İki kişiyle ilk ses oyunu: Top, tarak ve başka sözcükler

Oyunun ortak sorusu

Masada üç resim olduğunu düşünün: top, tarak ve balık. İlk oyuncu topu örnek olarak seçer. İkinci oyuncu tarak ve balık arasından, adı top ile aynı ilk sesle başlayan resmi arar. Tarak seçildiğinde iki oyuncu top ve tarak sözcüklerini tekrar dinler. İkisi de /t/ sesiyle başlar. Balık /b/ ile başladığı için bu turdaki eş değildir.

Buradaki çizgiler arasındaki /t/ gösterimi, yazıdaki harfin adı değil, karşılaştırılan konuşma sesidir. Çocuğa bu işareti göstermek zorunda değilsiniz. Sözcükleri doğal biçimde söyleyip başlangıçlarını tekrar dinletmek yeterlidir. Bu etkinlikte resimler yanıtları hatırlamaya ve seçimi göstermeye yarar; karşılaştırılan şey resimlerin rengi veya nesnelerin kullanımı değil, onlar için söylenen sözcüklerdir.

Aynı nesneleri iki çocuğun kullanması şart değildir. Bir çocukla yetişkin, kardeşler veya kendilerini rahat hisseden iki oyun arkadaşı birlikte oynayabilir. Herkesin rol değiştirmeyi kabul etmesi de gerekmez. Oyuncular biri örnek seçerken diğeri eş bulabilir, aynı anda düşünebilir ya da bir turdan sonra oyunu bitirebilir.

Başlamadan önce adlar üzerinde anlaşın

Bir top resmi «top» diye adlandırıldığında, top ile tarak eşleşir. Aynı görsel için «oyuncak» denirse karşılaştırılacak başlangıç değişir. Benzer biçimde tarak resmi kimi çizimlerde fırçaya benzeyebilir. Resimlere yetişkinin aklındaki tek adı dayatmak yerine, önce «Buna ne diyelim?» diye sorun. Ad üzerinde anlaşmak sonradan yaşanabilecek birçok karışıklığı önler.

Çocuğun önerdiği ad farklıysa bu mutlaka bir yanlış değildir. Oyun «fırça» sözcüğüyle sürdürülecekse onun ilk sesine uygun başka bir eş seçebilirsiniz. Elinizde uygun eş yoksa resmi değiştirebilir veya o turu birlikte hazırlık turu sayabilirsiniz. Önemli olan seçimin, gerçekten kullanılan sözcüğe göre değerlendirilmesidir.

İlk turda kolayca tanınan resimler seçin ve örneği seçeneklerden ayrı bir yere koyun. Gerçek bir top veya büyük bir tarak da resim yerine kullanılabilir. Balık içinse bir resim yeterlidir; canlı bir hayvan getirmeye gerek yoktur. Nesneler katılımcılar için güvenli, temiz ve erişilebilir olmalıdır. Küçük parçalar uygun değilse tek bir sayfaya çizilmiş büyük resimlerle çalışabilirsiniz.

İki oyuncu aynı resmi farklı bir adla çağırıyorsa önce herkesin hangi sözcüğü kullanacağını kararlaştırın. Evde birden fazla dil konuşuluyorsa sözcükleri o tur için seçilen dilde söyleyin; başka dildeki adların farklı başlaması doğal bir durumdur. Çocuk istediği dili kullanabilir. Oyunu anlamak için kullanılan dili herkesin duyabileceği veya erişebileceği şekilde netleştirmek yeterlidir.

Rolleri paylaşarak bir tur oynayın

Örnek seçen kişi top resmini ortaya koyar. İkinci oyuncuya tarak ve balık gösterilir. Yetişkin, gerekirse her bir resmi göstererek «top, tarak, balık» der ve sorar: «Top ile aynı sesle başlayan hangisi?» Örnek görünür kalır; soru bir resmin yerini veya adını bellekte tutma sınavına dönüşmez.

İkinci oyuncu tarağı gösterebilir, resmi ortaya yaklaştırabilir, bakışıyla seçebilir veya alışık olduğu iletişim aracından yararlanabilir. Yanıtın hangi seçeneğe yöneldiği anlaşılmıyorsa yetişkin tahmin etmek yerine «Tarağı mı, balığı mı seçtin?» diye sorabilir. Parçayı bir yardımcı taşıyacaksa önce çocuğun kararını doğrular.

Ardından iki sözcük birlikte tekrar edilir: «top, tarak». Oyuncular başlangıçlarının benzediğini duyuyorsa çifti yan yana bırakabilir. Çocuk balığı seçmişse yanıtı hemen silmek yerine «Top ve balık diyelim; başlangıçları nasıl geliyor?» diye sorulabilir. Katılımcı isterse tekrar deneyebilir; istemezse yetişkin farkı gösterebilir ve turu bitirebilir.

İkinci turda roller değiştirilebilir: bu kez diğer kişi bir örnek seçer. Fakat mevcut üç resimde örnek olarak balık seçilirse masada /b/ ile başlayan bir eş yoktur. Bu durum oyunun bozulduğu anlamına gelmez. Önceden bunun mümkün olup olmadığını konuşun veya yeni bir balık resmi değil, adı /b/ ile başlayan bir bardak resmi ekleyin. Böylece örneği seçen kişinin de sonuç üzerinde gerçek bir etkisi olur.

Sözcüğün ilk sesi, ilk hecesi ve harf adı

«Top» ile «tarak» sözcüklerinin ilk heceleri aynı değildir: biri «top», diğeri «ta» diye başlar. Buna rağmen ilk sesleri ortaktır. Oyunun sorusu ilk hece değil ilk ses olduğunda bu iki sözcük eş sayılır. Bir çocuk «Ama aynı başlamıyorlar; top ve ta farklı» derse neyi karşılaştırdığına dikkat edin. İlk heceleri karşılaştırmış olması anlaşılır ve gözlemi o düzeyde doğrudur.

Yetişkin «Bu kez bütün ilk parçayı değil, sözcüğü söylerken en başta duyduğumuz sesi dinliyoruz» diyerek görevi daraltabilir. Sözcüğü defalarca keserek doğal olmayan biçimlerde uzatmak veya çocuktan tek başına sessiz harfi kusursuz söylemesini istemek gerekmez. Özellikle /t/ gibi bazı sesleri tek başına uzatmak kolay değildir; top ve tarak sözcüklerini açık biçimde tekrar etmek daha kullanışlı olabilir.

Yazılı T harfini göstermek ayrıca seçilebilecek bir çalışmadır. Harfin adı ile sözcüğün başındaki sesi aynı şeymiş gibi sunmayın. Örneğin çocuk T harfinin adını biliyor olabilir, ama iki sözcüğün başlangıcını karşılaştırırken farklı bir soru yanıtlıyordur. Önce hangi görevin yapıldığını söylemek, yanıtın ne anlama geldiğini daha iyi görmeyi sağlar.

Çocuk başlangıç sesini söylemek yerine uygun resmi gösterebilir. Bunun tersi de mümkündür: sesi fark ettiğini belirtir ama verilen resim adını hatırlamaz. Bu durumda resimlerin adlarını yeniden sunmak görevin koşulunu açık tutar. Tek bir denemeden bütün sesleri ayırt edip etmediği ya da okumaya hazır olup olmadığı hakkında sonuç çıkarmayın.

Bir örnek konuşma

Deniz top resmini seçer. Ece'nin önünde tarak ve balık vardır. Yetişkin her resmi işaret ederek «Bunlara bu turda top, tarak ve balık diyoruz» der. Deniz topu masanın soluna koyar. Ece tarağı gösterir. Deniz ve Ece sözcükleri yeniden dinler: «Top, tarak.» İsterlerse iki resmi yan yana yerleştirirler.

Ece «Top ile tarak aynı şey değil» derse bu da doğrudur: biri oyun aracı, diğeri saç taramak için kullanılan bir nesnedir. Yetişkin «Evet, nesneler farklı. Biz adlarının ilk sesine bakıyoruz» diye açıklayabilir. Birbirine benzemeyen nesnelerle başlamak, oyunun anlam benzerliğinden çok sözcüklerin söylenişi üzerine kurulduğunu göstermeye yardımcı olur.

Sonraki turda Ece balığı örnek seçmek ister. Masaya bardak resmi de eklenir. Deniz, top ile bardak arasından bardağı seçer. «Balık, bardak» karşılaştırması /b/ sesini dinlemek için kullanılır. Oyuncular seçimden sonra resimlerin gerçekten aynı sözcüğü göstermediğini, yalnızca adlarının aynı sesle başladığını konuşabilir.

Oyunculardan biri bir adı başka türlü söylüyorsa yeni adı yazılı bir kurala zorla uydurmayın. Örneğin çizimdeki kabı bir çocuk «bardak», diğeri «kupa» olarak adlandırabilir. O turda hangi adın kullanılacağına birlikte karar verin. «Kupa» seçilirse balık ile eşleşme beklemek yerine yeni bir /k/ örneği aramak gerekir.

İki eş, hiç eş ve beklenmedik seçim

Top örneğinin yanında tarak, tavşan ve balık varsa hem tarak hem tavşan /t/ ile başlar. Yalnızca birini «doğru» ilan etmek, soruyu gereksiz yere daraltır. «Bir eş bul» denmişse iki seçim de uygundur; «Bütün eşleri bulalım» denmişse çocuk ikisini de gösterebilir. Soru turdan önce netleşirse oyuncular neyi aradıklarını bilir.

Top örneğinin karşısında balık ve su varsa uygun eş bulunmaz. Böyle bir tur yapılacaksa «Hiçbiri olabilir» seçeneği açıkça söylenmelidir. Önceki her turda mutlaka bir eş sunulmuşsa çocuk, yetişkinin beklediği yanıtı aramayı öğrenmiş olabilir. Hiç eş olmayan durumu, yalnızca oyuncular bu seçeneği anladığında ve denemek istediğinde ekleyin.

Bazen bir seçim, yetişkinin fark etmediği bir gerekçeye dayanır. Çocuk top ve balığı «ikisi de yuvarlak çizilmiş» diye eşleştirebilir. Görsel özelliği doğru görmüş olabilir; yine de ilk ses sorusunda başka bir ölçüte geçilmiştir. Önce gerekçeyi dinleyin, sonra «Şimdi şekillerini değil, adlarını dinleyelim» diyerek isteğe bağlı bir karşılaştırma daha yapın.

Yetişkin bir resmi yanlışlıkla belirsiz çizmişse veya seçenekler çok küçükse sorumluluk çocuğa yüklenmemelidir. Resmi büyütmek, aralıkları artırmak ya da daha açık bir nesne seçmek etkinliği değiştirmeden sorunu çözebilir. Sorunun kaynağını anlamak için hangi kelimenin duyulduğunu ve çocuğun hangi resme baktığını birlikte kontrol edin.

Oyunu hazırlayan arkadaş neye karar verir?

İlk oyuncunun yalnızca yetişkinin önüne koyduğu resmi taşımakla görevlendirilmesi, ortak oyunu daraltabilir. Bunun yerine iki hazır örnek arasından seçim yapmasına izin verin. Örneğin top ve balık, iki ayrı örnek bölgesinde durabilir. Oyuncu topu seçtiğinde diğer kişi tarak ile bardak arasında düşünür; balığı seçtiğinde seçeneklerde aynı ilk sese sahip bir bardak bulunmalıdır.

Hazırlayan oyuncu seçenekleri de belirlemek isterse yetişkin önceden birlikte bir küçük resim havuzu oluşturabilir. İlk denemede aynı sesli bir çiftin gerçekten bulunup bulunmadığını kontrol etmek yararlıdır. Çocuk yanlışlıkla eş içermeyen bir set hazırladıysa bu, çözümü olmayan bir soru tasarladığını görme fırsatı olabilir. Eş eklemek, örneği değiştirmek veya «hiçbiri» cevabını kabul etmek seçeneklerin arasındadır.

Hazırlayan kişi hangi resmin ne diye adlandırılacağını tek başına belirlemek zorunda değildir. Arkadaşının «Bu çizim bana bardaktan çok fincan gibi görünüyor» demesi üzerine farklı bir resim seçebilir. Böylece iki oyuncu yalnızca cevap alışverişi yapmaz; sorunun herkes için anlaşılır olmasına da birlikte çalışır.

Hazırlık ve yanıt rollerinin süresi eşit olmak zorunda değildir. Seçenekleri düşünerek düzenlemek bir oyuncuya daha çok zaman gerektirebilir. Önemli olan her kişinin kabul ettiği bir rolünün bulunması ve isterse yeni bir rol önerebilmesidir. Oyunculardan biri resim seçmeyi, diğeri sözcükleri tekrar dinlemeyi tercih edebilir.

Başlangıç sesini duymayı kolaylaştırmak

Sözcükleri normal ses düzeyinde, yüzünüz katılımcılara dönükken söyleyin. Televizyon veya başka bir konuşma oyunu duymayı güçleştiriyorsa sesi azaltmak ya da daha sakin bir köşeye geçmek yardımcı olabilir. Aynı sözcükleri birkaç kez söylemek mümkündür; ancak her tekrarda hız ve vurgu belirgin biçimde değişirse çocuk farklı bir ipucuna odaklanabilir.

Bazı örneklerde baştaki sesi fark etmek, sözcüğün tamamı söylendikten sonra karşılaştırmaktan daha kolay gelebilir. «Su» ve «simit» sözcükleriyle yetişkin her iki başlangıcı dinletebilir; ardından sözcükleri doğal bütünlükleriyle tekrar eder. «Top» ve «tarak» için de sözcükleri açıkça söylemek yeterlidir. Çocuğun ses çıkarma biçimini zorlamak veya ağzını belirli bir şekle sokmasını istemek oyunun amacı değildir.

İşitme veya sesleri ayırt etme konusunda desteğe ihtiyaç duyan bir katılımcı varsa onun alışık olduğu iletişim yollarını kullanın. İşitme cihazı veya başka bir araç kullanıyorsa erişimi sağlayan yetişkinin ve çocuğun tercihlerini dikkate alın. Yalnızca resimleri göstermenin sesli karşılaştırmayı herkes için erişilebilir hâle getireceğini varsaymayın; erişim kişinin kullandığı yöntemlere ve sunulan göreve bağlıdır.

Çocuk sözcükleri yeniden duymak istediğinde bu isteği oyunun normal bir parçası sayın. Sözcük adlarını tekrarlamak, doğru seçeneği doğrudan göstermekle aynı yardım değildir. Bir sonraki sefer neyin işe yaradığını anlamak isterseniz «Seçeneklerin adları ikinci kez söylendi» gibi somut bir not tutabilirsiniz; bunu çocuğa verilen bir puana dönüştürmeyin.

İlk turdan sonraki örnekler

Masadaki görev tanıdık hâle geldiğinde, aynı yapı yeni sözcüklerle kurulabilir. Örneğin «su» örneğinin karşısına «simit» ve «masa» resimleri koyun. Su ile simit /s/ ile başlar; masa farklı başlar. Türkiye'de birçok çocuğun günlük yaşamında görebileceği simit, bu oyunda yalnızca tanınabilir bir sözcük örneğidir; çocuğun onu yemesi ya da deneyimlemiş olması beklenmez.

Başka bir turda «kedi» örneği, «kitap» ve «top» seçenekleriyle kullanılabilir. Kedi ve kitap aynı ilk sesle başlar. Resimdeki nesneye çocuk «kitap» yerine «defter» diyorsa önce bu ad üzerinde konuşun veya daha açık bir görsel seçin. Etkinliğin başarısı, yetişkinin istediği etiketi çocuğun kendiliğinden tahmin etmesine bağlı olmamalıdır.

Örnek sözcükleri artırırken yalnızca sesin farklı olmasına değil, resimlerin tanınırlığına da bakın. Çok sayıda yeni nesne adını aynı turda tanıtmak, ilk sesi dinleme görevine ayrıca sözcük öğrenme yükü ekler. Çocuğun bildiği iki seçenekle başlamak, sonra yeni bir adı birlikte öğrenip ayrı bir turda kullanmak daha anlaşılır bir yol sunar.

Oyuncular bir eş bulduktan sonra yeni bir eş üretmek isteyebilir. Top için «tren» önerilirse başlangıç sesleri birlikte dinlenebilir; nesnenin masada bulunması gerekmez. Bir oyuncunun önerdiği sözcük diğerine yabancıysa kısa bir açıklama veya resimle anlamı netleştirmek, iki kişinin de oyuna katılmasını kolaylaştırır. İstenirse önerilen sözcüğü oyunun havuzuna ekleyin.

Ses, anlam ve görsel özellikler birbirine karıştığında

Top ile balık resimleri aynı renkte basılmış olabilir. Çocuk bu resimleri renklerine göre eşleştirdiğinde görsel bir ortaklık bulmuştur. Aynı sözcükler ilk seslerine göre eşleşmez. Yetişkin önce «İkisi de mavi, bunu fark ettin» diyebilir; sonra «Bu turda adlarının başını karşılaştırıyoruz» diyerek seçilen ölçütü yeniden hatırlatabilir.

Benzer bir durum anlamda ortaya çıkar. Tarak ile fırça benzer amaçlarla kullanılabilir, ancak sözcükleri aynı sesle başlamaz. «Bunlar saç için» diyen çocuk anlamlı bir ilişki kurmuştur. Oyuncular isterlerse sonraki turda nesneleri kullanım amaçlarına göre eşleştirebilir; bu, ilk ses turundan ayrı bir kuraldır.

Resimler aynı sırada uzun süre kalırsa çocuk işitsel karşılaştırma yerine kartların yerini hatırlıyor olabilir. Bu mutlaka sorun değildir; ancak gerçekten yeni bir sözcük karşılaştırması yapmak istiyorsanız seçeneklerin yerini açıkça değiştirin. «Şimdi kartları yer değiştiriyorum» deyin, sonra adları tekrar sunun. Hareketi gizlemek veya çocuğu şaşırtmak gerekli değildir.

Bir sözcüğü ilk kez duyan katılımcının sesini incelemeden önce anlamını öğrenmek istemesi doğaldır. Kısa açıklamadan sonra asıl soruya dönün: «Bu simit. Şimdi su ve simit sözcüklerinin başlangıçlarını dinleyelim.» Anlam açıklaması ile sesi karşılaştırma birbirini destekleyebilir; fakat birinin yapılması diğerinin yapıldığını kendiliğinden göstermez.

Yardım etmek ve cevabı başkası adına vermek

Bir oyuncu uzun süre düşünürse önce zaman tanıyın. Ardından «Sözcükleri tekrar söylememi ister misin?» gibi sınırlı bir yardım önerin. İki sözcüğü yeniden duymak yetebilir. Daha fazla desteğe ihtiyaç varsa iki seçenekten birini kaldırmak yerine önce birlikte sözcük başlangıçlarını dinlemeyi deneyebilirsiniz; çünkü tek seçenek kalınca kararın neye dayandığını anlamak zorlaşır.

Arkadaşın yardım etmesi de karşılıklı anlaşmaya dayanır. «İstersen ben adlarını söyleyeyim» demesi, kartı sessizce doğru kabul ettiği yere taşımaktan farklıdır. Yardım alan oyuncu seçimi kendisi gösterebilir veya arkadaşına nereye koyacağını söyleyebilir. Biri diğerinden daha hızlı yanıt veriyorsa yetişkin, düşünme süresini korumak için sıradaki oyuncuya alan açabilir.

Eşleştirme beklenen şekilde gerçekleşmezse oyuncuları yarıştırmayın. «Arkadaşın senden önce buldu» yerine hangi sözcüklerin karşılaştırıldığını yeniden belirtin. Hata, anlaşılmayan bir görselden, sözcük adından, sorudan veya ses karşılaştırmasından kaynaklanabilir. Önce bunları ayırmak, herkes için uygun bir sonraki adımı seçmeyi kolaylaştırır.

Bir oyuncu aynı görevi sürdürmek istemiyorsa oyunu durdurabilir. Diğer oyuncu devam etmek isterse yetişkinle bir tur daha yapabilir veya resimleri birlikte kaldırabilir. Katılımı sürdürmek için baskı kurmak, ortak çalışmanın yerini alır. Kısa ve gönüllü bir tur, oyuncuların sonraki buluşma için olumlu bir seçenek bırakmasına yardımcı olabilir.

Farklı yanıt yollarını hazırlamak

İşaret ederek seçim yapan bir çocuk için kartların birbirine değmemesi önemlidir. Bakışla seçim yapılıyorsa seçenekleri çocuğun rahatça ayırt edebileceği konumlara yerleştirin ve hangi bakışın seçim anlamına geldiğini ona aşina olan kişiyle birlikte belirleyin. Bir iletişim cihazı kullanılıyorsa gerekli sözcüklerin veya seçeneklerin nasıl sunulacağını oyundan önce kontrol edin.

Kart taşımak zor geliyorsa çocuk bir arkadaşını yönlendirebilir. Örneğin «Tarağı topun yanına koy» diyebilir, uygun simgeyi seçebilir veya kendi iletişim yöntemini kullanabilir. Yardım eden kişinin görevi hareketi gerçekleştirmektir; kararı değiştirmek değildir. Hareketten sonra «Bunu mu istemiştin?» diye teyit almak yanlış anlaşılmaları azaltabilir.

Bir oyuncu konuşarak, diğeri işaretle yanıt veriyorsa roller yine paylaşılabilir. Konuşmayan oyuncu örneği seçebilir; sözcüğün daha önce kararlaştırılan adı bir arkadaş veya cihaz tarafından sunulabilir. Konuşma yoluyla yanıt vermek, bu oyunda katılımın tek geçerli biçimi değildir. Ancak sesleri duymak veya başka uygun bir yolla karşılaştırmaya erişmek için gereken düzenlemeler ayrıca düşünülmelidir.

Dokunarak incelemek isteyen bir çocuk için güvenli gerçek nesneler ya da dokulu büyük resimler kullanılabilir. Nesneye dokunmak onun adının ilk sesini kendiliğinden bildirmez; sözcüğün erişilebilir biçimde sunulması yine gerekir. Çocuğa hangi yöntemin rahat geldiğini sorun ve bir yöntem işlemediğinde farklı bir seçenek önerin.

Kart hazırlamak, yeniden kullanmak ve saklamak

İlk buluşma için top, tarak ve balık resimlerini ayrı kâğıtlara büyükçe çizebilir veya tanınabilir görsellerden yararlanabilirsiniz. Çizimlerin sanat eseri olması gerekmez. Her resimde temel nesnenin açıkça seçilmesi, ayrıntıların oyuncuların kararını zorlaştırmamasından daha önemlidir. Bir görsel birden fazla yoruma açıksa hazırlık sırasında ortak adı belirleyin.

Kartların arkasına yalnızca yetişkinin göreceği sözcükleri yazmak mümkündür; bu, oyunculara okuma görevi yüklemeden hazırlayan kişiye hatırlatma sağlar. Ancak yetişkin kartın arkasındaki sözcüğü değişmez tek yanıt gibi kullanmamalıdır. Oyuncular o turda başka bir ad üzerinde anlaşmışsa ses karşılaştırması kararlaştırılan ada göre yapılır.

Kartları bir zarfta veya kutuda saklayın. Aynı ilk sesli çiftleri önceden hazırlamak işleri kolaylaştırır; buna rağmen her buluşmada aynı çifti aynı yerde bırakmanız gerekmez. İki çocuk sonraki oyun için resimleri kendileri seçmek isteyebilir. Bir kart kaybolduğunda eksik parçayı satın almak zorunlu değildir; yerine yeni bir çizim veya uygun bir nesne kullanılabilir.

Oyun bittikten sonra kartları kaldırırken çocuklarla «Hangi örnekle devam etmek isteriz?» diye konuşabilirsiniz. Bir sonraki turu planlamak, bugünkü yanıtların doğruluğunu belgelemekten farklı bir amaç taşır. Kartların üzerine çocukların adlarını veya performanslarına ilişkin etiketler yazmak gerekli değildir.

Kartları daha sonra kullanırken yıpranmış veya resmi anlaşılmaz hâle gelmiş olanları ayırın. Resmi yeniden çizmek, yazıyı büyütmek ya da kartı değiştirmek mümkündür. Bir resmin anlamı zaman içinde unutulmuşsa oyuncularla birlikte yeniden adlandırın; önceki eşleşmeyi kontrol etmeden kullanmak, yeni turdaki sözcüğü yanlış varsaymanıza yol açabilir.

İki farklı turu karşılaştırmak

İlk turda top örneğine karşı tarak ve balık sunulduğunu, çocuğun tarağı seçtiğini düşünün. İkinci turda su örneğine karşı simit ve masa sunulur. İlk turda /t/, ikinci turda /s/ karşılaştırılır. İkinci tur için simidin doğru seçenek olması, ilk turda öğrenilen kart konumuna değil, o turdaki sözcüklere bağlıdır.

Bu iki tur aynı zorlukta olmak zorunda değildir. Resimlerin tanınırlığı, sözcüklere aşinalık, ortamın sesi ve seçeneklerin sunuluşu değişebilir. Bir turda yardım istenmiş, diğerinde istenmemişse yalnızca sonuçları karşılaştırıp «artık öğrendi» veya «önceden biliyordu» demek yeterli bilgiye dayanmaz. Ne yapıldığını ve hangi koşulda yapıldığını ayrı ayrı hatırlamak daha açıklayıcıdır.

Çocuk ikinci turda masa seçerse örneği ve seçenekleri yeniden adlandırın. Belki resimlerden birini farklı tanımıştır, belki soruyu renk eşleştirmesi olarak anlamıştır veya sözcükleri tekrar duymak istiyordur. Çocuğa gerekçesini sorabilir, fakat açıklamak istemezse bunu da kabul edebilirsiniz. Amaç yanlışın nedenini mutlaka bulmak değil, bir sonraki adım için daha anlaşılır koşullar kurmaktır.

Bir sonraki buluşmada aynı sözcükler yeniden kullanılabilir. Katılımcılar biliyor göründükleri her örneği hemen bırakmak zorunda değildir; tanıdık sözcüklerle farklı roller denemek ortak oyunu zenginleştirebilir. Öte yandan sürekli yeni örnek eklemek de zorunlu değildir. Çocuğun ilgisi ve iki oyuncunun ne yapmaktan hoşlandığı seçimde yer alır.

Kapanış ve başka etkinliklere geçiş

Oyunu bitirirken iki oyuncuya hangi çifti hatırladıklarını sorabilirsiniz: «Top ve tarak mıydı, balık ve bardak mıydı?» Bu soru, istenirse ayrı bir hatırlama etkinliğine dönüşür; ilk ses karşılaştırmasının zorunlu son aşaması değildir. Hatırlamak istemeyen veya görsellere yeniden bakmak isteyen çocuğa kartları gösterebilirsiniz.

Bir çocuk yazılı harfleri merak ederse top sözcüğünün başındaki T işaretini birlikte incelemek mümkün olabilir. Bu yeni görevde yazılı biçim üzerinde konuşulduğunu açıkça belirtin. İlk ses eşleştirmesini doğru yapmak, harfi adlandırmak veya bir sözcüğü okumakla aynı beceriyi tek başına kanıtlamaz. Çocuk yazıya geçmek istemiyorsa oyun konuşulan sözcüklerle sona erebilir.

Başka bir zaman evdeki nesnelerle gözlem yapma fikrini ilk sesleri gözlemleme etkinliğinde, iki sözcüğün başı ile yazılı işaret arasındaki ilişkiyi ise harf ve ses karşılaştırmasında inceleyebilirsiniz. Bağlantılar isteğe bağlıdır; iki arkadaşın bu oyunda birlikte karar vermesi ve birbirlerinin seçimini dinlemesi kendi başına tamamlanmış bir etkinliktir.

Evdeki bir buluşmayı birlikte planlamak

İki arkadaş aynı odada kısa bir oyun için buluştuğunda önce masanın iki tarafının da erişilebilir olduğuna bakın. Biri resmi rahat görebiliyor, diğeri görselin ters tarafını görüyorsa kartları yan yana gelecek şekilde döndürmek gerekebilir. Resimleri sırayla her oyuncuya yaklaştırmak da bir seçenektir. Görme koşulları farklıyken aynı soruya verilen yanıtları doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

Bir yetişkin başlangıçta üç resmi adlandırıp ardından yönetimi çocuklara bırakabilir. İki oyuncu anlaşamadığında önce hangi sözcüğü kullandıklarını dinlesin: örneğin biri bardağı «kupa» diye adlandırmış olabilir. Adlar netleşince iki sözcüğü tekrar sunmak yeterli gelebilir. Tartışmayı her seferinde yetişkinin hükme bağlaması gerekmez; ancak iki çocuk da yardıma ihtiyaç duyarsa soruyu yeniden kurmak yetişkinin sorumluluğudur.

Buluşmanın sonunda herkes bir sonraki oyun için bir resim önerirse seçim havuzu ortaklaşa genişler. Önerilerden bazıları eş bulmak için uygun olmayabilir. Örneğin yalnızca «masa» önerildiyse hemen «yanlış resim» demek yerine «Masa ile aynı sesle başlayan başka ne ekleyebiliriz?» diye sorun. Bir oyuncu «mendil» derse masa ve mendil birlikte söylenebilir. Başka öneri gelmezse resmi saklayıp daha sonra eş aramak da mümkündür.

Çocuklar farklı yaşlarda veya farklı deneyimlerdeyse biri sözcükleri sunarken diğeri seçebilir; sonra isterlerse rollerini değiştirebilirler. Büyük olanın her zaman öğretmen olması ya da küçük olanın yalnızca cevap vermesi gerekmez. Her oyuncunun anlayabildiği bir soru kurması, arkadaşının kararını beklemesi ve isterse yardım istemesi, ses oyununa birlikte katılmanın somut yollarıdır.