Bak, hatırla, kontrol et: Evdeki Nesnelerle İlk Ses Oyunları

Tek hedef: sözcüğün başındaki sesi fark etmek

İlk ses, sözcüğü söylerken duyduğumuz ilk konuşma sesidir. «Masa» derken önce /m/, «su» derken önce /s/ duyulur. Burada eğik çizgiler, harfin adını değil sesi belirtmek için kullanılır. Çocuğa bu yazım işaretini öğretmeniz gerekmez; sözcükleri açık ve doğal biçimde söylemeniz yeterlidir. Bir kartı hatırlamak, sesi dinlemek için seçtiğimiz oyunun parçasıdır; sesle ilgili hedefin kendisi değildir.

Örneğin çocuk kapalı kartın masa olduğunu hatırlıyor ama /m/ yerine /s/ diyorsa, resim belleği ile ilk sesi ayırt etme aynı düzeyde ilerlememiş olabilir. Tam tersine kartı hatırlamayıp açtıktan sonra «masa, /m/» diyorsa, sesle ilgili yanıtı doğrudur. Bu iki durumu aynı hata olarak değerlendirmeyin. Önce kartın ne olduğunu birlikte belirleyin; ses sorusunu ancak sözcük herkes için açık olduğunda sorun.

İlk turda bir resmin adını ve ilk sesini söyleyebilmek yeterli bir çalışma hedefidir. Çocuktan son sesi bulmasını, sözcüğün tüm harflerini yazmasını ya da aynı anda yeni bir kelime üretmesini beklemeyin. Bunlar başka etkinliklere dönüşebilir; küçük modelin amacı hangi sesin duyulduğunu incelemeye zaman bırakmaktır.

Hazırlanacak kartlar ve örtü

Bir masa, bir bardak su ve bir top resmi hazırlayın. Bir dergiden kesilmiş net resimler, yetişkinin çizdiği basit şekiller veya mümkünse gerçek nesneler de kullanılabilir. Su resminin bardakla karışabileceğini hesaba katın: etkinlik başlamadan önce resme hangi sözcüğü vereceğinizi birlikte kararlaştırın. Çocuk «bardak» diyorsa bunu yanlış saymayın; bu kez /b/ ile başlayan başka bir sözcük seçmiş olur.

Kartların birbirinden ayrılması için her resmi benzer büyüklükte bir kâğıda koyun. Üzerlerinde yazı bulunması zorunlu değildir. Bir küçük bez ya da boş kâğıt kartı örtebilir. Masada yalnızca kullanacağınız iki veya üç kart bulunsun; diğer resimleri kenara koyun ki örtünün altında hangisinin olabileceği açık olsun. Çocuğun kolayca gösterebileceği bir yerleşim seçin.

Gerçek su kullanıyorsanız dökülebilecek bir bardağı çocuğun ulaşabildiği güvenli ve dengeli bir yere koyun; resimle çalışmak aynı ses hedefi için yeterlidir. Küçük parçaları ağzına götüren çocuklarla küçük kart işaretleri kullanmayın. Erişilebilir bir seçenek için resimleri büyük basın veya tanıdık nesneleri elle keşfetmeye uygun biçimde hazırlayın.

Örtmeden önce ortak isimleri bulun

İki kartı yan yana koyun: masa ve top. «Bunlarda ne görüyorsun?» diye sorun ve çocuğun her birini kendi sözcükleriyle adlandırmasını bekleyin. «Masa» ve «top» adlarında anlaşırsanız, birinci turda modeliniz hazırdır. Çocuk top için «oyuncak» derse, «Bu da bir oyuncak; bu yuvarlak oyuncağa top diyebiliriz. Bugün top sözcüğünü kullanmayı seçelim mi?» diyebilirsiniz.

İsmi birlikte belirlemek cevabı çocuğun ağzına koymak değildir; ses karşılaştırmasının hangi sözcük hakkında olduğunu netleştirir. Çocuk başka bir makul isimde ısrar ediyorsa o isimle çalışın ve doğru ilk sesi birlikte dinleyin. Örneğin «oyuncak» sözcüğü /o/ ile başlar; top sözcüğünün /t/ sesi resmin kendisinde değil söylenen kelimededir.

Sonra her kartı göstererek ismi bir kez daha söyleyin: «Masa. Top.» İsterseniz ilk sesi biraz belirginleştirin: «Mmm-asa, t-op.» Doğal telaffuzu bozacak kadar uzatmanız veya sesin sonuna belirgin bir ünlü eklemeniz gerekmez. Özellikle /t/ kısa bir sestir; harf adını söylemek olan «te» ile sözcüğün başındaki sesi aynı şey olarak sunmayın.

İlk açık model

Kartlar görünürken masa resmini gösterin: «Masa. Başta /m/ duyuyorum.» Topu gösterin: «Top. Başta /t/ duyuyorum.» Ardından aynı iki sözcüğü normal biçimde söyleyin ve «Hangisinin başında /m/ duyuyorsun?» diye sorun. Çocuk masa kartını gösterebilir, sözcüğü söyleyebilir veya yetişkinin elini karta yönlendirebilir. Yanıtın biçiminden çok, seçimin söylenen sesle ilişkisine bakın.

Çocuk topu seçerse iki kelimeyi yeniden söyleyin: «Masa, top. Masa derken önce /m/; top derken önce /t/ duyuyorum.» İki kartı da göstererek çocuğa isterse yeniden seçme fırsatı verin. Soruyu arka arkaya tekrar tekrar sormak yerine ilk sesi birlikte üretmek veya yalnızca tek bir sözcük üzerinde durmak daha anlaşılır olabilir.

Bu aşamada çocuk kartlara bakabiliyor. Örtme işlemine geçmeden önce açık modelde ne yaptığınızı görmesi önemlidir. Açık kartlarla bile iki kelimeyi ayırmak zorsa hafıza adımını sonraya bırakın. İki belirgin ses arasındaki ayrımı, tanıdık kelimelerle kısa bir süre daha deneyebilirsiniz.

Bir kartı örtün ve hatırlamayı isteyin

Masa ve top kartlarını aynı yerde bırakın. «Şimdi masa kartının üstünü kapatacağım» deyip çocuğun gördüğü şekilde örtüyü masanın üzerine yerleştirin. Top kartı açık kalsın. «Örtünün altında hangi resim var?» diye sorun. Çocuk «masa» derse «Evet, birlikte bakalım» diyerek kartı açın. Ardından «Masa sözcüğünün başında hangi sesi duyuyorsun?» sorusuna geçin.

Çocuk «top» derse açıkta duran topu işaret edip «Top burada. Örtünün altına bakarak diğer kartı kontrol edelim» deyin. Masa kartını açtıktan sonra hemen ses sorusunu sormadan bir an resme bakın. Çocuk kartı açmanın ceza olmadığını, hatırlanan bilgiye bakarak ulaşmanın da geçerli olduğunu görsün.

Hatırladığını söylemek istemezse iki isim sunabilirsiniz: «Masa mı, top mu?» Açıkta topun bulunması seçimi kolaylaştırır; bu kolaylık hedefe uygundur. Kartı kimin kapattığını veya kaç saniye geçtiğini hatırlatmak zorunda değilsiniz. İpucunu kaldırmak ancak çocuk oyunu anlayıp daha az yardımla denemek isterse sonraki bir adım olabilir.

Örnek konuşma: cevap ve kontrol

Yetişkin: «Burada masa, burada top var. Masa derken /m/ ile başlıyorum. Şimdi masa resmini kapatıyorum. Sence altında ne var?» Çocuk: «Masa.» Yetişkin: «Açalım: Evet, masa. Masa sözcüğünü söyleyince ilk hangi sesi duyuyorsun?» Çocuk: «Mmm.» Yetişkin: «Başında /m/ duyduk. İstersen sıradaki kartı sen kapat.»

Bir başka yanıtta çocuk «/t/» diyebilir. Yetişkin «/t/ topun başındaki ses. Masa ve topu yeniden dinleyelim: masa, top» diye iki sözcüğü karşılaştırır. Ardından masa resmini gösterip «Masa derken ağzımın çıkardığı ilk sesi dinle» diyebilir. Çocuk düzeltirse somut bağlantıyı söyleyin; düzeltmezse modeli yeniden sunup turu bitirmek de mümkündür.

Çocuk «m» harfinin adını söyleyebilir veya harfi gösterebilir. Harfle bağlantı kurması yararlı bir gözlemdir, fakat bu oyunda öncelik konuşma sesidir. «Bu harfi tanıdın; masa sözcüğünün başında /m/ sesini duyuyoruz» diyerek iki bilgiyi birbirine bağlayın. Harfi bilmeyen bir çocuğun doğru ses seçimini daha az başarılı saymayın.

Çocuk kartı hatırlamıyorsa

Örtüyü hemen biraz kaldırıp resmin bir bölümünü gösterebilirsiniz. Örneğin masanın ayağı görünürken «Bu hangi resimdi?» diye sorun. İpucu yetmezse kartı tamamen açın ve ismini birlikte söyleyin. Sonra resim açıkken sesi dinleyin. Hatırlama desteği kullanıldığı için ses çalışması geçersiz olmaz; yalnızca bu turda bellek yükünün azaltıldığını bilirsiniz.

Bir sonraki denemede örtüyü daha kısa süre kullanın veya yalnızca bir kartı masada tutun. Yetişkin «masa» deyip resmi örttükten hemen sonra «Hangi resim örtüldü?» diye sorabilir. Tek kartlı modelin hatırlanması çok kolay gelirse yeniden iki karta geçin. Süreyi uzatmayı tek başarı ölçüsü yapmayın: çocuk kelimeyi ve onun ilk sesini ilişkilendirebiliyorsa etkinliğin ana hedefi üzerinde çalışıyorsunuz.

Kartı hatırlayamayan çocuğa ses için iki seçenek sunarken sözcüğü yeniden söylemek gerekir. «Masa /m/ ile mi, /t/ ile mi başlıyor?» sorusu, resim hatırlanmasa bile sözcüğü duyarak cevap vermeye izin verir. Önceki yanlış tahmini uzun uzun sorgulamak yerine kartı açın, ismi netleştirin ve o sözcüğün başına dönün.

Çocuk sesi değil anlamı eşleştiriyorsa

Çocuğa masa ve top kartlarının yanında bir resim daha gösterin: muz. «Muz hangi sözcükle aynı sesle başlıyor: masa mı, top mu?» diye sorun. Çocuk «top, çünkü muzla oynayabilirim» gibi bir ilişki kurarsa düşüncesini dinleyin. Bu yanıt anlam bakımından yaratıcı olabilir, ancak sorunuz ilk ses hakkındadır. «Oynama fikrini duydum; şimdi yalnızca kelimelerin başını dinleyelim: muz, masa» diyerek görevi yeniden gösterin.

Muz ve masa /m/ ile başlar; top /t/ ile başlar. Çocuğun işaret ettiği kartı söyletmek veya sizin adlandırmanız yararlı olabilir. Resimlerin görünüşü ya da kullanım amacı aynı olmasa da sözcükler aynı sesle başlayabilir. Buna karşılık iki yuvarlak nesnenin adı farklı seslerle başlayabilir. Ses ilişkisini başka benzerliklerden ayırmak çalışmanın merkezindedir.

Çocuk muz resmini «meyve» diye adlandırırsa yine /m/ ile başlayan bir sözcük kullanmış olur; ancak yeni adın gerçekten ne olduğunu teyit edin. Başka örneklerde alternatif ad farklı bir ilk ses taşıyabilir. Bir resme tek ve tartışılmaz isim yüklemek yerine, karşılaştıracağınız sözcükleri her turdan önce açıkça söyleyin.

Örtü arkasındaki ipucunu doğru kullanın

Birinci yöntem görsel hatırlamadır: yetişkin masa resmini kapatır ve çocuk hangi resim olduğunu söyler. İkinci yöntem işitsel hatırlamadır: yetişkin açık kartları kapatır ve «Biraz önce /m/ ile başlayan hangi sözcüğü söylemiştik?» diye sorar. İkinci yöntem daha zordur; çocuk hem birden fazla kelimeyi hem de aralarındaki ses ilişkisini tutmak zorunda kalabilir.

Başlangıçta yalnızca bir kartı örtün ve diğerini açık bırakın. Çocuk hangi nesneyi hatırladığını söyledikten sonra kartı açın; ilk ses sorusunu açık resim üzerinde sorun. Daha sonra isterse kart kapalıyken de «Sözcüğün başında ne duyuyorsun?» diye deneyebilirsiniz. Her durumda kontrol için örtüyü kaldırın ve seçilen kelimeyi yeniden söyleyin.

İpucunun güçlüğünü çocuğun verdiği bilgiye göre ayarlayın. İsim unutulmuşsa resmin köşesini gösterin; isim biliniyor ama ilk ses karışıyorsa kelimeyi söyleyin ve ilk sesi modelleyin. Aynı anda hem örtüyü kaldırmak hem yetişkinin cevabı söylemesi bazı durumlarda yararlı olabilir, fakat hangi yardımın işe yaradığını görmek istiyorsanız bunları ayrı ayrı deneyin.

Sıralama değişirse ne olur?

İki kartı açın ve yerlerini değiştirin. «Masa artık bu tarafta. Masa sözcüğünün başlangıcı değişti mi?» diye sorun. Sözcük aynıysa ilk ses /m/ olarak kalır; kartın sağda veya solda olması sesi değiştirmez. Çocuk eski yeri işaret ederse kartı adlandırıp karşılaştırmaya dönün. Bu, bir yeri hatırlamakla bir kelimenin sesini duymayı ayıran basit bir denemedir.

Sonra çocuğa iki kartı kendi seçtiği düzende yerleştirme fırsatı verin. Yetişkin hangi kartı kapatacağını önce söyleyebilir: «Topu kapatıyorum.» Çocuk «top» dediğinde açıp kontrol edin ve /t/ sesini dinleyin. Yetişkinin beklenmedik şekilde yer değiştirmesi bir hafıza tuzağına dönüşmesin; değişiklik görünür ve önceden konuşulmuş olmalıdır.

Üçüncü karta ancak iki kartın yerini izlemek ve sesleri dinlemek yönetilebilir olduğunda geçin. Üç kartta da başlangıçta yalnızca birini örtün. Her ek kart, çocuğun karar verirken aklında tutacağı olasılık sayısını artırır; bu nedenle kart sayısını artırdığınızda sesler ve yönerge mümkün olduğunca tanıdık kalsın.

Masa ve muzla aynı sesi kontrol edin

Masa, muz ve top resimlerini yan yana koyun. Önce üçünü adlandırın. Yetişkin «Masa, muz» diye söylerken /m/ sesini kısa bir an belirginleştirebilir; sonra «top» sözcüğünü söyler. «Hangi iki sözcüğün başlangıcında aynı sesi duyuyorsun?» sorusuna çocuk masa ile muzu gösterebilir. Yalnızca aynı harfle yazılmaları değil, söylenen sözcüklerin aynı sesle başlaması burada önemlidir.

Şimdi muz kartını çocuğun gözü önünde örtün. «Masa ile aynı sesle başlayan kapalı resim hangisiydi?» sorusu hem modelin hatırlanmasını hem ses eşleştirmeyi gerektirir. Çocuk zorlanırsa önce «Örtünün altında ne var?» sorusuna dönün, kartı açın ve yalnızca masa ile muzun başlangıçlarını dinleyin. İki işi ayrı adımlar hâline getirmek, neyin zor geldiğini anlamaya yardım eder.

Çocuk «masa ve muz yiyecek değil, o yüzden aynı değiller» derse, birinin eşya diğerinin yiyecek olduğunu kabul edin. Ardından iki sözcüğü tekrarlayın: «Anlamları farklı; başlarında duyduğumuz ses aynı mı?» İlişkilerden biri diğerini geçersiz kılmaz. Oyunun bu turunda aradığınız ilişki ses olduğu için kartların işlevlerini eşleştirmeniz gerekmez.

Bir kapalı kart ve iki ses seçeneği

Top kartını gösterin, «top» deyin ve üstünü kapatın. Çocuğa «Kapattığımız sözcük /t/ ile mi /m/ ile mi başlıyordu?» diye sorun. Cevaptan sonra kartı açın ve «top» sözcüğünü tekrar söyleyin. Bu soruda seçenekler birer ses olmalıdır; «te mi, me mi?» gibi harf adları sunmak ses hedefini gereksiz biçimde değiştirebilir.

Çocuk iki seçenek arasında tahmin yürütüyorsa önce kelimeyi yeniden duymasını sağlayın. İsterseniz «top» ve «masa» sözcüklerini sırayla söyleyip çocuktan /t/ sesini duyduğu kartı göstermesini isteyin. Kartlar açıkken seçim yapabiliyor, kapalıyken yapamıyorsa sonraki turda örtüyü kaldırmak daha fazla ses denemesi sağlayabilir.

Bu seçenekleri bir sınav gibi art arda sıralamayın. İki veya üç denemeden sonra rolleri değiştirin: çocuk bir kartı kapatır, yetişkin hangi sesle başladığını söyler ve sonra birlikte kontrol ederler. Yetişkinin de kontrol etmesi, örtünün amacının bir kişiyi sınamak değil, tahmini resim ve sözcükle karşılaştırmak olduğunu gösterir.

Yanlış eşleşmeyi inceleyin

Diyelim ki çocuk kapalı masa kartı için /t/ dedi. Önce kartı açın ve resmin adında anlaşın. «Masa» sözcüğünü siz söyleyin, sonra «top» deyin. «Topun başında /t/ duyuyoruz. Masanın başını yeniden dinleyelim» diyerek iki kelimeyi yan yana getirin. Çocuğun hatasını yalnızca «yanlış» diye işaretlemek hangi sesin karıştığını göstermez.

Çocuk hâlâ /t/ diyorsa masa kartını açık tutun ve /m/ sesini modelleyin. Dudakların kapanması çocuğa yararlı bir görsel ipucu olabilir; ancak çocuğun sizin yüzünüze bakmasını zorunlu tutmayın. Sözcüğü duymak, bir göstergeye dokunmak veya uygun iletişim aracını kullanmak başka katılım yollarıdır. Çocuk sesi tam olarak üretemese de doğru kartı seçerek ayrımı gösterebilir.

Sonraki turda farklı iki kartı birden değiştirmek yerine aynı masa ve top çiftini kullanın. Böylece sözcüklerin tanınırlığı sabit kalır. Çocuk /m/ kartını seçtiğinde bunu «Masa dedin ve /m/ duyduğun resmi gösterdin» diye tarif edin. Hedef belirli bir davranışı gözlemlemektir; çocuğu genel olarak iyi ya da kötü dinleyici diye etiketlemek gerekmez.

Bellek yükünü azaltmanın yolları

Bir kart seçin, ismini birlikte söyleyin ve kartı kapatın. Örtüyü kaldırmadan önce yalnızca o sözcüğün ilk sesini siz modelleyin; çocuk dinleyebilir veya katılabilir. Ardından kartı açıp aynı sözcüğü tekrarlayın. Bu versiyonda çocuktan iki resim arasında seçim yapması veya kapalı kartı uzun süre aklında tutması istenmez.

İkinci kolaylaştırma, kartın bir bölümünü görünür bırakmaktır. Masa resminin kenarı görünürken çocuk nesneyi tanıyıp sesine odaklanabilir. Üçüncü seçenek örtüyü tamamen kaldırmaktır: çocuk gözünün önündeki resme bakarak kelimeyi söyler. Örtü etkinliğin zorunlu malzemesi değil, isteğe göre ayarlanabilen bir hafıza bileşenidir.

Çocuğun sözcüğü söylemesi güçse yetişkin iki kelimeyi sesli sunabilir: «Masa mı, top mu?» Çocuk bakışıyla, işaretiyle ya da iletişim cihazıyla seçim yapabilir. Bir yanıt vermesi için ona zaman tanıyın; ancak beklemek rahatsız edici hâle gelirse görevi birlikte yapın. Desteği kaydedin ki daha sonra aynı şartlarda tekrar gözlemleyebilesiniz.

Daha zor bir sürüm: modeli kendisi kurar

Masa, muz ve top kartları görünürken «Aynı sesle başlayan ikisini yan yana koy» deyin. Çocuk masa ile muzu bir araya getirdiğinde ikisinin adını söyleyin ve /m/ sesini kontrol edin. Sonra çocuk kartlardan birini kapatsın. Yetişkin «Kapalı kart hangi eşin yanındaydı?» diye sorabilir. Çocuk hem kurduğu ilişkiyi hatırlar hem kartı açıp kontrol eder.

Bu adımda yanlışlıkla top masa ile eşleştirilirse önce iki adı söyleyin. «Masa /m/ ile, top /t/ ile başlıyor. Muzun başını da dinleyelim» diyerek üçüncü seçeneği ekleyin. Çocuğa kartları yeniden yerleştirme fırsatı verin. İlişkiyi doğru kurduktan sonra örtme adımına geçmek, bellek ve ses hatalarını birbirine karıştırmayı önler.

Bir başka zorlaştırma, çocuğun aynı /m/ sesiyle başlayan tanıdık bir sözcük önermesidir. «Makas» uygun bir örnektir. Çocuk yeni sözcüğü seçerse adını doğal biçimde söyleyin ve başlangıcı birlikte dinleyin. Yeni sözcüğün resmini hazırlamak zorunda değilsiniz; ancak sözcük belirsizse neyi kastettiğini açıklaması karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Kart olmadan kısa bir hatırlama turu

İki tanıdık kelimeyi konuşarak da kullanabilirsiniz: «Masa ve top dedim. /m/ ile başlayan hangisiydi?» Bu sürümde çocuk görsel karta dayanamaz, dolayısıyla hafıza gereği artar. Önce resimli sürümdeki kelimelerle deneyin ve gerekirse kartları tekrar gösterin. Amaç görsel desteği mümkün olduğunca çabuk kaldırmak değil, çocuğun farklı bir koşulda aynı ses ilişkisini kullanıp kullanmadığını görmektir.

Çocuk «masa» cevabını verdiğinde sözcükleri tekrar edin: «Masa, top. Evet, masa /m/ ile başlıyor.» Cevabı hatırlamıyorsa «Masa demiştim; başını birlikte dinleyelim» deyin veya masa kartını geri getirin. Kartın geri gelmesi başarısızlık anlamına gelmez; ihtiyaç duyulan bilginin erişilebilir olmasını sağlar.

Çocuğun işitme veya iletişim ihtiyaçlarına göre seslerin sunulması değişebilir. Çocuğun kullandığı destekleri ve aile ya da uzman tarafından önerilmiş iletişim yollarını takip edin. Bu etkinlik tek başına işitme değerlendirmesi veya konuşma terapisi değildir; amaç evde katılabileceği küçük bir dil oyunudur.

Günlük eşyalara taşıyın

Etkinlik sonrasında masada gerçek bir top varsa resimle eşleştirin ve aynı sözcüğü kullanın. «Resimde de gerçek nesnede de top diyoruz; top sözcüğü /t/ ile başlıyor.» Sonra nesneyi saklamak yerine çocuğun bir nesneyi seçmesine izin verin. Nesnenin bulunduğu yer değişebilir; söylediğiniz kelime değişmedikçe ilk ses de değişmez.

Sofrada «su» sözcüğünü kullanırken /s/ sesini bir kez doğal biçimde fark edebilirsiniz. Ancak her içecek isteğini ses sorusuna çevirmeyin. Çocuk önce su istediğini anlatabilmeli ve suya erişebilmelidir. Öğrenme fırsatı, gündelik ihtiyacın karşılanmasının önüne geçmemelidir.

Yeni bir kelime seçerken ilk sesinden emin değilseniz sözcüğü normal telaffuzuyla birlikte dinleyin; yetişkin de öğrenen konumunda olabilir. Harfin yazılışını tek başına ses kanıtı olarak kullanmayın. Yerel telaffuz veya çocuğun kullandığı başka bir dil söz konusu olduğunda, karşılaştırmayı gerçekten söylenen kelime üzerinden yapın.

Kısa bir gözlem notu

Bir oturumdan sonra şu üç bilgiyi yazmak yeterli olabilir: kullanılan sözcükler, örtme sırasında verilen ipucu ve ses sorusuna çocuğun yanıtı. Örnek: «Masa ve top; masa kartının köşesi açık; masa için /m/ dedi.» Bu not bir puan veya tanı koymaz; gelecek sefer aynı düzenin mi yoksa daha az hafıza yükünün mü yararlı olacağını hatırlatır.

İkinci örnek: «Kapalı topu masa diye hatırladı; kartı açınca top dedi ve /t/ seçti.» Bu kayıtta ses eşleştirmesi, kart açıldıktan sonra doğru yapılmıştır. Yalnızca «yanlış cevap verdi» yazmak hangi adımda desteğe ihtiyaç duyulduğunu kaybettirir. Çocuğun kendi tercih ettiği yanıt biçimini de not edebilirsiniz: sözcüğü söylemek, kartı göstermek veya bir simge seçmek.

Birkaç gün sonra aynı iki sözcüğü tekrar kullanırsanız önceki yardımı tamamen kaldırmak zorunda değilsiniz. Önce çocuğun başlamak istediği düzeyi sorun, sonra kartları ve örtüyü hazırlayın. Çocuk istekliyse yeni bir sözcük ekleyebilirsiniz. İstekli değilse açık kartlarla bir kez birlikte dinlemek de önceki çalışmayla bağlantı kurar.

Örtüyü çocuk yönettiğinde

İlk gösterimin ardından örtüyü çocuğa verin. Çocuk masa ile top arasından bir kart seçsin ve yetişkin bakarken kartı kapatsın. Yetişkin «Masa resmini kapattın diye hatırlıyorum; masa /m/ ile başlıyor» diyebilir. Sonra çocuğa «Kontrol etmek için ne yapabiliriz?» diye sorun. Örtüyü kaldırması veya kaldırmanızı istemesi, kontrol adımına katıldığı anlamına gelir.

Yetişkin gerçekten hatırlamadığında bunu söyleyebilir: «Hangi kartın altında ne vardı, emin değilim; açıp bakalım.» Bilerek sürekli yanlış cevaplar üretmek gerekli değildir. Çocuğun amacı yetişkinin hatalarını yakalamaya dönüşürse ilk ses konuşmasını geri plana atabilir. Kontrolden sonra resmi gösterip sözcüğü birlikte söyleyin; bu oyunun öğrenme adımıdır.

Çocuk örtüyü kaldırmak istemiyorsa seçimi açıkça bırakın: «İstersen şimdi bakarız, istersen başka bir kart seçeriz.» Bir sonraki denemede kapağı tamamen kapatmak yerine kartın bir kenarını açık bırakmayı önerebilirsiniz. Kontrolün nasıl yapılacağını önceden bilmek, oyunun kuralını anlaşılır hâle getirir.

İki benzer resimle sözcük seçimini netleştirin

Çocuk iki farklı masa resmi kullanmak isterse bu kartlar hafıza için ayırt edilmesi zor bir çift oluşturabilir. Birine «büyük masa», diğerine «küçük masa» demeyi önerebilirsiniz; ancak ilk ses sorusunun hangi sözcük hakkında olduğunu ayrıca belirtin. «Masa sözcüğünün ilk sesi» /m/ iken «büyük masa» söz grubunun ilk sözcüğü /b/ ile başlar. Yönergeyi açık tutmak doğru cevabı belirler.

Birinci turda «Bu masanın adı masa; masa derken ilk sesi dinleyelim» diyerek sıfatı karşılaştırmanın dışında bırakabilirsiniz. İkinci turda çocuğa «Büyük masa dersek hangi sözcüğü önce söyledik?» diye sorulabilir, fakat bu yeni bir dil görevidir. İki görevi tek soruda karıştırmak, çocuğun /b/ demesini haksız yere hata gibi gösterebilir.

Resimlerden biri için ailede başka bir ad kullanılıyorsa ailedeki sözcükle çalışmak da uygundur. Kartın altında ne olduğuna karar verdikten sonra o sözcüğü dinleyin ve ilk sesini örneğe göre belirleyin. Aynı resim birden fazla ad alabilir; ses, tercih edilen sözcüğün söylenişine bağlıdır.

Yeni sözcük denemesi ve geri dönüş

Çocuk «muz» yerine kendi seçtiği bir kelimeyi söylediğinde önce o kelimeyi tekrar edin. Örneğin «motor» önerirse «Motor. Başında /m/ duyuyorum; masa ile karşılaştıralım» diyebilirsiniz. Ardından iki karttan veya sözcükten hangisini örtmek istediğini seçer. Yeni kelimeyi seçmek çocuğa kontrol verir; karşılaştırma yine açıkça duyulan ilk ses üzerinde kalır.

Önerilen kelime /m/ ile başlamıyorsa onu zorla masa grubuna koymayın. «Top dedin; topun başında /t/ duyuyorum. Masanın başında /m/ duyuyoruz. Başka bir kelime deneyelim mi?» diyerek yanıtı somut seslerle inceleyin. Çocuk istemezse o anda yeni örnek bulmak zorunlu değildir; bilinen iki kelimeyle yapılan kısa kontrol yeterlidir.

Bir sonraki gün önce önceki kart çiftini gösterin. Çocuk hangi kartın ne olduğunu hatırlamasa da isimleri yeniden belirleyebilirsiniz. Aynı kelimelerle açık model, kapatma ve kontrol sırasını tekrar kurmak, bir önceki denemeyi uzun süre bellekte tutmasını gerektirmez. Yeni kart ekleme kararını bu turun nasıl geçtiğine göre verin.

BrainHunters üzerinde devam edin

Bu oyunun açık nesnelerle başlayan sürümüne evdeki nesnelerle ilk ses oyunlarından ulaşabilirsiniz. Örtü olmadan isimleri ve sesleri karşılaştırmak, hatırlama adımından önce aynı beceriyi görünür kılar.

Sözcüğün başında duyulan sesi bir harfle ilişkilendirmeye hazır olduğunuzda harfler bölümünü birlikte inceleyebilirsiniz. Bu geçiş için çocuğun bütün harfleri tanıması gerekmez; önce seçtiğiniz sözcüğü söyleyip duyulan sese odaklanın.