Acele etmeden üç buluşma: Evdeki Nesnelerle İlk Ses Oyunları

Bir beceri, üç farklı karşılaşma

Bu planın odağı sözcüğün başlangıcındaki konuşma sesini fark etmektir. Türkçe “masa” sözcüğünde ilk ses [m], “top” sözcüğünde [t] sesidir. Çocuğun harflerin adlarını bilmesi, sözcükleri yazması ya da sesi tek başına kusursuz söylemesi gerekmez. Bir nesneyi göstermek veya bir seçeneğe bakmak da katılım olabilir.

Başlangıç sesini bulmakla sözcüğün anlamını bilmek ayrı işlerdir. Çocuk masa ile topun ne olduğunu tanıyabilir ve seslerini henüz karşılaştırmak istemeyebilir. Önce nesneleri gösterip isimleri üzerinde anlaşın; sonra yalnızca istek varsa ses oyununa geçin.

Üç buluşmanın sonunda zorunlu bir sınav, hedef puan veya tamamlanması gereken sıra yoktur. Bu düzen, yetişkine farklı örnekleri hazırlamak için bir çerçeve sunar. Çocuğun seçimi ve erişebildiği iletişim yolu, oyunun nasıl ilerleyeceğini belirler.

Önceden ne hazırlamalı?

Bir oyuncak masa veya masa resmi, bir top ve mümkünse bir muz resmi seçin. Gerçek muz veya küçük nesneler kullanılacaksa bunları çocuğun yaşına, ihtiyaçlarına ve güvenli kullanımına uygun biçimde seçin. Resimler de aynı dil oyununu kurmak için yeterlidir; yiyeceği oyunda kullanmak zorunlu değildir.

Masa ve muz Türkçede [m] ile, top ise [t] ile başlar. Nesneleri birbirinden açıkça ayrı yerlere koyun. İlk buluşmada yalnızca masa ile topa, ikinci buluşmada üç seçeneğe ihtiyaç duyabilirsiniz. Bir iletişim panosundaki tanıdık simgeler veya cihazdaki sözcükler de nesnelerin yerine geçebilir.

Küçük bir kâğıt, hangi nesnelerin kullanıldığını hatırlamak için isteğe bağlıdır. Fotoğraf ya da ses kaydı gerekmez. Yetişkin, çocuğun verdiği yanıtı işaretleyebilir; çocuk isterse seçtiği nesnenin basit bir resmini yapabilir.

Başlamadan nesne adlarını birlikte belirleyin

Masa resmini gösterip “Buna ne diyorsun?” diye sorun. Çocuk “masa” derse bu adı kullanın. “Sehpa” diyorsa yanıtı düzeltmeden kabul edin: bir resmin farklı adları olabilir. Ardından “Bu oyunda masa dememiz uygun mu?” diye sorabilirsiniz. Kabul etmezse sehpa sözcüğünün başlangıcıyla oynayın veya başka bir masa görseli seçin.

Top, çocuk için “oyuncak”, “yuvarlak” ya da belirli bir topun özel adı olabilir. Yetişkinin zihnindeki ad ile çocuğun kullandığı ad farklıysa, beklenen ilk ses de değişebilir. Önce bu farkı fark etmek, yanlış anlaşılmış bir yanıtı yanlış diye işaretlemekten daha yararlıdır.

Sözlü adlandırma herkes için gerekli değildir. Yetişkin “Bu masa mı?” derken çocuk bakışıyla, işaretiyle veya iletişim cihazıyla onaylayabilir. Onay belirsizse farklı bir seçenek sunun ve karşılık için zaman tanıyın.

Birinci buluşma: yetişkin sesi örnekler

Masayı ve topu gösterin. “Masa. Masanın başında [m] duyuyorum” deyin; [m] sesini doğal konuşmayı anlaşılmaz hâle getirmeden biraz uzatabilirsiniz. Ardından “Top. Topun başında [t] var” deyin. Patlamalı [t] sesini uzatmak mümkün olmadığından sözcüğü açık ve doğal biçimde tekrar etmek yeterlidir.

Sonra “Hangi sözcük [m] ile başlıyor?” diye sorun ve bekleyin. Çocuk masa resmini gösterebilir, “masa” diyebilir veya iletişim cihazındaki simgeyi seçebilir. “Masa dedin; masa [m] ile başlıyor” diyerek somut seçimi geri yansıtın. Birden çok tekrar ya da hız yarışı gerekli değildir.

Çocuk topu seçerse iki adı bir kez daha söyleyebilirsiniz: “Masa, top. Masa derken başta [m] duyuyorum.” Ardından yeniden seçim yapmayı teklif edin veya oyunu burada bitirin. Amacınız çocuğu doğru cevaba zorlamak değil, iki başlangıcı duyulabilir bir örnekle sunmaktır.

Birinci buluşmada konuşma örnekleri

Yetişkin: “Bu nedir?” Çocuk: “Masa.” Yetişkin: “Bu nedir?” Çocuk: “Top.” Yetişkin: “Masa sözcüğünün başı [m]. Hangisi [m] ile başlıyor?” Çocuk masayı gösterir. Yetişkin: “Masayı seçtin. Başını bir daha dinleyelim: masa.”

Başka bir olasılıkta çocuk “oyuncak” der. Yetişkin “Evet, bu bir oyuncak. Bu oyunda ona top diyebilir miyiz?” diye sorar. Çocuk onaylarsa top adını kullanırlar; onaylamazsa başka bir nesne seçebilirler. Resmi yetişkinin istediği kelimeyle adlandırmak katılımın ön koşulu değildir.

Çocuk cevap vermek istemezse yetişkin örneği kendisi gösterip “Bugün iki sözcük dinledik” diyebilir. Nesneleri kaldırırken çocuğa yardım etme veya başka bir oyun seçme fırsatı sunun. Bir sessizlikten çocuğun sesleri duyup duymadığı ya da ne bildiği hakkında sonuç çıkarmayın.

İkinci buluşma: aynı başlangıcı arayın

Masa, muz ve top görsellerini yerleştirin. Adları yine birlikte belirleyin; bir önceki buluşmada kullanılan adların bu kez de aynı olacağını varsaymayın. Önce yetişkin üç sözcüğü sırayla söyler: “Masa, muz, top.” İsterse masa ile muzun başındaki [m] sesini örnekler.

“Masa gibi [m] ile başlayan bir başka sözcük bulabilir miyiz?” diye sorun. Çocuk muzu seçerse “Masa ve muz; ikisinin başında [m] var” deyin. Masa resmini yeniden seçerse “Bu masa; başka bir resim aramak ister misin?” diye teklif edebilirsiniz. Yeniden seçmek istemezse örneği kendiniz gösterebilir ve oyunu bitirebilirsiniz.

Çocuk topu seçerse “Topun başında [t], masa sözcüğünün başında [m] duyuyorum” diyerek başlangıçları karşılaştırın. Nesnelerin renkleri, biçimleri veya kullanım yerleri bakımından benzerlikleri de gerçek olabilir; ancak bu oyundaki soru özellikle adların ilk sesine yöneliktir.

Bir seçenek mi, bütün seçenekler mi?

Üç görsel varken sorunun biçimi sonucu değiştirir. “Bir tane [m] ile başlayan sözcük göster” dediğinizde masa veya muz seçilebilir. “Bütün [m] ile başlayanları göster” dediğinizde iki görseli arıyorsunuz. Yetişkin sorusunu açık kurmalı ve çocuğun hangi soruya cevap verdiğini hatırlamalıdır.

İkinci soruda çocuk önce masa resmine dokunabilir. Yetişkin “Bir tane daha var mı?” diye sorarsa bu ek bir ipucudur. Çocuk sonra muzu gösterirse iki adımı birlikte anlatmak daha doğrudur: “Önce masayı, ek sorudan sonra muzu seçti.” İpucunu gizleyerek tek adımlık bir yanıt gibi yazmayın.

Çocuk bir seçeneği bulduktan sonra devam etmek istemiyorsa bu da kabul edilebilir. Kalan görseli yetişkin gösterebilir veya bir sonraki buluşmaya bırakabilir. Bütün seçenekleri bulma talebi oyunun keyfini ya da erişilebilirliğini azaltıyorsa tek seçimle devam edin.

İkinci buluşma için farklı yanıtlar

Çocuk “Muz da [m] ile başlıyor” diyebilir. Yetişkin bu gözlemi sözcükleri tekrar ederek karşılar. Çocuk “İkisi de evde var” dediğinde yetişkin “Evet, ikisi de evde bulunabilir. Bir de adlarının başını dinleyelim” diyebilir. Çocuğun gözlemi yanlış değildir; yalnızca başka bir özelliğe ilişkindir.

Çocuk üçüncü bir sözcük önerirse önce onun adını dinleyin. “Mandal” önerisi Türkçede [m] ile başlar ve masa ile karşılaştırılabilir. Yetişkin “Mandal, masa; başlangıçlarını duyalım” der. Yeni öneri yerine mutlaka önceden hazırlanmış muzu kullanmak gerekmez.

Çocuk “kalem” derse “Kalem de kullanışlı bir nesne. Başında [k] duyuyorum; masa sözcüğünün başında [m] var” denebilir. Ardından çocuk nesneleri başka bir ölçüte göre gruplamak isteyebilir. Ses oyunundan ayrılmak, etkinliğin başarısız olduğu anlamına gelmez.

Üçüncü buluşma: çocuğun seçtiği nesne

Çocuğa erişebildiği güvenli nesneler veya bir resim seçkisi sunun. “Bir şey seçmek ister misin?” diye sorun. Seçtiği nesnenin adını kendisinin söylemesine, göstermesine veya cihazından seçmesine zaman tanıyın. Yetişkin önceden hangi sözcüğün gelmesi gerektiğini belirlemek zorunda değildir.

Çocuk “mum” seçerse yetişkin “Mum. Başında [m] duyuyorum. Masa ile karşılaştıralım mı?” diyebilir. Gerçek mum yakmak gerekli değildir; resim veya oyuncağı kullanın. Çocuk kabul ederse sözcükleri birlikte dinleyin. İstemiyorsa nesnenin başka bir özelliğinden konuşabilirsiniz.

Çocuk “tarak” seçerse başlangıç [t] sesidir ve “top” ile karşılaştırılabilir. “Tarak, top. İkisinin de başında [t] var” diyerek örnekleyin. Burada seçilen sesin önceki günlerdeki [m] olması gerekmez. Amaç farklı örneklerde ilk sesi dinleme fırsatını korumaktır.

Seçilen sözcüğün adını değiştirmeyin

Bir araba resmi yetişkine “araba”, çocuğa “taşıt” çağrıştırabilir. Bunlar farklı sözcüklerdir ve başlangıçları da farklıdır. “Ben araba diyecektim, sen taşıt dedin. Senin seçtiğin sözcüğü dinleyelim” diyebilirsiniz. İsterseniz sonra “araba” adını kullanmayı birlikte kararlaştırın.

Bir nesne iki dilli bir ailede farklı dillerde farklı adlar taşıyabilir. Hangi sözcüğün hangi dilde söylendiğini belirtin ve o sözcüğün başlangıcını dinleyin. Çocuğun bir dili diğerine çevirmesi veya her dilde aynı ilk sesi bulması beklenmez.

Daha sonra kısa bir not alıyorsanız resmin yetişkin tarafından düşünülen adını değil, oyunda gerçekten kullanılan adı kaydedin. Böylece başka bir yetişkin “hangi ses karşılaştırıldı?” sorusunu yanıtlarken doğru bağlama ulaşabilir.

İşaret, bakış ve iletişim cihazı

Çocuk elini kullanarak işaret ediyorsa görselleri kolay ulaşacağı yerlere koyun. Uzanmak güçse yetişkin görsellerin yerini birlikte ayarlayabilir. Çocuğun alıştığı fiziksel desteği gerektiği gibi sunun ve seçimi onun yönlendirmesine bırakın.

Bakışla seçim için iki resmi birbirinden yeterince ayırın ve bekleyin. “Masaya mı baktın?” diye sorup çocuğun alıştığı onay işaretini bekleyebilirsiniz. Bir bakışın anlamı belirsizse tahmininizi kesin cevap gibi kaydetmeyin; seçenekleri yeniden sunun veya burada durun.

İletişim panosu veya cihazı kullanılıyorsa tanıdık sözcükleri önceden erişilebilir kılın. Seçim için gereken zamanı verin. Cihazın seslendirdiği sözcüğü yetişkin de tekrarlayabilir; ancak çocuk adına bir simgeye basıp bunu onun seçimi olarak sunmamalıdır.

Kolaylaştırma: az seçenek ve açık model

İlk ses karşılaştırması yeni geliyorsa bir tek resimle başlayın. Yetişkin “Masa. Başında [m] duyuyorum” der ve çocuğun resme bakması veya dokunması için zaman tanır. Bu örnekte henüz test edilecek iki seçenek yoktur. Çocuk isterse daha sonra top eklenebilir.

İki seçenek sunarken önce adları söyleyin ve başlangıçları yetişkin modelleyin. Sesleri hızla sıralamak yerine doğal bir durak bırakın. Çocuğun bir sesi tekrar etmesini veya ağzın belirli bir biçimini taklit etmesini zorunlu tutmayın.

Görsel kalabalık sorun yaratıyorsa sadece gerekli resimleri masaya koyun. Dikkati dağıtan gürültü varsa daha sessiz bir yer seçin. Bunlar oyun koşullarını erişilebilir kılmak için seçeneklerdir; çocuğun davranışını açıklayan kesin tanılar değildir.

Zorlaştırma: yeni sözcük ve yeni sıra

Çocuk kendi isteğiyle devam etmek isterse önceki sözcüklerden birini değiştirin. Masa ve muz yerine masa ve mandal kullanabilirsiniz. Üçüncü nesneyi [t] ile başlayan top seçerek soru sorun: “Masa gibi başlayan başka bir sözcük hangisi?” Önce her resmin adını birlikte onaylamayı unutmayın.

Bir sonraki denemede nesnelerin yerini değiştirin. Bu değişiklik, çocuğun yalnızca bir konumu izlemek yerine sözcükleri yeniden dinlemesine fırsat verir. Yeri değiştirdiğinizi söyleyin ve seçimi erişilebilir tutun; amaç şaşırtmak veya gizli bir sınav yapmak değildir.

Daha sonra resimsiz iki sözcük söylemeyi teklif edebilirsiniz: “Masa ve muz aynı sesle mi başlıyor?” Çocuk resimleri isterse geri getirin. Daha soyut bir seçenek herkes için daha iyi değildir; ihtiyaç duyulan destekle oynanan bir karşılaştırma da aynı beceriye odaklanır.

Üç buluşma arasında neyi hatırlamalı?

İlk günün sonunda “masa ve top; yetişkin ilk sesleri gösterdi; çocuk masayı işaret etti” gibi tek bir satır yeterli olabilir. İkinci gün üç seçenek vardıysa bunu ekleyin. Üçüncü gün çocuğun seçtiği sözcüğü ve varsa verilen ipucunu not edin. Kayıt tutmak tamamen isteğe bağlıdır.

Farklı koşullardaki seçimleri doğrudan puan gibi karşılaştırmayın. İki açık resim arasından seçim, üç resim arasından bütün uygun sözcükleri bulmakla aynı görev değildir. Tekrar edilen sözcükler veya yetişkinin gösterdiği kart da sonucu etkileyebilir.

Bir sonraki buluşmayı planlarken nottan tek bir işe yarar bilgi seçin: örneğin çocuk mandal resmini sevmiş olabilir veya iki seçenekle daha rahat katılmış olabilir. Bunun dışında kişisel ayrıntı toplamanız gerekmez. Notu ailenin uygun gördüğü yerde saklayabilir ya da oyun bittikten sonra kaldırabilirsiniz.

Sık karışan durum: nesne benzerliği ve ses

Masa ile mandal aynı odada bulunabilir; masa ile muzun ikisi de resimde sarı olabilir. Bu ortaklıklar ilk sesle aynı şey değildir. Çocuk renge göre eşleştirdiğinde “İkisi de sarı, doğru. Şimdi adlarını dinleyelim: masa, muz” diyerek yeni ölçütü açıklayın.

Benzer şekilde masa ve top farklı büyüklükte olabilir ama bu onların ilk seslerini belirlemez. Nesnelerin görüntüsünü açıklamak ile söylenen sözcüğün başlangıcını karşılaştırmak farklı sorulardır. Yetişkin soruyu değiştirirse yeni ölçütü açıkça söylemelidir.

Çocuk başka bir ölçütle oynamayı seçerse onun fikrini sürdürmek mümkündür. Daha sonra ses karşılaştırmasına dönmeyi teklif edebilirsiniz. Tek bir doğru oyun biçimini dayatmak, çocuğun gözlem ve seçimlerini duymayı zorlaştırabilir.

Takvim örneğini kendinize göre değiştirin

Pazartesi masa ile topu dinlemek, çarşamba masa ile muzu karşılaştırmak, cuma çocuğun seçtiği bir nesneyi eklemek yalnızca örnek bir düzendir. Ailenin programına uygun başka günler seçebilir veya buluşmaları farklı haftalara yayabilirsiniz. Kaçırılan bir günü telafi etmeniz gerekmez.

Çocuk ikinci buluşmada yalnızca birinci günün iki resmini isterse o çifti yeniden kullanın. Üçüncü buluşmada kendi nesnesini seçmek istemiyorsa yetişkin iki seçenek önerebilir. Sıra, çocuğun katılımını kolaylaştırmak için vardır; bir kontrol listesi olarak uygulanması gerekmez.

Her buluşma bir karşılaştırmadan sonra bitebilir. Çocuk tekrar isterse yeni bir örnek sunun ve dikkatini sürdürmek isteyip istemediğine bakın. Yorgunluk veya ilgi hakkında varsayım yapmak yerine “Devam etmek ister misin?” sorusu daha açık bir seçim sunar.

Hazırlık için üç küçük paket

Birinci buluşma için masa ve top resimlerini bir zarfa koyun. İkinci buluşma zarfına masa, muz ve top resimlerini yerleştirin. Üçüncü buluşmada önceden belirlenmiş tek bir yanıt yerine birkaç erişilebilir resim ya da güvenli nesne hazırlayın. Çocuk kendi nesnesini getirmek isterse buna da yer açın.

Resimlerin mükemmel çizilmesine veya yazıcıdan çıkmasına gerek yoktur. Bir yetişkin basit çizimler yapabilir; çocuk tanıdığı bir kitaptaki görsellere bakabilir. Nesnenin ne olduğunu resimden anlamak güçse önce birlikte adını konuşun. Anlaşılmayan bir çizimle ses karşılaştırmasını aynı anda çözmeye çalışmak görevi gereksiz yere karmaşıklaştırır.

Her buluşmada küçük bir seçim alanı bırakın. Çocuk masada oturmayı, yerde oynamayı veya bir panodaki simgeleri kullanmayı tercih edebilir. Kullanılan yer, sözcüklerin ilk sesini değiştirmez; fakat resimlere ulaşmayı ve konuşmayı izlemeyi kolaylaştırabilir.

Birinci gün için başka bir örnek: top ve muz

Masa görseli bulunmuyorsa top ile muz da kullanılabilir. Yetişkin “Top. Başta [t] duyuyorum. Muz. Başta [m] duyuyorum” der. Sonra “Hangisi [m] ile başlıyor?” diye sorar. Çocuk muzu seçerse yetişkin onun seçimini tekrarlayıp sözcüğü bir kez daha doğal biçimde söyleyebilir.

Çocuk topu gösterirse yetişkin “Top dedin. Topun başında [t], muzun başında [m] var” diyebilir. Çocuk yeni bir seçim yapmak istemezse yetişkinin karşılaştırmasıyla buluşma tamamlanabilir. Tekrar etmeye zorlamak yerine başka bir gün aynı iki sözcüğü yeniden sunmak mümkündür.

Bu örnekte de muz bir yiyecek olarak kullanılmak zorunda değildir. Resim, oyuncak veya iletişim simgesi yeterlidir. Önemli olan çocuğun hangi sözcüğün söylendiğini anlayabilmesi ve seçeneğe erişebilmesidir.

İkinci gün için bir eşleştirme düzeni

Masayı bir tarafa koyun; muz ve topu karşı tarafa yerleştirin. “Masa ile aynı sesle başlayan birini yanına koymak ister misin?” diye sorun. Çocuk muzu yaklaştırırsa “Masa, muz; [m] ile başlıyorlar” deyin. Çocuk nesneleri taşımak istemezse yalnızca gösterebilir veya yetişkinden istediği resmi taşımasını isteyebilir.

Çocuk topu masanın yanına koyarsa onu hemen geri çekmeyin. “Topu masanın yanına koydun. Sözcüklerin başını dinleyelim: masa, top” diyerek yaptığı işlemi ve sesleri ayrı ayrı anlatın. Ardından isterse diğer resmi de dinleyebilir. Çocuğun yerleştirmesi, nesnelerin anlamına veya görünüşüne dayanmış olabilir; nedenini kesin bildiğinizi varsaymayın.

Yetişkin “Hangisi?” sorusunu sorarken bir resme bakarak ya da eliyle işaret ederek beklenen seçimi istemeden gösterebilir. Bunun olduğu fark edilirse yardım olarak kaydedilebilir. Amaç ipuçlarını yasaklamak değil, oyun koşullarını doğru anlamaktır.

Üçüncü gün için çocuğun sözcüğünden yol alın

Çocuk bir “kalem” seçtiğinde yetişkin yeni bir eş aramak için kalemle başlayan [k] sesini kullanabilir. İkinci bir nesne olarak kutu resmi sunun ve adını birlikte belirleyin. “Kalem, kutu. Başlarını dinlemek ister misin?” sorusundan sonra çocuğun tepkisine göre devam edin.

Çocuk bir eş bulmak yerine kalemle resim çizmek isteyebilir. Kalemin kendisi ve adı hakkında konuşmak, planlanan karşılaştırmadan farklı bir oyundur; bunu kabul etmek mümkündür. Daha sonra çizimdeki nesnelerden biriyle ilk ses sorusu sormak isterseniz önce çocuğun ilgisini kontrol edin.

Çocuk yetişkinin bilmediği özel bir oyuncak adı söylerse anlamını sorun ve sözcüğü onun kullandığı biçimde tekrar edin. Başlangıcından emin değilseniz yeni bir sözcük seçebilir ya da yalnızca adı dinleyebilirsiniz. Çocuğun önerisini uydurulmuş bir telaffuza göre düzeltmeyin.

Sesleri karşılaştırırken duyulanla görüleni ayırın

Bu üç buluşmada söylenen kelimelerle ilgileniyorsunuz. Masa resmi üzerinde M harfi yazılıysa çocuk hem resmi hem yazılı ipucunu görebilir. Bu, katılımı geçersiz yapmaz; fakat harfin bir destek olduğunu bilmek sonraki oyunu planlamaya yardımcı olur. Yalnızca dinleme deneyimi sunmak isterseniz harfsiz bir görsel kullanın.

Yetişkin bir sesi örneklerken harfin adını söylemek yerine sözcüğün başlangıcındaki sesi söylemeye çalışır. Çocuğun harf adıyla cevap vermesi yasak değildir; “Sen M harfini söyledin, ben de masa sözcüğünün başını dinliyorum” diye iki fikri ilişkilendirebilirsiniz.

Sözcüğün ilk sesi ile ilk hecesi de aynı uzunlukta değildir. “Masa” sözcüğünde [m] ilk sestir; “ma” ise ilk hecedir. Çocuk “ma” diyorsa bunu duyduğunu kabul edin ve yetişkin isterse ilk sesi ayrıca örneklesin. Teknik terimleri çocuğa öğretmek bu oyunun koşulu değildir.

Yetişkinin verdiği yardımı değiştirmek

Yetişkin önce iki sözcüğü söyleyebilir. Gerekirse her sözcüğü tekrar eder, ardından hedef sesi örnekler ya da ilgili resme işaret eder. Bunlar farklı desteklerdir ve sırayla sunulmaları zorunlu değildir. Çocuğun kullandığı iletişim biçimi hangi desteğin erişilebilir olduğunu belirleyebilir.

Örneğin çocuk “Bir daha söyle” dediğinde iki adı yeniden söyleyin. Sonra çocuğun kendi seçimini yapmasını bekleyin. Yetişkin resme de işaret etmişse notta bunu belirtmek yararlıdır: “Sözcükler tekrar edildi ve yetişkin muz resmini gösterdi.” Destek vermek bir kusur değildir.

Bir sonraki buluşmada desteği azaltmak isterseniz bunu çocuğa seçenek olarak sunun: “İsimleri bir kez söyleyeyim mi, yoksa birlikte tekrar edelim mi?” Çocuğun yardımı seçmesi de oyuna katılma yoludur. Daha az yardımı tek başarı ölçütü hâline getirmeyin.

Yanıtlar için üç kısa not örneği

Birinci not: “Masa ve top göründü. Yetişkin iki adı ve [m] sesini söyledi. Çocuk masayı gösterdi.” Bu ifade kullanılan seçenekleri, modeli ve gözlenen yanıtı içerir. Çocuğun bütün [m] sözcüklerini bildiği gibi geniş bir sonuca ihtiyaç duymaz.

İkinci not: “Masa, muz ve top göründü. Çocuk önce topu gösterdi; yetişkin adları tekrar ettikten sonra muzu gösterdi.” İki seçimin arasındaki yardım açıkça yazılıdır. Daha sonra bu notu okuyan kişi hangi koşulun değiştiğini anlayabilir.

Üçüncü not: “Çocuk kalem seçti. Kutu önerildi; çocuk resim yapmak istedi ve ses karşılaştırması yapılmadı.” Bu da gerçek bir oyun kaydıdır. Yapılmayan karşılaştırmayı yapılmış gibi işaretlemeye veya resim yapmayı başarısızlık diye tanımlamaya gerek yoktur.

İki çocuğun birlikte katılması

İki çocuk oynuyorsa her birine kendi seçimini yapma fırsatı verin. Bir çocuk masa resmini gösterdiğinde diğeri de aynı resmi seçebilir veya farklı bir resim isteyebilir. Önce cevap verenin daima konuşması, diğer çocuğun düşünmesine ve iletişim aracını kullanmasına yeterli zaman bırakmayabilir.

Bir yetişkin “Önce Deniz seçsin, sonra Ece isterse seçsin” diyebilir. İsimler ve sıra çocukların tercihine göre değişebilir; beklemek zorunda olan çocuk başka bir rol seçebilir. Karşılaştırmayı yarışa çevirmeden iki kişinin farklı cevapları üzerinden konuşun.

Bir çocuk diğerine kartı göstermek isterse önce yardımın istenip istenmediğini sorun. Yardım edildiğinde “arkadaşın kartı gösterdi” bilgisini saklamak, kimin ne yaptığını anlamayı kolaylaştırır. Kimsenin bağımsız görünmesi için ihtiyacı olan desteği kaldırmanız gerekmez.

İlgi değiştiğinde nasıl devam edilir?

Çocuk masa ile muzun aynı sesle başlayıp başlamadığını merak edebilir; ardından muzun renginden söz edebilir. Yetişkin “Sarı olduğunu fark ettin” diyerek bu yeni gözleme yanıt verebilir. Çocuk isterse sonra “Muzun başını da dinleyelim mi?” diye sorulur. Merakın yön değiştirmesi planı bozmak zorunda değildir.

Çocuk kartları uzaklaştırır veya açıkça durmak isterse etkinliği bitirin. İleri bir tarihte aynı sözcükleri sunmak mümkündür; fakat devam etme kararını o buluşmada yeniden sorun. Bir sonraki etkinliğe geçmek için ilk ses sorusunun cevaplanmış olması gerekmez.

Yetişkin kendi gözlemini de somut tutabilir: “Kartları kenara itti” veya “başka oyun istedi”. “Dikkatsizdi” gibi geniş bir etiket, çocuğun neden başka bir şey yapmak istediğini açıklamaz. Daha kullanışlı soru, bir sonraki davetin nasıl daha anlaşılır olabileceğidir.

Bir sonraki buluşmayı seçmek

Üç buluşmanın ardından aynı nesneleri kullanmak, yeni bir ses seçmek veya başka bir oyun oynamak mümkündür. Çocuğa iki anlaşılır seçenek sunun: “Masa ve muzu yeniden dinlemek ister misin, yoksa top oyununa mı geçelim?” Seçeneklerin ikisinin de gerçekten uygulanabilir olması, sorunun anlamlı bir tercih sunmasını sağlar.

Yetişkin hangi desteğin işe yaradığına dair bir not aldıysa bu bilgiyi yeni planın başlangıcında kullanabilir. Örneğin önceki oyunda iki resim arasındaki mesafe seçim yapmayı kolaylaştırdıysa resimleri yine ayrı koyun. Çocuk cihazını kullanıyorsa simgelerin erişilebilir olduğunu önceden kontrol edin.

Her buluşma bir aile etkinliğidir; bir tanı koyma aracı veya çocukları sıralama yöntemi değildir. Dil gelişimi ya da işitme hakkında sorularınız varsa uygun bir uzmana danışabilirsiniz. Oyun notları istenirse yaşanan örnekleri anlatmaya yardımcı olur, ancak tek başına değerlendirme yerine geçmez.

Bir kayıt paylaşılacaksa yalnızca oyunu anlamaya yarayan bilgileri seçin: kullanılan sözcük, erişilebilir seçenekler ve verilen destek. Çocuğun fotoğrafını veya sesini toplamak gerekli değildir. Aynı gün iki yetişkin oynarsa her biri kendi buluşmasını ayrı yazabilir; böylece farklı sorular ve farklı yardımlar tek bir sonuç gibi görünmez. Aile daha sonra bu notları saklamak istemezse kolayca kaldırabilir.

BrainHunters üzerinde devam edin

Farklı ev nesneleriyle aynı beceriyi keşfetmek için evdeki nesnelerle ilk ses oyunları yazısına bakın. Önce nesnelerin adlarını belirleyin ve başlangıçlarını birlikte dinleyin.

Çocuk duyduğu sesi yazılı bir işaretle ilişkilendirmeyi merak ederse harfler bölümünü inceleyebilirsiniz. Üç buluşmadaki dinleme oyunu için harfleri bilmek veya bu bölüme geçmek zorunlu değildir.