklı görünebilir. İki ton arasında karar vermek zor geliyorsa onları yan yana koyup gördüğünüz farkı konuşun. İlk karşılaştırma için daha belirgin örnekler seçmek, belirsiz bir soruyu tekrar tekrar sormaktan daha açıktır.

Bir eşya aynı zamanda büyük, yuvarlak veya yumuşak olabilir. Çocuk bunlardan birini söylerse gerçekte gördüğü başka bir özelliği paylaşıyor olabilir. «Ben şimdi rengi karşılaştırmak istiyorum» diyerek hangi soruya geçildiğini açıklayın.

Renk adları gündelik yaşam içinde doğal biçimde kullanılabilir. Örneğin bir defterin kapağına bakarken «Bu kırmızı bölüm» demek yeterlidir. Belirli sayıda nesne bulmak veya bütün renkleri bir oturumda sıralamak bu etkinliğin hedefi değildir.

Çocuk yetişkinle aynı sözcüğü kullanmasa bile seçtiği yüzeyi gösterebilir. Önce hangi yüzeyi kastettiğini doğrulayın. Sonra kendi kullandığınız adı paylaşın. Ortak dikkat, sözcüğün zorla tekrar edilmesinden daha anlamlı bir başlangıç sağlayabilir.

Bir rengin açık ve koyu örnekleri arasında kesin bir sınır her durumda kolay belirlenmez. İlk oyunda birbirine yakın tonları seçmek çocuğun karşılaştırmasını kolaylaştırır. Sınırda kalan bir örneği ise «biraz farklı görünüyor» diyerek ayrı araştırabilirsiniz.

Hazırlanacak eşyalar

Büyük, güvenli ve kolay görülen iki farklı renkli eşya bulun: örneğin kırmızı kapaklı bir defter ve mavi bir bez. Sonra kırmızı bir kâğıt gibi, ilk eşyadan farklı biçimde bir örnek ekleyin. Bu nesneler yalnızca örnektir; kendi eşyalarınızın gerçek renklerini kullanın.

Eşyaları masanın boş bir bölümüne veya bir tepsiye yerleştirin. Çocuğun baktığı yerden renkli yüzeylerin görünür olup olmadığını kontrol edin. Desenli bir masa kenarları belirsizleştiriyorsa altına düz bir kâğıt koyabilirsiniz.

Küçük parçalar, onları ağzına götürebilecek çocuklar için uygun değildir. Büyük kâğıt veya kumaş kullanın. Çocuğun nesneyi tutması güçse yetişkin onun seçimini doğrulayıp parçayı hareket ettirebilir; seçim yine çocuğa aittir.

Bir eşya başka bir aile üyesine aitse kullanmadan önce izin alın. Defter gerektiğinde sahibine geri verilebilir. Aynı renkli yüzeyi görmek için eşyayı uzun süre saklamaya veya özel bir materyal almaya gerek yoktur.

Kırmızı kapaklı defter bulamazsanız kırmızı bir kâğıt üzerine geniş bir alan çizebilirsiniz; kâğıt zaten kırmızıysa çizim gerekli değildir. Beyaz kâğıdı boyuyorsanız küçük bir nokta yerine geniş ve belirgin bir yüzey hazırlayın.

Eşyaları seçmeden önce çocuğa hangi nesneleri kullanmak istediğini sorun. Bir bez veya kitap seçebilir. Nesnenin yüzeyi çok desenliyse onun seçimini reddetmeden «Bu kırmızı bölümü mü inceleyelim?» diyerek karşılaştırılacak alanı belirleyin.

Ağır, kırılabilir veya içi dolu eşyalar masaya taşınmadan da gösterilebilir. Çocukla birlikte uygun bir mesafeden bakın. Eğer nesne başkasına aitse hareket ettirmeden önce izin alın; renk konuşması sahiplik sınırlarını değiştirmez.

Kâğıt ve kumaşı koyacağınız alanın kuru olmasına dikkat edin. Islak bir yüzey kâğıdın rengini veya dokusunu değiştirebilir. Bu farkı gizlemek yerine gerekiyorsa kuru bir örnek seçin ve iki örneğin hangi koşullarda görüldüğünü söyleyin.

İki örneğin büyüklüğü çok farklıysa çocuk büyük olanı seçmek isteyebilir. Bu seçim renk sorusuna bağlı olmayabilir. Yetişkin «Büyük olanı seçtin; şimdi hangi yüzeyin kırmızı olduğuna da bakalım mı?» diyerek iki özelliği ayırabilir.

İlk adım: görülen yüzeyi adlandırın

Defterin kırmızı kapağını gösterin ve «Bu kapakta kırmızı görüyorum» deyin. Çocuğun bakması için zaman bırakın. Kapakta farklı renkte bir yazı varsa hangi bölümü kastettiğinizi açıkça gösterin; bütün kapağın tek renk olduğunu varsaymayın.

«Sen hangi kısmı görmek istersin?» diye sorun. Çocuk yazıyı, kapağın kenarını veya kırmızı alanı seçebilir. Seçimini anladığınızdan emin değilseniz «Bu kısmı mı gösteriyorsun?» diye doğrulayın. Sonra onun işaret ettiği yere ilişkin konuşun.

Çocuk «defter» dediğinde bu doğru bir nesne adıdır. Yetişkin «Evet, bu bir defter. Kapağındaki bu bölüm kırmızı» diyebilir. Renk adı nesnenin adına eklenen bir özelliktir; çocuğun sözcüğü hemen tekrarlaması gerekmez.

Bir el renkli alanı kapatıyorsa gösterdikten sonra elinizi çekin. Işığın kapakta oluşturduğu parlak leke de tonu görmeyi zorlaştırabilir. Gerekirse defteri çevirin veya daha mat bir örnek seçin. Önce görünürlüğü düzeltmek soruyu daha anlaşılır kılar.

Defterin kapağında kırmızı bir zemin ve beyaz bir etiket varsa etiketi de konuşabilirsiniz: «Etiket beyaz, etrafı kırmızı.» Çocuk beyaz alanı seçtiğinde gerçekten gördüğü bir bölümü işaret ediyor olabilir. Hangi alanın sorulduğunu yeniden belirtin.

Çocuk deftere uzanmak istemiyorsa yetişkin defteri tutabilir. Kapağı çocuğun görebileceği yöne çevirip «Burayı mı görmek istiyorsun?» diye sorar. Çocuğun verdiği işaret veya onay beklenir; yetişkinin seçimi çocuğun niyetinin yerine geçmez.

Çocuk kapağın resmini anlatmak isterse önce bu fikri dinleyin. Ardından «Resmin yanında kırmızı bir alan var» diyebilirsiniz. Eğer çocuk hikâyeyi sürdürmek istiyorsa renk etkinliğini başka bir ana bırakmak mümkündür.

Rengi adlandırırken tek bir kelimeden yararlanabilirsiniz: «Kırmızı.» İsterseniz bunu kısa bir cümleyle genişletin: «Kapak kırmızı.» Uzun açıklamalar her çocuk için gerekli değildir; aynı anda birkaç soru sormadan yanıt için zaman bırakın.

Çocuk «kırmızı» dediğinde gösterdiği bölümü kontrol edin. Defterin üzerinde birden fazla renk varsa sözcük ile işaret farklı yerlere yönelmiş olabilir. «Bu alanı mı kastediyorsun?» sorusu, yanlışlık varsaymadan ortak referansı belirler.

İkinci adım: farklı bir renk ekleyin

Mavi bezi kırmızı defterin yanına koyun. «Defterin bu bölümü kırmızı, bez ise mavi» deyin. Çocuğa önce hangi eşyayı incelemek istediğini sorun. Dokunmak istemiyorsa bakması veya işaret etmesi yeterlidir.

Ardından «Kırmızı bölüm nerede?» diye sorabilirsiniz. Çocuk bezi seçerse iki yüzeyi birbirine yaklaştırıp adlarını yeniden söyleyin. Bir kez daha seçmek isteyip istemediğini sorun; istemezse yetişkin örneği gösterip oyunu bitirebilir.

Çocuk bezin yumuşak olduğunu fark edebilir. «Evet, bez yumuşak. Şimdi renklerine de bakalım mı?» diyerek gözlemini kabul edin. Yumuşaklık ve renk ayrı özelliklerdir; birinin söylenmesi diğerine yanlış cevap verilmesi anlamına gelmez.

Nesneleri üst üste koymayın; her iki yüzey görünür kalsın. Bir renk masayla karışıyorsa farklı bir altlık deneyin. Çocuğun neyi görebildiğini sorun ve onun tercihine göre düzenleyin.

Bezi defterden biraz uzağa koyun ki iki yüzey birbirine karışmasın. Sonra «Hangisine bakmak istersin?» deyin. Çocuk mavi bezi seçerse yetişkin «Mavi bezi seçtin» diyebilir; ilk seçimde mutlaka kırmızının aranması gerekmez.

Çocuğun seçimi beklediğinizden farklıysa nesnenin hangi bölümüne baktığını anlamaya çalışın. Mavi bezin üzerinde kırmızı bir desen varsa çocuğun işareti o desene yönelmiş olabilir. Bu durumda «Kırmızı çizgiyi mi gösteriyorsun?» diye açıklık getirin.

İki eşya çok farklı boyuttaysa büyük eşyanın dikkat çekmesi doğaldır. Renk karşılaştırmasını netleştirmek için benzer büyüklükte iki kâğıt seçilebilir. Boyutları eşitlemek şart değildir ama hangi özelliğin karşılaştırıldığını anlatmayı kolaylaştırabilir.

Yetişkin önce kırmızı yüzeyi göstererek örnek verebilir. Daha sonra çocuk isterse iki eşya arasında kendi seçimini yapar. İlk gösterimde yetişkinin işareti bir ipucudur; bu aşamayı çocuğun bağımsız bir seçim yaptığının kanıtı olarak değerlendirmeyin.

Çocuk rengi sesli söylemiyorsa seçenekleri onun kullanabildiği biçimde sunun. Bakış, baş hareketi veya iletişim cihazındaki bir seçim anlamlı olabilir. Yetişkin anladığını kısa biçimde tekrarlar ve gerektiğinde düzeltmeye fırsat verir.

Üçüncü adım: aynı renge başka bir örnek

Kırmızı kâğıdı defter ve bezin yanına koyun. «Defterdeki kırmızıya benzeyen başka bir yüzey var mı?» diye sorun. Çocuk kâğıdı seçerse onu defterin kırmızı bölümüne yaklaştırın. İkisi farklı nesnelerdir ama görünen renkleri benzer olabilir.

Kâğıt defterden daha açık görünüyorsa bunu adlandırın: «Kâğıt daha açık kırmızı, kapak daha koyu.» Tam olarak aynı ton olmak zorunda değildir. Fakat fark çok büyükse ilk örnek için daha kolay karşılaştırılan yüzeyler seçmek uygun olur.

Çocuk kırmızı bir oyuncağın yalnızca bir bölümünü gösterebilir. «Bu kırmızı kısmı mı seçtin?» diye sorun. Oyuncağın başka yerleri başka renklerde olabilir; tek bir nesneye birden fazla doğru renk tanımı uygulanabilir.

Çocuk başka odadaki bir eşyayı hatırlatırsa fikrini dinleyin. Nesneyi daha sonra görme fırsatınız olursa birlikte bakabilirsiniz. Yanınızda olmayan bir nesnenin tonunu kesin biçimde doğrulamış gibi konuşmak gerekmez.

Kırmızı kâğıt ve defter yan yana geldiğinde çocuktan ne gördüğünü sorun. «İkisi de kırmızı» veya «biri büyük» diyebilir. İki ifade farklı özelliklere ilişkin olabilir. Önce söylediğini kabul edin, sonra isterseniz ortak renk üzerinde durun.

Bir rengi farklı nesnelerde göstermek, sözcüğün yalnızca tek bir eşyaya ait olmadığını görmeye yardım eder. Ancak nesneler her açıdan aynı değildir. Defterin kalınlığı, kâğıdın esnekliği ve yüzeylerin tonu farklı olabilir; bunları gizlemek gerekmez.

Bir nesnenin yalnızca küçük bir alanı kırmızıysa örnek alanı açıkça işaretleyin. Kâğıdı o alana yaklaştırırken çizgiyi kapatmayın. Çocuk başka bir renkli bölüme bakıyorsa onun seçtiği bölümü de adlandırabilirsiniz.

Çocuk kendi eşyasından bir örnek getirmek isterse önce onun güvenli ve uygun olup olmadığını birlikte değerlendirin. Eşya taşınamayacak kadar büyükse yerinde gösterilebilir. Oyunun hedefi her nesneyi masaya toplamak değildir.

İki kırmızı yüzeyin biri kumaş, diğeri kâğıt olduğunda dokuları farklıdır. Çocuk bu farkı hissedebilir veya görebilir. «Malzemeleri farklı, renkleri benziyor» cümlesi iki gözlemi aynı anda korur.

Dördüncü adım: yerleri değiştirin

Defteri ve bezi çocuğun gözü önünde yer değiştirin. «Defter buradaydı, şimdi kutunun yanında» diye açıklayın. Sonra çocuk isterse kırmızı yüzeyi tekrar gösterebilir. Eşyanın yeri değişse de baktığınız renkli bölüm aynı kalır.

Çocuk eski konumu gösterirse «Defter önce oradaydı; şimdi buraya koydum» diyerek hareketi birlikte izleyin. Nesneleri saklamaya gerek yoktur. Gizlenmiş bir nesneyi hatırlamak, renk karşılaştırmasına ek bir bellek görevidir.

Çocuğun kendisi yer değiştirmek isterse hangi eşyayı nereye koyacağını seçmesine izin verin. Taşıma için yardıma ihtiyaç duyarsa yetişkin önce seçimi doğrular, sonra hareketi yapar. Hangi eşyanın seçildiği net değilse yeniden sorun.

Bir seferde yalnızca bir koşulu değiştirmek işleri açık tutar. Yerleri değiştirdikten hemen sonra yeni bir renk ve yeni bir kural eklemek yerine mevcut iki yüzeye bakın. Çocuk isterse farklı bir soruya sonra geçebilirsiniz.

İlk yer değişiminde iki nesneyi çocuğun gözünün önünden kaldırmadan hareket ettirin. Bu sayede nereden nereye gittikleri görülebilir. Nesneleri gizlemek, çocuğun rengi karşılaştırmak yerine konumu hatırlamasını gerektirebilir.

Çocuk «Bez artık burada» derse onun konum gözlemini doğrulayın. Ardından «Mavi yüzeyini görebiliyor musun?» diye teklif edebilirsiniz. Çocuk yön değişimiyle ilgileniyorsa renk sorusuna geri dönmek zorunda değilsiniz.

Kırmızı kâğıdı farklı bir arka plana taşıdığınızda kenarları daha belirgin veya daha az belirgin olabilir. Bu görünüş farkını konuşun. Nesnenin yeri değişirken çevresindeki renk de değişmişse çocuğun ne gördüğünü ayrıca sorun.

Çocuk yetişkine «Defteri buraya koy» diye yönerge verebilir. Yetişkin yeri doğrulayıp hareket eder, sonra defterin kırmızı kısmını gösterir. Böylece çocuk etkinliği yönlendirirken yetişkin kullanılan renk adını bağlam içinde sunar.

Kısa konuşma örnekleri

Yetişkin: «Bu kapakta kırmızı var. Başka kırmızı bir şey seçmek ister misin?» Çocuk: «Kâğıt.» Yetişkin: «Bu kâğıdı mı seçtin? Onu kapağın yanına koyabiliriz.» Çocuk isterse kendisi hareket ettirir.

Çocuk: «Bunlar aynı değil.» Yetişkin: «Doğru, biri defter, biri kâğıt. Ben kırmızı bölümlerini karşılaştırıyorum.» Şekil veya kullanım farkını kabul etmek, ortak rengi incelemeye engel değildir.

Çocuk: «Kâğıt açık, defter koyu.» Yetişkin: «Evet, yan yana bakınca kâğıt daha açık görünüyor.» Çocuk farklı görüyorsa ışığı veya örnekleri değiştirebilirsiniz. İki kişinin aynı tonu mutlaka aynı şekilde adlandırması beklenmez.

Çocuk: «İstemiyorum.» Yetişkin: «Tamam, eşyaları kaldıralım mı, burada mı kalsınlar?» Çocuk bu soruya da yanıt vermek istemeyebilir. Etkinlik bir son doğru cevap gerektirmeden sona erebilir.

Çocuk: «Bu bezi istiyorum.» Yetişkin: «Mavi bezi seçtin. Onu burada mı tutalım?» Çocuk onaylarsa bez bırakılır. Daha sonra isterse kırmızı defterle karşılaştırabilir; seçimden hemen sonra ikinci soru gelmesi zorunlu değildir.

Çocuk: «Defterde mavi de var.» Yetişkin: «Evet, bu küçük yazı mavi. Ben kapağın kırmızı alanını gösteriyordum.» Nesnenin birden fazla renge sahip olması iki gözlemin bir arada doğru olmasına izin verir.

Çocuk: «Kâğıt kırmızı değil, pembe.» Yetişkin: «Sen bu tonu pembe görüyorsun. Daha belirgin kırmızı bir örnek bulalım mı?» Sınırdaki renk adını tartışmaya zorlamak yerine başka bir karşılaştırma kullanılabilir.

Çocuk: «Görmüyorum.» Yetişkin: «Kâğıdı yaklaştırmamı ister misin, yoksa başka yere mi koyalım?» Yanıt beklenir ve gerekirse etkinlik durdurulur. Görünürlük hakkında verilen bilgi, yetişkinin düzeni değiştirmesine yardımcı olur.

Sık karışıklık: nesne adı ile renk adı

Çocuk «kırmızı» sözcüğünü hep tek bir defterle birlikte duyarsa bunu o defterin adı gibi yorumlayabilir. Aynı renkli başka bir yüzey gösterin: «Kırmızı kâğıt, kırmızı kapak.» Böylece renk, iki farklı nesnede görülen ortak bir özellik olarak konuşulur.

İki nesne aynı biçimdeyse çocuk onları şekillerine göre bir araya getirebilir. «İkisi de yuvarlak» doğru bir gözlem olabilir. Ardından «Şimdi renklerine bakalım» deyin. Yeni kuralı söylemeden çocuğun seçimini yanlış olarak nitelemek karışıklığı artırır.

«Bu ne?» sorusu nesnenin adını, «Bu bölüm ne renk?» sorusu ise seçilen yüzeyin rengini sorar. Çocuk «defter» dediğinde ilk soruya uygun cevap vermiş olabilir. İkinci soruda gösterdiğiniz bölümün gerçekten görüldüğünden emin olun.

Bir desen hem kırmızı hem mavi içeriyorsa bütün nesne için tek cevap beklemek belirsizdir. Çocuğun gösterdiği çizgiyi veya alanı netleştirin. İlk karşılaştırmada tek renkli bir örnek kullanmak, sonra desenli eşyaya geçmek daha kolay olabilir.

Çocuk yalnızca defterin yerini öğrenmiş olabilir. Defteri başka tarafa açıkça taşıyıp kırmızı bölümü tekrar gösterin. Böylece rengi, masadaki belirli bir konumdan ayırma fırsatı doğar. Konumla ilgili önceki seçimi hata olarak etiketlemeye gerek yoktur.

Bir çocuk iki bezi aynı malzemeden oldukları için birlikte koyabilir. «İkisi de bez» demek doğruysa bunu onaylayın. Sonra kırmızı ve mavi yüzeyleri göstererek renk kuralını ayrı bir seçenek olarak önerin. Gruplama amacı değiştiğinde açıklama da değişmelidir.

Çocuk kırmızı ve maviyi karıştırdığında bir yüzeyi daha yakından veya farklı ışıkta göstermek yararlı olabilir. Ancak karıştırmanın nedenini tek bir cevaptan çıkarmayın. Gürültü, görünüm, kullanılan sözcük veya sorunun anlaşılması gibi koşullar farklı olabilir.

Çocuğun gösterdiği şeyi anlamadan yalnızca sözcüğe dayanarak düzeltme yapmayın. Önce «Nereyi kastediyorsun?» deyin. Çok renkli bir eşyada onun seçtiği bölüm yetişkinin baktığı bölümden farklı olabilir.

Kolaylaştırma yolları

Bir renkli kâğıdı tek başına gösterip adını söyleyin: «Bu kâğıt mavi.» Çocuk bakabilir veya dokunmayı seçebilir. Bu adım iki seçenek arasından seçim yaptırmaz; yalnızca sözcük ile görünür örnek arasında bağ kurmaya fırsat verir.

İki büyük örneği aralıklı yerleştirin ve tek kısa soru sorun. Cevap için bekleyin. Çocuk bir iletişim aracı kullanıyorsa kendi hızında seçmesine zaman verin. Yetişkin belirsiz seçimi doğrulamadan nesneyi başka yere taşımamalıdır.

Bir yüzeyin dokusu rahatsız ediyorsa çocuğa dokunması için ısrar etmeyin. Aynı rengi başka bir materyal üzerinde göstermek veya yalnızca bakmak mümkündür. Renk incelemek ile dokuyu hissetmek ayrı etkinliklerdir.

Çocuk yorulduysa bir örnekten sonra bitirebilirsiniz. Sonraki buluşmada yine bir örnekle başlayın. Önceki oyunu hatırladığını göstermesi, yeniden katılması için şart değildir.

Birinci oturumda yetişkin yalnızca tek yüzeyi adlandırıp çocuğun bakmasını bekleyebilir. İkinci oturumda isterse başka renkli bir örnek eklenir. Bu sıralama zorunlu bir program değildir; çocuk aynı gün iki örnekle başlamak da isteyebilir.

İki büyük kâğıt kullanıyorsanız aralarına yeterli boşluk bırakın. Yetişkinin elini bir seçeneğin üzerinde tutması istemeden ipucu verebilir. Önce ikisini de açık gösterin; çocuk yardım isterse istediği türde destek sağlayın.

Çocuk görsel olarak seçim yapmakta zorlanıyorsa kullandığı erişim araçlarıyla tanıdık bir düzen seçin. Bu araçları bir sınava dönüştürmeden, seçimin anlaşılıp anlaşılmadığını doğrulayın. Gerekirse renk hedefini bırakıp çocuğun tercih ettiği başka bir özelliği araştırın.

Kısa bir bitiş cümlesi yeterli olabilir: «Bugün kırmızı kâğıda baktık.» Kâğıdı kaldırmak veya saklamak için çocuğa seçenek verin. Her buluşmanın sonunda bütün renk adlarını yeniden sormaya gerek yoktur.

Bir sonraki adım

Çocuk isterse üçüncü bir renk ekleyin. Her rengin bir örneğini görünür tutun ve yeni nesneleri birer birer sunun. Üç seçenek fazla gelirse yeniden ikiye dönün. Zorluk, her buluşmada artmak zorunda değildir.

Aynı rengin açık ve koyu tonlarını karşılaştırın. «Bu mavi daha açık görünüyor» gibi bir ifade kullanın ve örnekleri yan yana tutun. Işık veya malzeme görünümü etkileyebileceğinden sınırdaki bir ton için zorunlu tek ad öne sürmeyin.

Çocuk bir renk seçip yetişkinden örnek isteyebilir. Yetişkin «Bu kutunun mavi bölümünü buldum; senin seçimine uyuyor mu?» der. Çocuk onaylayabilir veya başka bir bölümü gösterebilir. Rol değişimi, çocuğun soruyu yönetmesini sağlar.

Nesneleri önce renge, sonra malzemeye göre ayırmayı deneyebilirsiniz. Kırmızı kâğıt ve kırmızı kumaş ilk grupta birlikte, ikinci grupta ayrı olabilir. Her turun kuralını önceden söyleyin ve çocuğun farklı gruplama fikrini de dinleyin.

İki kırmızı nesne ve bir mavi nesneyle «Hangisinin görünen rengi diğerlerinden farklı?» sorusunu sorabilirsiniz. Önce hangi yüzeylerden söz edildiğini gösterin. Çocuk başka bir farka işaret ederse onun ölçütünü dinleyin ve renk sorusunu yeniden netleştirin.

Çocuğun seçtiği rengin iki farklı tonunu yan yana koyun. «Bu daha açık mı görünüyor, yoksa benzer mi?» diye sorun. Cevap kişiye ve ışığa göre değişebilir. Zor bir tonu ilk öğrenme örneği olarak kullanmak şart değildir.

Çocuk bir nesneyi seçip yetişkinden aynı renkte başka bir şey bulmasını isteyebilir. Yetişkin kendi bulduğu yüzeyi gösterir ve «Bunu mu kastettin?» diye sorar. Çocuğun onaylamaması durumunda alternatif seçilir veya oyun sonlandırılır.

Renk ve şekil kurallarını ayrı turlarda kullanın. Örneğin iki yuvarlak kâğıt farklı renklerde olabilir; aynı renkli iki kâğıt farklı şekillerde olabilir. Hangi özelliği karşılaştırdığınızı açıklamak, geçerli farklı cevapların neden ortaya çıktığını gösterir.

Bir çizimde çocuğun seçtiği bir bölümü boyamak da devam fikridir. Önce hangi alanın boyanacağını ve hangi rengin seçildiğini sorun. Çocuğun başka bir rengi tercih etmesi resmin yanlış olduğu anlamına gelmez.

Işık, görünürlük ve erişim

Parlak bir kapakta pencerenin yansıması beyaz bir alan gibi görünebilir. Kapağı hafifçe döndürüp yansımanın hareketini gözleyin. Renkli yüzey hâlâ görülemiyorsa mat bir kâğıt kullanmak daha açık bir karşılaştırma sağlayabilir.

Herkes renkleri aynı şekilde algılamaz. Birkaç örneği ayırt etmekte güçlük yaşanması tek başına tanı değildir. Daha erişilebilir seçenekler kullanın; görmeyle ilgili devam eden sorular varsa aile uygun bir göz sağlığı uzmanına danışabilir.

Çocuğun günlük yaşamındaki önemli bir seçimi yalnızca renkle belirtmek erişimi zorlaştırabilir. Renge ek olarak yer, biçim veya yazı gibi işaretler kullanılabilir. Bu oyunda renk ayrıca incelenirken çocuğun cevap verme yolu kendisine uygun kalmalıdır.

Çocuk şekil veya doku karşılaştırmasını seçerse etkinliğin adını ona göre değiştirin. Pürüzlü ve düz yüzeyleri incelemek renk adlandırmayla aynı beceri değildir. Yine de çocuğun erişebildiği bir karşılaştırma olarak birlikte yapılabilir.

Bir kâğıdı gölgede ve aydınlık yerde gördüğünüzde görünüşü değişebilir. Her iki durumda hangi yüzeye baktığınızı ve ışığın değiştiğini söyleyin. Bu, kâğıdın boyasının kesin olarak değiştiği sonucunu çıkarmadan gözlenen farkı ifade eder.

Bazı çocuklar için büyük renk alanları küçük desenlerden daha kolay görülebilir. Desenli bir kumaş yerine tek renkli bir kâğıt deneyin. Hangi boyutun ve uzaklığın işe yaradığını çocuğa sorarak belirleyin; yetişkinin görüşü tek ölçüt değildir.

Dijital ekranın ayarları ve kâğıdın yüzeyi renkleri farklı gösterebilir. Ekranla gerçek nesneyi karşılaştırıyorsanız bunu kesin renk eşleştirmesi olarak sunmayın. Önce aynı ışıkta görülen iki gerçek yüzeyle konuşmak daha açık olabilir.

Bir çocuğun kullandığı iletişim cihazı seçim için daha fazla zaman gerektirebilir. Sorudan sonra bekleyin ve cihazın seyahat veya oturma düzenine ilişkin mevcut ihtiyaçlarını değiştirmeyin. Etkinlik, çocuğun alışık olduğu erişim biçimine uyarlanmalıdır.

Ailenizin dili ve eşyaları

Türkçede renk adını gerçek eşyanın yanında doğal bir cümlede kullanın: «Kırmızı defter» veya «Mavi bez». Çocuk başka bir aile dilinde yanıt verirse aynı yüzeyi göstererek Türkçe sözcüğü ekleyebilirsiniz. Her cevabı çevirtmek zorunlu değildir.

Ailelerin kullandığı eşyalar ve sözcükler değişir. Defter, kalem kutusu, bez ya da kâğıt gibi örneklerden yalnızca sizde gerçekten bulunanları seçin. Çocuğa tanıdığı bir nesneyi önerme fırsatı vermek, hazır bir listenin tamamını bulmaya çalışmaktan daha doğaldır.

«Açık mavi» ve «koyu mavi» gibi ifadeler bir karşılaştırmaya dayanır. Çocuk farklı bir ad kullanıyorsa hangi yüzeyi gösterdiğini sorun. Aynı yüzeyi konuştuğunuzda renk sözcükleri arasındaki ilişkiyi örnek üzerinden açıklamak kolaylaşır.

İki çocuk katılıyorsa biri nesne seçebilir, diğeri benzer rengi bulabilir. Roller ancak ikisi de isterse değişir. Ayrı materyaller kullanmak veya birinin yalnızca izlemesi de mümkündür; cevapları hız açısından karşılaştırmaya gerek yoktur.

Çocuk «al» gibi ailede duyduğu başka bir sözcük kullanırsa hangi yüzeyi kastettiğini göstererek anlamı doğrulayabilirsiniz. Bölgesel ve aileye özgü sözcükler değişebilir. Yetişkin kendi kullandığı «kırmızı» sözcüğünü de doğal biçimde ekleyebilir.

Evde birden fazla dil konuşuluyorsa her dildeki renk sözcüğünün tam kullanım alanı aynı olmayabilir. Bir çeviri üzerinde ısrar etmek yerine mevcut yüzeyi gösterip hangi sözcüğün o bağlamda kullanıldığını konuşun. Çocuk cevap dilini kendisi seçebilir.

Bir çocuk okul çantasındaki mavi bölümü örnek verebilir, başka biri bir kitap kapağını seçebilir. Nesneye erişim ve izin varsa birlikte bakın. Bütün aileler için aynı eşyayı veya yaşam düzenini varsaymadan çocuğun deneyimine yer açın.

İki çocuk aynı nesneyi farklı özelliklere göre tarif edebilir: biri «kırmızı», diğeri «büyük» der. Her ikisi de görünene uyuyorsa iki gözlemi de onaylayın. Sonraki soruda yalnızca renkleri karşılaştıracağınızı belirtebilirsiniz.

Bitirme ve tekrar seçimi

«Kırmızı kâğıdı defterin yanına koydun» gibi bir cümle o anda görülen eylemi anlatır. Bu, çocuğun bütün renkleri her koşulda bildiği sonucunu göstermez. İsterse çocuk kâğıdı saklayabilir veya eşyaları yerine koymaya yardım edebilir.

Defter başka bir iş için gerekiyorsa geçişi açıklayın: «Şimdi defteri sahibine geri vereceğiz.» Başka bir gün aynı kâğıtla yeni bir nesne karşılaştırılabilir. Eşyaların gündelik kullanımına dönmesi oyunun eksik kaldığı anlamına gelmez.

Not tutacaksanız çocuğun tercih ettiği düzeni yazabilirsiniz: büyük kâğıt, yansımasız bir yer veya yetişkinin nesneyi onun işaretiyle hareket ettirmesi gibi. Bu gözlem bir oturuma aittir; ertesi gün tercih değişebilir.

Bir sonraki buluşmada çocuğa hangi rengi veya eşyayı seçmek istediğini sorun. Hiçbirini istemiyorsa başka bir etkinliğe geçebilirsiniz. Günlük tekrar sayısı veya kesintisiz bir takvim bu fikir için gerekli değildir.

Kâğıdı saklamak isterseniz çocuğun seçtiği bir dosyaya koyabilirsiniz. Bir süre sonra renk solmuş veya yüzey kirlenmiş olabilir; sonraki karşılaştırmadan önce yeniden bakın. Eski örnek her koşulda değişmez bir standart değildir.

Bir sonraki gün çocuğa «Bugün bu kâğıtla başka bir şey karşılaştırmak ister misin?» diye sorun. Hayır derse kâğıdı kaldırın. Önceki etkinliğin devamı, çocuğun günlük planında zorunlu bir görev hâline gelmez.

Yetişkin gözlem yazıyorsa «mavi kâğıdı gösterdi» gibi somut bir eylem ve koşulu kaydedebilir. «Bütün renkleri öğrendi» gibi geniş sonuçlar tek bir seçime dayanmaz. Not aile için bir hatırlatma olabilir; tutmak zorunlu değildir.

Kullanılan nesneleri geri koyarken renkleri tekrar saymak zorunda değilsiniz. İsterse çocuk hangi nesnenin nereye döneceğini seçebilir. Toplama aşaması da kendi içinde bir aile işi olarak kalabilir.

BrainHunters üzerinde devam edin

Renkli yüzeyleri farklı eşyalarda aramak için renk örnekleri arama yazısına bakın. Çocuk dijital bir etkinlik isterse renkler bölümünde o anda gösterilen seçenekleri birlikte inceleyip uygun olanı seçebilirsiniz.