Bir çocuğun her nesne için bir sayı sözcüğü kullanmasını desteklerken gerçek kaşıklar mı, kâğıttaki çizimler mi daha uygun? Yanıt, yapmak istediğiniz işe ve çocuğun malzemeye nasıl eriştiğine bağlıdır. İki seçeneği aynı üç kaşık örneğiyle karşılaştırın.
Karar: hangi amaç için hangisi?
Gerçek kaşıklar, çocuğun saydığı her nesneyi ayrı bir yere taşımasına ve ara öğün hazırlığına katılmasına elverişlidir. Bir kâğıda çizilmiş kaşıklar ise yapılan saymayı daha sonra hatırlamak ve aynı resmi farklı zamanlarda yeniden incelemek için kullanılabilir. İkisi de bir nesneye bir sayı sözcüğü verme becerisini destekleyebilir; ancak çizimdeki kaşık gerçek bir kaşık gibi taşınıp masaya konamaz. Başlangıç için çocuğun rahatça görebildiği ve takip edebildiği biçimi seçin. Bu karşılaştırma belirli bir ürünü veya markayı önermiyor.
Karşılaştırmanın ölçütleri
Seçimi beş soruyla yapabilirsiniz: Malzeme hazır mı? Her öğe kolayca ayırt ediliyor mu? Sayılmış olanlar diğerlerinden ayrılabiliyor mu? Çocuk gösterme veya hareket etme biçimini seçebiliyor mu? Sonuç daha sonra yeniden görülebiliyor mu? Üç gerçek kaşık mutfakta hazır olabilir ve taşınabilir; çizim ise kâğıt ve kalem gerektirir ama saklanabilir. Bir resmi işaretlemek, gerçek nesneyi taşımaktan farklı bir harekettir. Görme, hareket veya iletişim için gereken uyarlamalar her ailede hazırlık süresini değiştirebilir.
Temel beceri: her öğeye bir sayı sözcüğü
Üç kaşığı ayrı ayrı gösterirken sırasıyla «bir, iki, üç» denir. Her kaşık bir kez gösterilir ve bir sayı sözcüğüyle eşleşir. Son söylenen sayı, sayılan bütün kaşıkların sayısını belirtir. Bu hedef, sayı sözcüklerini ezbere sıralamakla aynı değildir: çocuk sayıları söyleyebilir ama bir kaşığı atlayabilir ya da aynı kaşığa iki kez dönebilir. Hem nesnelerde hem çizimde yetişkin, sayılan öğelerin izini sürmek için uygun bir yol seçerek bu ilişkiyi görünür kılar.
Gerçek nesneler için hazırlık
Üç temiz kaşık ve bir tepsi ya da masanın boş bir bölümü yeterlidir. Kaşıkları üst üste gelmeyecek şekilde yerleştirin. Çocuğun güvenle kullanabileceği büyüklükte ve türde nesneler seçmek yetişkinin sorumluluğundadır. O gün kaşık kullanılmıyorsa büyük peçeteler veya uygun başka eşyalar da sayılabilir. Bir tarafı henüz sayılmamış, diğer tarafı sayılmış kaşıklar için ayırın. Hazırlığın avantajı, kaşıkların gerçekten sofraya taşınabilmesidir. Dezavantajı, yüzeydeki diğer eşyaların dikkat dağıtabilmesi ve kaşıkların oyun sırasında yer değiştirebilmesidir.
Kaşıkları sayarak taşıma
Çocuğa «Ara öğün için kaşıkları hazırlıyorum. Birlikte saymak ister misin?» diye sorun. Katılmayı seçerse ilk kaşığı göstermesini isteyin. Kaşık ayrılmış bölüme taşınırken «bir» deyin; sonraki kaşıklarla «iki» ve «üç» diye devam edin. Ardından bütün taşınmış kaşıkları gösterip «Üç kaşık var» deyin. Çocuk hareketi yapabilir, bakışıyla seçim yapabilir veya yetişkine hangi kaşığı taşıyacağını söyleyebilir. Her iki taraf da rolünü bilirse sayı sözcüğünün hangi nesneye ait olduğu daha kolay izlenir.
Çizim için hazırlık
Bir kâğıda birbirinden ayrı üç basit kaşık resmi çizin. Ayrıntılı bir sofra resmi gerekmiyor: her kaşığın sınırı belirgin olsun ve aralarında işaret koyacak boşluk bulunsun. Koyu bir kalem ve açık renkli kâğıt görünürlüğü artırabilir. Gerçek kaşıklara da sahipseniz bunları çizimin yanına koyup her resmin bir kaşığı temsil ettiğini açıklayın. Çizimin avantajı saklanabilmesidir; sınırı ise sayılan nesneyi doğrudan hareket ettirememesidir. Çocuk resimleri seçmekte zorlanıyorsa daha büyük ve sade bir çizim hazırlayın.
Çizimleri işaretleyerek sayma
İlk kaşık resmini gösterip «bir» deyin ve yanına küçük bir nokta koyun. İkinci resimde «iki», üçüncüde «üç» deyin; her resmin yanına birer nokta ekleyin. Noktalar hangi resimlerin sayıldığını hatırlatır, ancak yeni kaşıklar değildir. Bitince üç kaşık resmini birlikte gösterin ve «Resimde üç kaşık var» deyin. Çocuk kalem kullanmak istemiyorsa resimleri gösterebilir, işaretleri yetişkin koyabilir. Aynı kâğıdı daha sonra temiz bir kopyayla karşılaştırabilir veya önceki işaretlerin ne anlama geldiğini konuşabilirsiniz.
Bir örnek konuşma: gerçek kaşıklar
Yetişkin: «Önce hangi kaşığı sayalım?» Çocuk birini gösterir. Yetişkin kaşığı çocuğun işaret ettiği yere taşırken «Bir» der. Çocuk ikinciyi seçer; yetişkin «İki» der. Üçüncü için «Üç» denir. Çocuk «Dört» diye devam ederse yetişkin «Henüz taşımadığımız başka kaşık var mı?» diye sorabilir. Başlangıç bölümü boşsa sayma tamamlanmıştır. Çocuk üçüncü kaşığı kendisi taşımak isterse rol değiştirilebilir. Amaç konuşmayı bir sınava çevirmek değil, her sayı sözcüğünün bir nesneyle birlikte kullanıldığını göstermektir.
Bir örnek konuşma: kâğıttaki resimler
Yetişkin: «Bu sayfada kaşık resimleri var. İlk hangisini göstermek istersin?» Çocuk ortadakini gösterir. Yetişkin: «Bir. Yanına bir nokta koyalım ki saydığımızı bilelim.» Çocuk sağdaki resmi seçer; «iki» denir. Soldaki resimle «üç»e ulaşılır. Çocuk soldan başlamadığı için düzeltilmez: her resmin bir kez sayılması önemlidir. Daha sonra yetişkin «Bu noktalar kaşık değil, saydığımız resimleri gösteriyor» diyebilir. Böylece işaretler yanlışlıkla sayılacak yeni nesnelerle karıştırılmaz.
Hazırlık ve yeniden kullanım
Mutfakta üç kaşık hazırsa gerçek nesnelerle başlamak yalnızca onları ayırmayı gerektirebilir. Kaşıklar kullanımda veya ulaşılamazsa bir çizim daha uygun olabilir; fakat çizimi hazırlamak ve görünür hâle getirmek zaman alır. Daha önce çizilmiş bir sayfa tekrar kullanılabilir, ancak üzerindeki eski işaretler yeni saymayla karışabilir. Ayrı bir kopya hazırlamak veya işaretleri silmek bir çözümdür. Bunlar ölçülmüş süreler değildir. Seçim evdeki malzemeye, erişime ve çocuğun tercihine göre değişir.
Görünürlük ve dikkat
Gerçek kaşıklar birbirinin üzerine gelirse bir tanesi gizlenebilir; çizimler çok küçükse çocuk hangi şeklin nerede bittiğini ayırt edemeyebilir. Her iki biçimde de öğeleri ayrı ve yeterince büyük tutun. Tepsinin rengi kaşıklarla benzerse başka bir arka plan seçebilirsiniz. Çizimdeki süsler veya gölgeler nesnelerin sınırını belirsizleştiriyorsa sadeleştirin. Çocuk bir öğeyi kaçırdığında önce görünürlüğü kontrol edin; hemen saymayı anlamadığını varsaymayın. Resim ve gerçek nesne arasında geçiş yapmak zorunda değilsiniz.
Taşıma ve işaretleme arasındaki fark
Kaşığı hareket ettirmek, sayılmış olanları fiziksel olarak ayrı bir bölüme koyar. Kâğıttaki resim yerinde kalır; yanına konan nokta veya resmin üzerindeki işaret, o öğenin sayıldığını gösterir. İşaretin resmin sınırını kapatmaması yararlıdır. Çocuk kalem tutamıyorsa yetişkin, çocuğun seçiminden sonra noktayı koyabilir. Alternatif olarak büyük kâğıt resimlerini önceden ayrı kartlara çizip her kartı taşıyabilirsiniz; bu durumda hazırlık ve hareket olanağı değişir. Seçilen yöntemi baştan açıklayın.
Bir kaşık atlandığında
Çocuk ilk ve son kaşığı gösterip ortadakini atlayabilir. Gerçek nesnelerde henüz taşınmamış kaşığa bakın: «Burada kalan bir kaşık var; onu saydık mı?» Çizimde nokta konmamış resmi gösterin ve aynı soruyu sorun. Sonra tüm grubu baştan birlikte saymak veya kaldığınız yerden devam etmek arasından anlaşılır olanı seçin. İşaretler yanlış konmuşsa temiz bir sayfa üzerinde yeniden başlayabilirsiniz. Yetişkinin yalnızca «yanlış» demesi, hangi öğenin atlandığını göstermez.
Aynı öğe iki kez sayıldığında
Çocuk saydığı ilk kaşığa tekrar dönerse onu zaten ayrılmış bölgede görebilir. Çizimde ise yanındaki nokta bu işlevi görür. «Bu kaşığı daha önce taşıdık; henüz hangisi burada?» veya «Bu resmin yanında işaret var; hangisinin yanında yok?» diye sorun. Yöntem kusursuz değildir: noktalar çok büyükse resmi örtebilir, taşınan kaşıklar karışabilir. Gerekirse daha belirgin iki alan oluşturun. Tekrarlı sayma sürüyorsa iki öğeyle başlayıp sırayı birlikte takip edin.
Sayı sözcükleri hareketten hızlıysa
Çocuk «bir, iki, üç» derken yalnızca iki kaşığa dokunmuş olabilir. Bu durumda sayı dizisini bilmesi, her kaşığı ayrı saydığı anlamına gelmez. Yavaş bir örnek gösterin: bir kaşık taşınır ve o sırada «bir» denir. Sonra çocuk hareketi yaparken yetişkin sözcükleri söyleyebilir; bir sonraki denemede roller değişebilir. Çizimde de her noktayı koymadan önce hangi resmin seçildiğini belirleyin. Söz ve hareketin eşleşmesi hızdan daha önemlidir.
Gerçek nesneden çizime geçiş
Önce üç kaşığı sayıp yan yana koyun. Sonra üç ayrı kaşık resmi çizin ya da önceden hazırladığınız sayfayı gösterin. Her gerçek kaşığı bir resimle eşleştirin: «Bu resim bir kaşığı anlatıyor.» Gerçek kaşıkları uzaklaştırdıktan sonra resimleri sayın. İki durumda da sayı üç olabilir, fakat kâğıt üzerindeki resimler sofraya koyulacak kaşıklar değildir. Çocuk eşleştirmek istemezse yalnızca bir biçimle çalışın. Geçişi yapmak için aynı gün içinde iki görevi tamamlamak gerekmez.
Çizim neyi göstermez?
Üç basit çizim, üç kaşığın varlığını ve sayısını temsil edebilir; gerçek kaşığın ağırlığını, dokusunu veya temiz olup olmadığını göstermez. Çizimde kaşıkların birbirine olan uzaklığı da kâğıttaki düzeni anlatır; gerçek masadaki mesafe farklı olabilir. «Bu resimde üç kaşık çizdik» demek, «Masada şu anda üç kaşık var» demekten daha doğrudur. Kaşıklardan biri sofraya taşındıysa çizim kendiliğinden değişmez. Sonradan ne olduğunu kaydetmek için yeni bir çizim yapmak ya da not eklemek gerekir.
Gerçek nesneler ne zaman daha kullanışlı?
Çocuk her öğeyi eline almak veya taşımak istediğinde gerçek kaşıklar iyi bir başlangıç olabilir. Üç peçetenin yanına birer kaşık koymak gibi gerçek bir yerleştirme görevinde de nesneler doğrudan kullanılabilir. Yetişkin masanın güvenli ve erişilebilir olduğundan emin olur. Bununla birlikte kaşıkların hareket etmesi, daha önce sayılanların karışmasına yol açabilir. Tepsinin iki tarafını ayırmak bu soruna yardımcı olur. Nesneler uygun değilse benzer hareket ayrı kâğıt kartlarıyla da yapılabilir.
Çizim ne zaman daha kullanışlı?
Aynı düzeni daha sonra tekrar görmek istiyorsanız bir çizim saklanabilir. Birlikte üç kaşık saydıktan sonra üç basit resim çizin ve sayfaya aile için anlamlı bir başlık ekleyin. Başka bir gün çocuğa «Bu resimde neler var?» diye sorun; isterse resimleri tekrar sayabilir. Çizim, önceki konuşmayı hatırlamaya yardımcı olur ama çocuğun her zaman aynı yanıtı vereceğini göstermez. Kaşıklar farklı bir sayıda hazırlanmışsa eski sayfa yeni durumu otomatik olarak temsil etmez.
İki öğeyle kolaylaştırın
İster iki kaşık ister iki büyük kaşık resmi kullanın. Yetişkin ilkini gösterirken «bir», ikincisini gösterirken «iki» der. Çocuk yalnızca gösterebilir; yetişkin taşıma veya işaretleme işini üstlenebilir. Sonra çocuk isterse rol seçimini değiştirebilir. İki öğede de aynı hedef vardır: her öğe bir kez ve bir sayı sözcüğüyle eşleşir. Üçüncü kaşığı ancak çocuk devam etmek istediğinde ekleyin ve bütün grubu yeniden sayın. Sayıyı artırmak, tek başına daha yararlı bir deneyim anlamına gelmez.
Dört öğeyle bir adım ileri
Üç kaşık rahatça sayılıyorsa görünür biçimde bir kaşık daha ekleyin. «Bir kaşık ekledim; şimdi hepsini sayalım» deyin. Dört kaşığı tek tek taşıyın. Çizimde aynı değişimi göstermek için dördüncü kaşık resmini ekleyin ve eski işaretleri yeni saymadan ayırın. Çocuk iki gösterim arasında hangisini tercih ettiğini söyleyebilir. Dört öğe karışıyorsa tekrar üçe dönün veya aralıkları artırın. Sayı arttığında her nesnenin izini sürmek güçleşebilir; bu nedenle kullanılan düzen de önem kazanır.
Uzaklık değişince ne olur?
Üç gerçek kaşığı önce birbirine yakın, sonra daha uzak yerleştirin; hiçbirini eklemeyin veya kaldırmayın. Her iki düzende sayarak sayının üç kaldığını görün. Kâğıtta aynı karşılaştırma için yakın çizilmiş üç kaşık ve uzak çizilmiş başka üç kaşık resmi gerekir. Bunlar aynı gerçek nesnelerin taşınması değil, iki ayrı çizimdir. Çocuğa bu farkı söyleyin. Çizilmiş iki grubun her birinde üç resim bulunabilir; sayfada toplam altı resim olduğunu sorarsanız artık farklı bir grubu saymış olursunuz.
Peçetelerle bire bir eşleştirme
Üç peçete açın ve yanlarına birer gerçek kaşık koyun. Sonra her peçeteyi ve yanındaki kaşığı sırayla kontrol edin. Bir peçetenin yanında iki kaşık, diğerinin yanında hiç yoksa çocuğa ne gördüğünü sorun ve isterse birini taşımasını önerin. Kâğıtta üç peçete ve üç kaşık resmi çizerek eşleştirmeyi çizgilerle gösterebilirsiniz; çizgiler gerçek kaşıkları taşımaz. Eşleştirme tamamlandıktan sonra kaşıkların sayısı ayrıca bulunabilir. Eşleştirme ile sayı sözcüklerini söylemek aynı işlem değildir.
Kaşık eksikse
Üç peçete ve iki kaşıkla başlarken eksikliği gizlemeyin. Çocuk birer kaşık yerleştirdikten sonra boş kalan peçeteyi gösterebilir. «Her peçetenin yanında bir kaşık olması için ne gerekiyor?» diye sorun. Bir kaşık daha önerirse onu ekleyip bütün yerleri kontrol edin. Çizimde de üçüncü kaşığı ekleyebilirsiniz, fakat bunun yeni bir resim olduğunu belirtin. Gerçek bir ara öğünde herkesin kaşığa ihtiyacı olmayabilir; eşleştirme kuralı yalnızca bu örnek için kurulmuştur.
Erişim için iki biçimi de uyarlayın
Çocuk nesneleri tutamıyorsa bakışı, işareti, sözü veya iletişim aracıyla seçim yapabilir; yetişkin seçilen kaşığı taşır. Çizimde aynı seçimden sonra yetişkin noktayı koyabilir. Yeterli kontrast, büyük şekiller ve erişilebilir masa yüksekliği yardımcı olabilir. Dokunarak inceleme çocuğa uygunsa güvenli gerçek nesneler veya önceden hazırlanmış sağlam kabartmalı kartlar kullanılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğunu çocuğun ihtiyaçları belirler. Yardımın amacı yanıtı vermek değil, çocuğun seçimini ve her öğeyi takip etmesini mümkün kılmaktır.
Birden fazla dil kullanan ailelerde
Çocuk sayıları evde kullandığı dilde söyleyebilir; yetişkin isterse Türkçe «bir, iki, üç» sözcüklerini doğal konuşma içinde modelleyebilir. Her adımda çeviri istemek gerekli değildir. Çocuk nesneyi gösterirken yetişkin sayı sözcüğünü söyleyebilir ve sonra roller değiştirilebilir. Türkçe sözcüğü hatırlamakta gecikme olması, nesneler arasındaki bire bir ilişkiyi anlamadığı anlamına gelmez. İşaret, bakış veya farklı dildeki sayı da çocuğun ne yaptığını gözlemlemek için kullanılabilir.
İki çocukla rol paylaşımı
Bir çocuk gerçek kaşığı seçerken diğeri yetişkinle birlikte sayabilir; sonra roller değişebilir. Örneğin Deniz gösterir, Ece kaşığı tepsinin diğer yanına koyar ve yetişkin sayı sözcüğünü söyler. İsimler yalnızca örnektir. Çizimde bir çocuk resmi seçip diğeri yanına nokta koyabilir. Çocukların ihtiyaçları farklıysa ayrı gruplar hazırlamak daha rahat olabilir: biri iki, diğeri dört öğe sayabilir. Hız karşılaştırması yapmak veya bir çocuğu sürekli diğerinin hatalarını düzeltmekle görevlendirmek gerekmez.
Gözlem ve sonraki seçim
Yetişkin isterse kısa bir not tutabilir: «Kaşıkları taşıyınca üçünü de bir kez saydı» veya «Çizimde ikinci resmi fark etmek için büyük çizim gerekti». Böyle bir not, sonraki malzeme seçimine yardımcı olur; gelişim değerlendirmesi yerine geçmez. Resim işaretleri dikkat dağıttıysa ayrı kartları, gerçek kaşıklar birbirine karıştıysa daha geniş bir tepsiyi deneyin. Not tutmak zorunlu değildir. Çocuğun tepkisini izleyerek yalnızca bir küçük değişiklik yapmak da yeterlidir.
Üç gerçek kaşık, iki kişilik sofra
Ailede o anda iki kişi yemek yiyecekse üçüncü kaşığı yalnızca öğretim için masaya koymak zorunda değilsiniz. İki kaşıkla sayma yapabilir veya üçüncü kaşığı ayrı bir tepside kullanabilirsiniz. «Bu iki kaşık sofraya gidiyor; bu da saymak için ayırdığımız kaşık» demek grupları açık tutar. Daha sonra ayrı kaşığı kaldırırsanız masadaki sayıyı yeniden kontrol edin. Yemek düzeni her evde farklıdır. Gerçek bir hazırlık işi için gereken nesne sayısı, yazıdaki örnekle aynı olmak zorunda değildir.
Aynı sayıda, farklı boyda kaşıklar
Bir büyük ve iki küçük kaşık seçin. Her biri bir nesne olduğu için sayarken her kaşığa bir sayı sözcüğü düşer. Çocuk büyük kaşığın sapı boyunca ilerleyip iki sayı söylerse «Bu uzun olan tek bir kaşık. Sıradaki hangisi?» diye sorabilirsiniz. Çizimde de farklı boylarda üç ayrı kaşık gösterilebilir; her birinin sınırını belirgin tutun. İlk denemede boy farkı dikkati dağıtıyorsa benzer büyüklükte öğeler kullanın. Boy farkını daha sonra, sayı ile büyüklüğün farklı özellikler olduğunu konuşmak için ekleyin.
Resmin yanındaki işaretleri ayırt etme
Bir çocuk üç kaşık resminin yanındaki üç noktayı da kaşık sanıp altı öğe sayabilir. Önce hangi şekillerin sayılacağı konusunda anlaşın: «Kaşık resimlerini sayıyoruz; noktalar hangilerini saydığımızı hatırlatıyor.» Noktaları kaşıklardan yeterince farklı ve küçük yapın, fakat çocuğun görebileceği kadar belirgin bırakın. Bu ayrım yine zor gelirse resimleri ayrı kartlara çizip sayılan kartları taşıyın. Gerçek kaşıklarda taşıma aynı bellek desteğini ek bir sembol koymadan sağlayabilir. Her iki durumda sayma grubunun sınırı açık olmalıdır.
Bir çizim yeterince açık değilse
Kaşık resminin sapı başka bir resme değiyorsa çocuk iki öğeyi tek bir şekil gibi görebilir. Yeni bir kâğıtta üç resmi daha geniş aralıklarla çizin. Çok ayrıntılı süslemeler eklemeyin; kaşığın tanınması için basit bir oval ve sap yeterli olabilir. Çocuk resmin ne olduğunu anlamıyorsa gerçek bir kaşığı gösterip «Bu şekil kaşığı anlatıyor» deyin. Gerçek kaşık yoksa çocuğun tanıdığı başka bir nesneyi çizmek de mümkündür. Çizim becerisi bu sayma etkinliğinin değerlendirme konusu değildir.
Bir nesne eklendiğinde
Önce üç gerçek kaşığı birlikte sayın. Yetişkin dördüncü kaşığı herkesin görebileceği biçimde eklesin. «Bir kaşık daha koydum. Şimdi tepside kaç kaşık var?» diye sorun ve gerekirse dördünü baştan sayın. Sonra çizimde üç kaşık resmi bulunan sayfaya dördüncü resmi ekleyin. Yeni sayı, resimde dört kaşık gösterildiğini anlatır. Gerçek tepsiye kaşık eklenmeden yalnızca çizime ekleme yapılmışsa gerçek gruptaki sayı değişmez. Bu ayrımı açıkça konuşmak temsil ile nesnenin birbirine karışmasını önler.
Bir nesne kaldırıldığında
Üç kaşığı saydıktan sonra birini tepsinin dışına koyun. «Tepside kaç kaşık kaldı?» sorusunda yalnızca tepsidekiler sayılır. Çizimde bir resmi silmek veya üzerini belirgin biçimde kapatmak, resimde artık iki kaşığın gösterildiğini anlatmak için kullanılabilir. Fakat bir resmi silmek gerçek kaşığı masadan kaldırmaz. İki işlemi de yapıyorsanız yetişkin her değişikliği söylesin. Çocuk hangi grubun sorulduğunu anlamakta zorlanırsa önce yalnızca gerçek tepsiyle çalışın.
Saymaya ara verilirse
Gerçek kaşıklarda iki bölge kullanılıyorsa sayılmış olanlar bir tarafta kalabilir. Geri dönünce hangi tarafın ne anlama geldiğini hatırlatın. Çizimde sayılmış resimlerin yanındaki noktaları gözden geçirin. Son söylenen sayı belirsizse bütün öğeleri yeniden saymak güvenilir bir yoldur; önce kaşıkları başlangıç alanına döndürün veya yeni bir kâğıt kullanın. Çocuğun hatırlamasını sınamak için ara vermek gerekmez. Aile başka bir işle ilgilenmek zorundaysa etkinlik tamamlanmadan da bırakılabilir.
Resimler aynı nesneleri temsil etmek zorunda mı?
Bir sayfada bir kaşık, bir bardak ve bir peçete resmi varsa önce neyin sayılacağını belirleyin. «Resimde kaç eşya var?» sorusu üç farklı resmi kapsayabilir; «Kaç kaşık resmi var?» ise yalnızca birini. Gerçek masada da aynı ayrım geçerlidir. Başlangıçta üç benzer kaşık kullanmak grubun sınırını kolaylaştırır. Daha sonra farklı nesnelerle grubu birlikte tanımlayın. Çocuk farklı bir yanıt verdiğinde önce hangi öğeleri dahil ettiğini sorun; yetişkinin ve çocuğun soruyu farklı yorumlaması mümkündür.
Çocuğun seçtiği sırayı izleme
Üç öğeyi soldan sağa saymak zorunlu değildir. Çocuk ortadaki kaşığı önce seçebilir; ardından kalan ikisini birer kez gösterirse sonuç yine üçtür. Nesneleri taşımak, seçilen sıranın takibini kolaylaştırır. Resimde de her seçilen şeklin yanına işaret koyabilirsiniz. Bir sonraki denemede başka bir başlangıç seçerek aynı grubun sayısını karşılaştırın. Öğeler eklenmediği veya çıkarılmadığı sürece sonuç değişmez. Çocuk henüz kendi yolunu takip edemiyorsa düzenli bir sıra önermek yardımcı olabilir.
Kaşık sayısı ile kişi sayısı
Üç kaşık görmek, sofrada mutlaka üç kişi olduğunu göstermez. Bir kişi iki kaşık kullanabilir veya bazı kişiler kaşık kullanmayabilir. Önce «Bu tepside kaç kaşık var?» diye sorun; kişi sayısını ayrı bir bilgi olarak ele alın. Eşleştirme etkinliğinde her peçeteye bir kaşık koyma kuralını açıkça belirleyin. Çizimde üç kaşık resmi bulunması da o anda masada üç kişi bulunduğunu kanıtlamaz. Bu ayrım gündelik örneğin gereksiz varsayımlara dayanmasını önler.
Farklı günlerde aynı sayfa
Çocuğun ilgisini çekiyorsa üç kaşık resmini bir sonraki gün yeniden gösterin. Önce «Bu sayfada ne görüyorsun?» diye sorun; çocuk resimleri adlandırabilir veya işaret edebilir. Yeni sayma için önceki noktaların yanına farklı işaretler eklemek kafa karıştırıyorsa temiz bir kopya hazırlayın. Eski sayfayı saklamak şart değildir. Çocuk bugün gerçek kaşıkları seçerse o seçeneği kullanın. Önceki çizim, belirli bir günün kaydıdır ve yeni denemede aynı malzemeyi kullanma zorunluluğu yaratmaz.
İşaret koymak istemeyen çocuk
Kalem kullanmak bazı çocuklar için yorucu veya hoş olmayan bir ek görev olabilir. Çocuk resmi bakışıyla ya da parmağıyla seçsin; yetişkin her seçimin yanına noktayı koysun. İsterseniz çizimleri ayrı büyük kartlara hazırlayıp çocuğun talimatıyla başka bir bölüme taşıyın. Kalem tutma zorluğu, sayma ilişkisini anlamadığı anlamına gelmez. Aynı şekilde kaşık tutmak istemeyen çocuk yetişkine hareketi tarif edebilir. Her iki yöntemde de çocuğun seçim yapabilmesi ve sonucun görünür olması korunur.
Etkinliği gündelik işe bağlama
Ara öğünden önce masaya konacak temiz peçeteleri veya kaşıkları sayın; sonra bunları gerçekten gerekli yerlere yerleştirin. Aileniz o gün farklı malzeme kullanıyorsa saymayı bu malzemeye uyarlayın. Sonradan bir çizim yapmak isterseniz «Az önce üç kaşık hazırladık; bunu resimle gösterelim» diyebilirsiniz. Çizim hemen yapılmak zorunda değildir ve kayıt tutmamak da bir seçenektir. Yiyeceği bekletmek veya çocuğu yanıt vermeye zorlamak gerekmez; etkinliğin doğal sınırı hazırlığın kendisidir.
Seçimi birlikte gözden geçirme
İki biçimi farklı günlerde denediyseniz çocuğa «Kaşıkları taşımak mı, resimleri göstermek mi daha kolaydı?» diye sorun. Seçimi sözle, işaretle veya malzemeye uzanarak ifade edebilir. Kaşıklar kayıyorsa daha sabit bir yüzey, çizimler küçükse daha büyük bir sayfa seçilebilir. İkisini de sevmiyorsa büyük kartlar gibi başka bir biçim deneyebilirsiniz. Tercih bir kez belirlendikten sonra değişmez değildir. Yetişkinin amacı bir yöntemi kazanan ilan etmek değil, bir sonraki saymayı erişilebilir kılmaktır.
Sayıyı sorarken grubu gösterin
Sayma tamamlanınca «Kaç tane var?» sorusu yerine «Tepsideki kaşıkların hepsi kaç tane?» diyebilir ve tepsiyi gösterebilirsiniz. Çocuk son söylenen sayıyı hatırlamayabilir; birlikte tekrar saymak mümkündür. Çizimde de «Bu sayfadaki kaşık resimleri kaç tane?» diyerek gerçek masadaki nesnelerden söz etmediğinizi belirtin. Çocuk bütün grubu eliyle gösterirse bu hareketi konuşmaya dahil edin: «Evet, bu üç resmin hepsini sayıyoruz.» Son sayı toplamı belirtir, ancak bunu söyleyebilmek için bütün seçilmiş öğelerin birer kez sayılmış olması gerekir.
Malzemeleri toplarken
Etkinlik bittikten sonra temiz kaşıkları yerlerine koyabilir, çizimi de saklamayı veya geri dönüştürmeyi seçebilirsiniz. Çocuk saymaya devam etmek isterse kaşıkları tek tek toplarken sayı söyleyebilir. Bu kez hangi kaşıkların sayıldığını açık tutun: yerine konanlar mı, tepside kalanlar mı? Yetişkin günlük mutfak işlerini aileye uygun biçimde yürütür. Etkinliği bitirmek için yeniden saymak, çizimi korumak ya da başka bir görev tamamlamak zorunlu değildir.
BrainHunters üzerinde devam edin
Başka bir günlük örnek için ara öğün malzemelerini sayma yazısına bakabilirsiniz. Dijital bir devam isterseniz sayılar ve sayma bölümünden uygun bir etkinlik seçin. Ekrandaki her öğeyi göstermeyi ve ona bir sayı sözcüğü vermeyi birlikte deneyin. Görsel düzen zor gelirse iki gerçek kaşıkla yeniden başlayın. Sitedeki etkinlik bir seçenek; karşılaştırmayı yapmak için ekran kullanmak veya bir ürün satın almak gerekmez.
Yararlı yanıtlar
Hangisi her çocuk için daha iyi?
Tek bir en iyi biçim yoktur. Çocuğun erişimi, ilgisi ve yapmak istediğiniz iş seçimi belirler.
Çizimdeki noktalar da sayılır mı?
Hayır. Noktalar sayılan kaşık resimlerini hatırlatır; kaşık olarak sayılmaz.
Gerçek kaşık bulunmazsa ne kullanılabilir?
Büyük kâğıt kartları veya çocuğun güvenle kullanabileceği başka tanıdık nesneler seçebilirsiniz.
Küçük bir fikri maceraya dönüştürün.
Birlikte kısa bir etkinlik deneyin, ardından keşfinizi günlük yaşama taşıyın.
Sayılar ve sayma