Örnek arayışı: Evdeki Nesnelerle İlk Ses Oyunları

Bir sözcüğün ilk sesini fark etmek

Hedef, tanıdık bir sözcüğü duyup başlangıcındaki konuşma sesine dikkat etmektir. «Masa» sözcüğünü söylerken önce /m/ duyulur; «top» sözcüğünde önce /t/ duyulur. Bu metindeki eğik çizgiler sesi gösterir. Çocuğun işareti veya sesbilim terimlerini öğrenmesi gerekmez.

Resim, karşılaştırmayı somutlaştırır; ilk ses ise resmin kendisine değil kullanılan sözcüğe aittir. Çocuk aynı oyuncağa «top» yerine «oyuncak» diyorsa artık başka bir sözcüğün başlangıcını duyacaktır. Bu nedenle her turda hangi adın söylendiği açık olmalıdır.

Harf okumak, kelime yazmak veya sözcüğün bütün seslerini ayırmak bu etkinliğin ön koşulu değildir. Önce iki sözcüğün başını dinleyip karşılaştırmak yeterlidir. Yazılı harf ile ses arasındaki ilişki istenirse daha sonra ayrıca ele alınabilir.

Üç anlaşılır resim hazırlayın

Bir masa, bir muz ve bir top resmi seçin. Yetişkinin çizdiği büyük, sade kartlar veya uygun gerçek nesneler kullanılabilir. Çocuğun görebileceği, işaret edebileceği veya alışık olduğu biçimde inceleyebileceği bir düzen kurun.

Kartları aralarında boşluk kalacak biçimde yerleştirin. Çocuk bakışıyla seçim yapıyorsa yetişkinin hangi karta baktığını anlayabilmesi için mesafeyi artırın. Gerektiğinde çocuk işaret eder, yetişkin kartı onun seçimine göre taşır.

İlk karşılaştırmada fazla seçenek sunmayın. Muz kartını bir kenarda tutup masa ve topla başlayabilirsiniz. Materyaller çocuğun yaşına ve güvenli kullanımına uygun olsun; gerçek nesne bulunması zorunlu değildir.

Adları önce birlikte belirleyin

Masa resmini gösterip «Bu nedir?» diye sorun. Çocuk «masa» diyorsa bu tur için adı kullanabilirsiniz. «Sıra» veya başka uygun bir ad söylerse, o sözcüğün ilk sesini incelemek ya da «Bu turda masa diyelim mi?» diye anlaşmak mümkündür.

Top resmine çocuk «oyuncak» diyebilir. Top gerçekten bir oyuncak olabilir, ancak «oyuncak» /o/ ile, «top» /t/ ile başlar. Çocuğun verdiği adı sessizce değiştirmeyin. Hangi sözcüğü karşılaştıracağınızı birlikte belirleyin.

Sonra resimleri sırayla göstererek seçilen adları söyleyin: «masa, top». Çocuk konuşmak yerine işaret ediyorsa yetişkin «Top mu demek istiyorsun?» diye doğrulayabilir. Ses sorusundan önce bu anlaşma, farklı anlamaları görünür kılar.

İlk karşılaştırma: masa ve top

Masa resmini gösterin: «Masa. Başta /m/ duyuyorum.» Top resmini gösterin: «Top. Başta /t/ duyuyorum.» Sözcükleri önce doğal biçimde söyleyin. /m/ sesi kısa süre uzatılabilir; /t/ kısa bir sestir ve sonuna belirgin bir ünlü eklemek gerekmez.

«Hangi sözcük /m/ ile başlıyor?» diye sorun. Çocuk masayı gösterebilir, «masa» diyebilir veya bir iletişim simgesi seçebilir. Yanıtı somut biçimde tekrar edin: «Masa sözcüğünün başında /m/ duyduk».

Çocuk topu seçerse iki sözcüğü yeniden söyleyin ve resimleri sırayla gösterin. «Top /t/ ile başlıyor; masa /m/ ile başlıyor.» Çocuk isterse başka bir seçim yapabilir. Bir ortak örneği dinleyerek turu bitirmek de mümkündür.

Aynı sesle başlayan ikinci sözcük

Muz resmini ekleyin ve adını birlikte söyleyin. «Masa, muz» sözcüklerini doğal biçimde karşılaştırın. Türkçede ikisinin başında /m/ duyulur. Çocuk iki kartı yan yana koyabilir veya sırasıyla gösterebilir.

«Masa ve muz aynı şey değil» derse bunu kabul edin. Nesnelerin anlamları farklı, sözcüklerin ilk sesi aynıdır. İlk ses eşleştirmesi, nesnelerin aynı işe yaramasını gerektirmez.

Çocuk sesi tek başına söylemekte zorlanırsa «Muz, masa gibi mi yoksa top gibi mi başlıyor?» diye iki seçenek sunun. Seçimden sonra sözcükleri yeniden söyleyerek yanıtı birlikte kontrol edin.

Örnek konuşma

Yetişkin: «Masa sözcüğünü dinleyelim. Başta /m/ var. Muz sözcüğünü söyleyince ne duyuyorsun?» Çocuk: «/m/.» Yetişkin: «Evet, masa ile muz /m/ ile başlıyor. İki resmi yan yana koymak ister misin?»

Başka bir yanıtta çocuk topu seçebilir. Yetişkin: «Masa ile topu dinleyelim: /m/ ve /t/. Şimdi muzu da söyleyelim.» Çocuk yeni bir seçim yaparsa iki sözcük açıkça tekrar edilir.

Çocuk topa «oyuncak» demişse yetişkin önce adı netleştirir: «Oyuncak dedin; onun başlangıcını mı karşılaştıralım, yoksa bu turda top diyelim mi?» Böylece yanıt, yetişkinin aklındaki farklı sözcüğe göre değerlendirilmez.

Anlam benzerliği ses benzerliğinden ayrıdır

Çocuk muz ve elmayı bir araya getirebilir; ikisi de meyvedir. Bu doğru bir anlam ilişkisidir. Sözcüklerin başlangıcını karşılaştırırken «muz, elma» deyin ve /m/ ile /e/ seslerini dinleyin.

Ardından masa ve muzu söyleyin. Biri eşya, diğeri yiyecektir; ancak iki ad /m/ ile başlar. Aynı kart farklı kurallarla farklı gruplara girebilir. Çocuğa hangi ilişkiyi aradığınızı her turda belirtin.

«Neye göre seçtin?» sorusu, beklenmedik bir yanıtı anlamanıza yardım eder. Çocuk renk veya kullanım açıklaması yaparsa bu gözlemi kabul edin ve sonra ses sorusunu yeniden kurun.

Renk ve konum ipuçları

Masa ve top resimleri aynı renkse çocuk renklerine göre eşleştirebilir. «İkisi de mavi. Şimdi sözcüklerin başını dinleyelim: masa, top» diyebilirsiniz. Görsel benzerlik ve ses benzerliği farklı sorulardır.

Kartların yerini çocuğun gözü önünde değiştirin. Masa sağdan sola geçtiğinde adı hâlâ «masa» olarak seçilmişse başlangıç sesi /m/ kalır. Çocuk eski yeri gösterirse yeni konumdaki resmi adlandırarak karşılaştırmaya dönün.

Başlangıçta iki büyük kart ve açık bir soru yeterlidir. Renk, yer ve nesne sayısını aynı anda değiştirmek hangi ipucunun kullanıldığını anlamayı zorlaştırabilir.

Harf adı ile konuşma sesi

«Masa» sözcüğünün başındaki /m/, M harfinin adıyla aynı tür bilgi değildir. Çocuk harf adını biliyorsa «Bu harfi tanıdın; masa söylerken başta /m/ duyuyoruz» diyebilirsiniz.

«Top» sözcüğünde /t/ kısa duyulur. Harf adı olan «te» ifadesi bir ünlü de içerir; onu sözcüğün ilk sesiyle tamamen aynı diye sunmayın. Çocuğa yazılı harf öğretmek istemiyorsanız yalnızca konuşma seslerine odaklanın.

Bir harf kartı daha sonra eklenebilir. Önce hangi sözcüğü konuştuğunuzu ve hangi sesi duyduğunuzu belirleyin. Harf bilgisi olmadan da çocuk iki başlangıcı dinleyebilir veya uygun resmi gösterebilir.

Çocuk sözcüğün tamamını söylüyorsa

«Hangi sesi duyuyorsun?» sorusuna «masa» yanıtı gelebilir. Bu, çocuğun resmi adlandırdığını gösterir; sesin ayrı olarak söylenmesi henüz açık olmayabilir. Yetişkin «Masa. Başta /m/ duyuyorum» diyerek örnek verir.

Ardından iki seçenek kullanabilirsiniz: «Masa mı, top mu /m/ ile başlıyor?» Çocuk gösterdiğinde seçilen sözcüğü tekrar edin. Doğru kart seçimi, çocuğun sesi tek başına üretmesini gerektirmez.

Yanıtı anlamakta güçlük çekiyorsanız çocuğun gösterdiği resmi veya kullandığı simgeyi doğrulayın. Konuşma üretimi ile işitsel seçim birbiriyle ilişkili olsa da aynı eylem değildir.

Sözcüğün içindeki sesi seçtiğinde

Çocuk «masa» sözcüğünde /s/ sesini duyup ilk ses olarak söyleyebilir. Sözcüğü doğal biçimde tekrar edin ve baştaki /m/ sesini kısa süre belirginleştirin. Sonra «su» sözcüğünü söyleyerek /s/ sesinin bu sözcüğün başında duyulduğunu gösterebilirsiniz.

Bir kâğıt şeridinin başından sonuna parmak hareketi yapmak bazı çocuklara «başlangıç» fikrinde yardımcı olabilir. /m/ söylerken hareketin başladığı ucu gösterin. Şerit, sözcüğün bütün seslerini ölçen kesin bir şema değildir.

Şerit dikkati dağıtırsa kaldırın ve resimlere dönün. İki açık sözcüğü tekrar dinlemek de uygun bir destektir. Her durumda hangi sözcüğün karşılaştırıldığını net tutun.

Odada yeni bir örnek bulmak

Çocuk /m/ ile başlayan başka bir tanıdık sözcük önerebilir: «makas» gibi. Nesne çocuğun erişimi için uygun değilse dokunması gerekmez; bir resim veya sözcüğün kendisi yeterlidir. «Masa, makas» deyip başlangıçları karşılaştırın.

Çocuk «kapı» derse «kapı» ve «masa» sözcüklerini doğal biçimde söyleyin. İlk sesler /k/ ve /m/ olarak farklıdır. Kapı, başka bir başlangıca örnek olarak ayrı kalabilir.

Yeni bir örnek bulmak istemezse bilinen masa ve muz çiftini tekrar etmek yeterlidir. Etkinliğin amacı uzun bir liste toplamak değil, seçilen sözcükleri dinleyerek ilişkiyi kontrol etmektir.

İki gruba ayırma

Masa ve muz için /m/, top ve tarak için /t/ grubunu hazırlayabilirsiniz. Önce dört resmi birlikte adlandırın. Bir masa resmi /m/ grubunun, top resmi /t/ grubunun başlangıcı olur.

Çocuk muzu masa yanına, tarağı top yanına koyabilir. Her yerleştirmeden sonra iki adı söyleyin: «masa, muz» ve «top, tarak». Farklı seçim gelirse sözcükleri karşılaştırıp kartı yeniden yerleştirmeyi teklif edin.

Dört seçenek zor gelirse iki örnek kartı bırakın ve diğer kartları birer birer ekleyin. Her adımda aranan ilişkiyi söylemek, kuralı tahmin etme yükünü azaltır.

Daha kolay bir başlangıç

Önce yalnızca masa resmini gösterin. «Masa /m/ ile başlıyor» deyin ve çocuğa dinleme veya gösterme fırsatı verin. Sonra topu ekleyip iki sözcük arasında seçim isteyin.

Yetişkin seçenekleri her seferinde sesli olarak sunabilir. Çocuk bir resmi bakışıyla veya işaretiyle seçerse yetişkin sözcüğü tekrar edip seçimi doğrular. Bu yardımın kullanılması, etkinliğin geçersiz olduğu anlamına gelmez.

Gerekirse resmi büyütün, arka planı sadeleştirin veya bilinen iletişim araçlarını kullanın. Çocuğun işitme ve konuşma ihtiyaçlarıyla ilgili mevcut uzman önerileri varsa onları izleyin; bu oyun bir değerlendirme yerine geçmez.

Daha zor bir adım

Görsel kartlar tanındıktan sonra çocuk kendi sözcüğünü önerebilir: «Masa gibi /m/ ile başlayan ne söyleyebilirsin?» «Muz», «makas» veya başka tanıdık bir sözcük seçilebilir.

Yetişkin öneriyi tekrar eder ve örnek sözcükle karşılaştırır. Farklı bir ses varsa bunu açıkça gösterir: «Top /t/ ile, masa /m/ ile başlıyor». Çocuk isterse başka bir sözcük önerir ya da görsel seçeneklere döner.

Aynı anda hem yeni kelimeler hem çok sayıda resim hem de uzun açıklama istemeyin. Bir yeni koşulu seçmek, hangi bölümde desteğin işe yaradığını görmeyi kolaylaştırır.

Kısa bir not

Şu bilgileri yazabilirsiniz: kullanılan sözcükler, verilen ipucu ve çocuğun yanıtı. Örnek: «Masa ve top; yetişkin iki adı tekrar etti; çocuk /m/ için masayı gösterdi».

Çocuk topu «oyuncak» diye adlandırdıysa bunu da belirtin. Böylece beklenen sesin neden değiştiği görülür. Yanıtın sözle, bakışla veya bir araçla verildiğini kaydetmek bir sonraki düzeni hazırlamaya yardımcı olur.

Tek bir turdan gelişimle ilgili tanı çıkarmayın. Sözcüğün tanıdıklığı, görsel düzen ve destek yanıtı etkileyebilir. Not, daha anlaşılır bir sonraki etkinlik hazırlamak içindir.

Bir kitap sayfasında örnek arayın

Masa, muz ve topun seçilebildiği basit bir resimli kitap sayfası açın. Çocuktan önce nesneleri göstermesini ve adlandırmasını isteyin. Sayfa kalabalıksa diğer ayrıntıları bir kâğıtla kısmen kapatabilirsiniz; seçilecek nesneler görünür kalsın.

«Hangi iki sözcük /m/ ile başlıyor?» diye sorun. Çocuk masa ve muzu gösterdiğinde iki adı yeniden söyleyin. Farklı bir nesne seçerse önce ona hangi adı verdiğini sorun ve o sözcüğün ilk sesini dinleyin.

Bir sayfada tek bir örnek bulmak yeterlidir. Kitabın her sayfasını ses sorusuna dönüştürmek gerekmez. Çocuk isterse hikâyeyi okumaya devam edebilirsiniz.

Bir nesne için farklı adlar

Bir oyuncak arabayı gösterin. Çocuk «araba», «taşıt» veya «oyuncak» diyebilir. Bunlar farklı anlam kapsamlarına sahip olsalar da aynı nesneyi anlatmak için kullanılabilir. İlk sesleri sırasıyla /a/, /t/ ve /o/ olarak karşılaştırılır.

Çocuk «oyuncak» derken yetişkinin yalnızca «araba /a/ ile başlıyor» cevabını beklemesi belirsizlik yaratır. «Sen oyuncak dedin; bu turda hangi sözcüğü kullanalım?» diye sorun. Seçilen sözcük için duyulan sesi inceleyin.

Bu farkı küçük bir notta da tutabilirsiniz: «Oyuncak araba için oyuncak sözcüğü seçildi». Böylece sonraki turda neden /o/ arandığı anlaşılır. Resmin etiketi ile çocuğun gerçek sözcüğü farklıysa önce konuşulan adı temel alın.

Yalnızca iki seçenekle soru kurmak

Masa ve top resimlerini açık bırakın. «Muz, masa gibi mi yoksa top gibi mi başlıyor?» diye sorun. Üç sözcüğü de yetişkin söyleyebilir; çocuk iki karttan birini gösterir.

Masa seçildiğinde «muz, masa» sözcüklerini tekrar edin ve /m/ sesini gösterin. Top seçildiğinde «muz, top» başlangıçlarını karşılaştırın. Çocuk isterse seçimini değiştirebilir; istemezse yetişkinin açık örneğiyle tur tamamlanır.

Muz sözcüğü bilinmiyorsa resmi önce ayrı gösterip adını konuşun. Tanınmayan bir resimle ses ayrımı istemek iki zorluğu birleştirir. Bilinen adlar, hangi sorunun yanıtlandığını görmeyi kolaylaştırır.

Uygun ikinci örnek yoksa

Çocuk başlangıç sözcüğü olarak «top» seçtiğinde masada yalnızca masa ve muz varsa uygun bir /t/ eşi bulunmaz. Bunu açıkça söyleyin: «Bu iki sözcük /m/ ile başlıyor; top için başka bir örnek arayabiliriz».

Çocuğun bildiği «tarak» resmini ekleyin ve iki adı birlikte söyleyin: «top, tarak». İkisi /t/ ile başlar. Resim yoksa yetişkin tarak sözcüğünü söyleyebilir veya basit bir çizim yapabilir.

Çocuk tarak adını bilmiyorsa başka tanıdık bir /t/ sözcüğü seçin. Uygun örneği bulmak mümkün değilse başlangıç sözcüğünü değiştirmek de geçerlidir. Bir kartı sırf seçim yapılsın diye yanlış gruba koymayın.

Yetişkin ve çocuk farklı örnek seçerse

Başlangıç sözcüğü «masa» olsun. Çocuk «muz», yetişkin «top» önerirse iki çifti açıkça dinleyin. «Masa, muz» başta /m/ paylaşır; «masa, top» başlangıçları farklıdır.

Yetişkin kendi önerisinin uymadığını fark ettiğinde bunu söyleyebilir: «Top /t/ ile başlıyor, bu yüzden masa ile aynı değil». Çocuğun verdiği cevap, yetişkinin fikrini düzeltmek için kullanılabilir.

Bir yarışma veya puanlama gerekmez. Önemli olan, hangi sözcüklerin duyulduğunu ve karşılaştırmanın nasıl yapıldığını göstermektir. İki taraf da yeni bir öneri sunabilir veya turu bitirebilir.

Aynı konu, farklı başlangıç sesleri

Muz, elma ve mandalina resimlerini yerleştirin. Üçü meyve olarak gruplanabilir. Adlarını dinlediğinizde muz ve mandalina /m/, elma /e/ ile başlar.

Çocuk üçünü meyve diye seçerse bu sınıflandırmayı kabul edin. Ardından «Şimdi /m/ ile başlayan adları bulalım» deyin. Muz ve mandalinayı söylerken ilk sesi kısa süre belirginleştirin.

Mandalina çocuğun bilmediği bir sözcükse tanıdık «masa» veya «mama» gibi bir ad kullanın. Anlam grubunun ortak olması ile sesin ortak olması ayrı özelliklerdir; iki kuralı da açıkça söyleyin.

Önce sözcüğü tanımak

Çocuk masa ve top resimlerini ilk kez görüyorsa önce «Masayı göster» gibi bir adlandırma sorusu sorun. Yanıt anlaşılmadığında resmi büyütebilir veya gerçek nesneyi gösterebilirsiniz.

İki ad anlaşılınca ses sorusuna geçin: «Masa mı, top mu /m/ ile başlıyor?» Böylece resmin ne olduğunu çözme işi ile başlangıcı karşılaştırma işi farklı adımlarda yapılır.

Çocuk bir ad için başka bir sözcük önerirse bu adı kaydedin ve onun başlangıcını dinleyin. Adlandırma konusunda anlaşmadan beklenen sesi düzeltmek yanlış bir karşılaştırmaya yol açabilir.

Bir ipucunu adım adım sunmak

Çocuk iki kart arasında kararsızsa yetişkin her kartı göstererek adını tekrar söyleyebilir. Ardından soruyu yineleyin: «Hangisi /m/ ile başlıyor?» Bu ipucu sözcükleri duyurur ama seçimi çocuğa bırakır.

Kararsızlık sürerse masa kartını gösterip «Masa /m/ ile başlıyor» diyerek açık model verin. Sonra çocuk isterse muzla karşılaştırmayı deneyebilir. Hazır yanıtı göstermek, gerektiğinde kullanılabilecek bir destektir.

Sonraki notta hangi yardımın kullanıldığını belirtin. «Adlar tekrarlandı» ile «yetişkin kartı gösterdi» farklı koşullardır. İkisi de çocuğun etkinliğe katılmasına yardımcı olabilir.

Gerçek nesne ve resmini karşılaştırmak

Bir top ve top resmi varsa yan yana koyun. Çocuk ikisine de «top» diyorsa iki kullanımda da ilk ses /t/ olur. Gerçek nesnenin ve çizimin malzemeleri farklı olsa da seçilen ad aynıdır.

Çocuk gerçek nesneye «top», resme «oyuncak resmi» diyorsa sözleri ayrı ayrı dinleyin. Hangi sözcüğün başlangıcını karşılaştırdığınızı açıkça belirtin. Görsel eşleşme, bütün olası adların aynı sesle başlayacağını göstermez.

Nesneyi tutmak gerekli değildir. Çocuk gösterebilir; yetişkin resmi uygun yere koyabilir. Güvenli ve büyük bir resim, fiziksel nesneye erişimin zor olduğu durumlarda aynı sözcük için destek sağlar.

Çocuğun yönettiği arayış

Çocuk bir başlangıç kartı seçsin ve yetişkine uygun bir eş aramasını söylesin veya göstersin. Örneğin masa seçildiğinde yetişkin muzu önerir. Her iki kişi «masa, muz» diyerek /m/ sesini kontrol eder.

Çocuk yetişkinin seçimine katılmıyorsa «Hangi sözcüğü söyledin?» diye sorun. Belki resmi başka bir adla tanımlamıştır. Sözcükleri netleştirdikten sonra tekrar dinleyin; yetişkinin önerisi otomatik olarak doğru sayılmamalıdır.

Rol değişimi çocuğun soru kurmasına, seçim yapmasına ve denetlemesine alan açar. Sözlü bir cümle kurmak zorunlu değildir; seçilen kart ve anlaşılmış bir işaret de soru başlatabilir.

İki karşılaşmayı karşılaştırmak

İlk karşılaşmada masa ve top açıkken yetişkin iki adı söyler. Çocuk /m/ için masayı seçer. Desteği not edin: «İki sözcük tekrarlandı».

Bir başka gün aynı kartları ve aynı sözcükleri kullanın. Çocuk yine adları duymak isterse tekrar edin; hazır olduğunu varsayıp desteği kaldırmayın. Sonra isterse muz eklenebilir.

Yanıtlar farklıysa ortamı ve koşulları inceleyin. Kartların yeri, kullanılan sözcük veya çevredeki ses değişmiş olabilir. Tek bir farklı sonuç, genel bir beceri hakkında kesin hüküm vermez.

İlk ses ile son sesi ayırmak

«Top» sözcüğünde çocuk sonlara yakın /p/ sesini fark edebilir. «İlk sesi arıyoruz» diyerek sözcüğü doğal biçimde söyleyin ve baştaki /t/ sesini gösterin. Ardından «tarak» ile başlangıcı karşılaştırın.

Çocuk /p/ önerisini tamamen rastgele vermemiş olabilir; sözcükte duyduğu başka bir sese dikkat etmiş olabilir. İstenen yerin sözcüğün başlangıcı olduğunu açıklamak, yalnızca «yanlış» demekten daha belirgindir.

İlk ve son sesleri aynı turda sistemli biçimde çözümlemek gerekmez. Başlangıç sorusunu iki tanıdık sözcükle netleştirin ve çocuk isterse başka bir gün son sesi ayrıca araştırın.

Arama alanının sınırlarını belirlemek

«Odada /m/ ile başlayan bir şey bul» sorusu geniş gelebilir. Önce yalnızca üç resmin olduğu tepsiyi gösterin ve aramanın orada yapılacağını söyleyin. Çocuk masa, muz ve top adlarını tekrar duyar.

Daha sonra çocuk isterse odaya bakabilir. Güvenli, erişilebilir nesneleri seçin; kapalı dolapları açmak veya kesici bir nesneyi almak gerekli değildir. Yetişkin nesneyi göstermeden de sözcüğü söyleyebilir.

Geniş arama sonucunda bulunan her sözcük, seçilen adıyla kontrol edilir. Örneğin makas bir nesne olarak bulunabilir ama çocuğa dokundurulmadan resim üzerinden de ele alınabilir.

Etkinliği bitirirken

Çocuğun bulduğu bir çifti gösterin ve iki sözcüğü tekrar edin: «Masa, muz. İkisinin başında /m/ duyduk». Çocuk kartları yerine koyabilir veya sadece dinleyebilir.

Farklı sesli bir örnek de bulunduysa onu ayrı belirtin: «Top /t/ ile başlıyor». Bu, uygun olmayan örneğin neden farklı olduğunu somutlaştırır.

Çocuk başka bir etkinliğe geçmek istiyorsa aramayı uzatmayın. Sonraki fırsatta aynı resimleri yeniden adlandırıp karşılaştırabilirsiniz; önceki kelimelerin tümünü hatırlaması şart değildir.

İlk sesin duyulmasını kolaylaştırmak

Yetişkin önce «masa» sözcüğünü normal şekilde söyler. Ardından /m/ sesini kısa bir süre belirginleştirip sözcüğü yeniden bütünüyle söyler. Çocuk hem gerçek sözcüğü hem karşılaştırılan başlangıcı duyar.

«Top» örneğinde /t/ kısa bir ses olduğundan onu uzatmaya çalışmak yerine sözcüğü net biçimde yineleyin. Harfin adı olan «te» ifadesini ilk ses olarak kullanmak, fazladan bir ünlü duyurabilir.

Çocuk sessizce dinlemeyi tercih ederse buna izin verin. Başka bir turda iki resmi göstererek seçim yapabilir. Aynı destek her zaman gerekli olmayabilir; çocuğun kullandığı yöntemi gözlemleyin.

Birden fazla doğru seçenek

Masa, muz ve makas resimlerini adlandırdıktan sonra «Hangisi /m/ ile başlıyor?» sorusunun üç geçerli yanıtı olabilir. Çocuk herhangi birini gösterdiğinde adı söyleyip başlangıcı kontrol edin.

Tek bir kart beklemek istiyorsanız soruyu daraltın: «Muz olan resim hangisi?» Ancak bu adlandırma sorusu, ses karşılaştırmasından farklıdır. Başka bir /m/ kartını seçen çocuğa, soru gerçekten tek bir yanıt gerektirmiyorsa yanlış demeyin.

Daha sonra «İkisini bulabilir misin?» diyerek çocuk isterse ikinci bir örnek arayabilirsiniz. Kaç seçenek sunulduğunu ve hangi sözcüklerin kullanıldığını açık tutmak, yanıtın değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Yeni bir ses seçmek

Aile /t/ sesini araştırmak isterse top ve tarakla başlayabilir. İki sözcüğü söyleyip başlangıçlarını karşılaştırın; masa, farklı bir ses için seçenek olabilir. Önce resimlerin adları konusunda anlaşın.

Çocuk tarağa farklı bir ad veriyorsa o adı dinleyin veya tarak sözcüğünü birlikte seçin. Bir nesnenin resmi, yetişkinin beklediği sözcüğü kendiliğinden garanti etmez.

Bir sonraki gün aynı çifti tekrar kullanabilir veya başka tanıdık bir örnek seçebilirsiniz. Yeni sesi öğrenmek için önceki bütün örneklerin ezberlenmiş olması gerekmez.

Aile içindeki dil farklılıkları

Çocuk bir nesne için evde farklı bir dilde veya aileye özgü başka bir sözcük kullanabilir. Önce hangi sözcüğün söylendiğini anlamaya çalışın. O sözcüğün başlangıcı, Türkçe örnekte beklediğiniz sesten farklı olabilir.

İki dili konuşan bir aile, aynı nesnenin iki adını ayrı ayrı dinleyebilir. Her sözcüğü kendi söylenişiyle karşılaştırın ve hangi dildeki örneğe baktığınızı belirtin. Bir dildeki ilk sesi diğer dilin sözcüğüne otomatik olarak aktarmayın.

Yetişkin telaffuzdan emin değilse çocuğun bildiği başka bir örnek seçebilir veya uygun bir kaynaktan kontrol edebilir. Bu, belirsiz bir yanıtı kesin gibi sunmaktan daha anlaşılır bir yaklaşımdır.

Tek turdan sonra ne gözlenir?

Bir tur sonunda çocuğun hangi nesneyi seçtiğini, hangi sözcüğü kullandığını ve yetişkinin neyi tekrar ettiğini konuşabilirsiniz. Örneğin «Muz resmini gösterdin; muz ile masa /m/ ile başlıyor» ifadesi seçim ve ses ilişkisini bir araya getirir.

Çocuk farklı bir gruplama yaptıysa neyi benzer bulduğunu sorun. «İkisi de yiyecek» cevabı anlamla ilgili bir gözlemdir. Ses sorusunu ikinci bir adımda kurmak, ilk gözlemi yok saymadan farklı ölçütü gösterebilir.

Bir sonraki tur zorunlu değildir. Kartları kaldırabilir, aynı çifti başka bir gün yeniden dinleyebilir veya çocuğun önerdiği yeni sözcük için açık bir karşılaştırma hazırlayabilirsiniz.

Sözcükler bir sonraki sefer farklıysa karşılaştırmayı baştan kurun. Çocuk «top» yerine «oyuncak» dediyse önce bu adı tekrar edin, ardından duyulan ilk sesi belirleyin. Yetişkinin aynı resmi hatırlaması, çocuğun aynı sözcüğü kullanacağını garanti etmez. Açık adlandırma, hem doğru örneği seçmeye hem de çocuğun niyetini anlamaya yardım eder.

BrainHunters üzerinde devam edin

İlk karşılaştırmayı açık nesnelerle kurmak için evdeki nesnelerle ilk ses oyunlarını inceleyebilirsiniz. Aynı sözcükler daha sonra yeni örnek arayışında kullanılabilir.

Çocuk duyduğu sesi yazılı bir işaretle ilişkilendirmek isterse harfler bölümüne birlikte bakın. Bu etkinliğin başlangıcı için bütün harfleri bilmek gerekmez.